Biến chứng trong tiếng Anh là complication — danh từ đếm được, phát âm /ˌkɒmplɪˈkeɪʃn/ (Anh-Anh) và /ˌkɑːmpləˈkeɪʃn/ (Anh-Mỹ). Trong y khoa, từ này chỉ vấn đề bất lợi phát sinh từ bệnh hoặc quá trình điều trị; ngoài đời, nó còn nghĩa là rắc rối, tình tiết phức tạp.
Biến chứng trong tiếng Anh thường là complication. Đây là danh từ đếm được, phát âm Anh-Anh là /ˌkɒmplɪˈkeɪʃn/ và Anh-Mỹ là /ˌkɑːmpləˈkeɪʃn/. Trong y khoa, từ này chỉ vấn đề bất lợi phát sinh liên quan đến bệnh, tình trạng sức khỏe hoặc quá trình điều trị.
Biến chứng trong tiếng Anh là “complication”: từ loại, phiên âm và cách đọc
Phiên âm IPA và mẹo đọc dễ nhớ
Cách viết complication giống nhau trong tiếng Anh Anh và Anh Mỹ; điểm khác dễ nhận ra nằm ở nguyên âm đầu. Bạn có thể đọc gần đúng theo nhịp com-pli-KÂY-shần, nhấn vào âm tiết thứ ba và nhấn nhẹ âm đầu. Đây chỉ là cách gợi âm, nên hãy đối chiếu với IPA để luyện phát âm chính xác hơn.
Đuôi -tion phát âm gần như /ʃn/, không đọc tách thành “ti-on”. Với dạng số nhiều complications, thêm âm /z/ ở cuối.
Danh từ đếm được hay không đếm được: khi nào dùng complications?
Complication là danh từ đếm được. Dùng a complication khi nói về một biến chứng và complications khi nói về nhiều biến chứng hoặc biến chứng nói chung.
- The patient developed a complication after surgery. — Bệnh nhân gặp một biến chứng sau phẫu thuật.
- The doctor explained the possible complications. — Bác sĩ giải thích những biến chứng có thể xảy ra.
Nghĩa của complication trong y khoa và ngoài đời, kèm ví dụ song ngữ
Complication trong ngữ cảnh y khoa
Trong tiếng Anh chuyên ngành y, complication chỉ vấn đề bất lợi phát sinh cùng một bệnh hoặc liên quan đến thủ thuật, quá trình điều trị. Biến chứng có thể xuất hiện ở những thời điểm khác nhau và không nhất thiết kéo dài lâu.
The infection was a complication of the surgery. — Nhiễm trùng là một biến chứng của ca phẫu thuật.
Complication ngoài y tế: rắc rối, tình tiết phức tạp
Ngoài lĩnh vực y tế, complication chỉ tình huống phát sinh khiến một việc khó giải quyết hơn. Trong truyện, từ này cũng có thể nói về tình tiết làm diễn biến thêm phức tạp.
An unexpected complication delayed the project. — Một rắc rối ngoài dự kiến khiến dự án bị trì hoãn.
Ở nghĩa này, problem, difficulty và setback là những từ gần nghĩa, nhưng cách dùng phụ thuộc vào ngữ cảnh; chúng không thể thay thế nhau trong mọi câu. Resolution chỉ sự giải quyết vấn đề, còn simplification là sự đơn giản hóa. Cả hai chỉ gần với ý đối lập, chứ không phải từ trái nghĩa trực tiếp của complication trong y khoa.
Hội thoại mẫu bác sĩ–bệnh nhân
Ví dụ về một cuộc trao đổi giả định trước phẫu thuật:
- Bác sĩ: The procedure carries a risk of complications. — Thủ thuật này có nguy cơ xảy ra biến chứng.
- Bệnh nhân: What complications should I be aware of? — Tôi cần lưu ý những biến chứng nào?
- Bác sĩ: We will discuss the possible complications and how we manage them. — Chúng tôi sẽ trao đổi về các biến chứng có thể xảy ra và cách xử trí.
Risk of complications nói về nguy cơ, không có nghĩa là biến chứng đã xảy ra. Trong thực hành lâm sàng, vai trò của y tá cũng gắn liền với việc trao đổi những nguy cơ này với bệnh nhân.
Complication, sequela, side effect, adverse event: khi nào “biến chứng” không phải complication?
Bảng so sánh 4 từ dễ lẫn
| Thuật ngữ tiếng Anh | Nghĩa tiếng Việt | Nguyên nhân/bản chất | Thời điểm và độ kéo dài | Dùng khi nào | Ví dụ song ngữ |
|---|---|---|---|---|---|
| Complication | Biến chứng | Vấn đề bất lợi liên quan đến bệnh hoặc can thiệp | Có thể phát sinh sớm hoặc muộn | Nói về vấn đề làm bệnh hay quá trình điều trị phức tạp hơn | She developed complications after surgery. — Cô ấy gặp biến chứng sau phẫu thuật. |
| Sequela; số nhiều sequelae | Di chứng | Hậu quả còn lại của bệnh hoặc tổn thương | Thường kéo dài sau giai đoạn cấp; bệnh nền không nhất thiết đã khỏi hoàn toàn | Nhấn mạnh hậu quả vẫn còn tồn tại | He has sequelae from the stroke. — Ông ấy có di chứng sau tai biến mạch máu não. |
| Side effect | Tác dụng phụ | Tác dụng ngoài tác dụng mong muốn của thuốc hoặc liệu pháp | Có thể xảy ra trong hoặc sau điều trị; thời gian kéo dài khác nhau | Nói về tác dụng gắn với điều trị | Drowsiness is a side effect of this medicine. — Buồn ngủ là tác dụng phụ của thuốc này. |
| Adverse event | Biến cố bất lợi | Sự kiện y khoa không mong muốn xảy ra trong quá trình điều trị hoặc nghiên cứu; chưa nhất thiết do can thiệp gây ra | Có thể xảy ra trong hoặc sau can thiệp | Ghi nhận sự kiện một cách trung tính | No serious adverse events were reported. — Không có biến cố bất lợi nghiêm trọng nào được báo cáo. |
Các khái niệm này đôi khi chồng lấn. Side effect thường chỉ tác dụng không mong muốn; adverse effect nhấn mạnh tác dụng có hại và hàm ý có mối liên hệ với can thiệp. Một tác dụng phụ có hại cũng có thể được ghi nhận là adverse event.
Chọn từ nào trong hồ sơ bệnh án và khi nói chuyện với bác sĩ nước ngoài?
Dùng complication khi ngữ cảnh xác định đó là biến chứng của bệnh hoặc can thiệp. Chọn adverse event nếu cần ghi nhận một biến cố bất lợi nhưng chưa kết luận quan hệ nhân quả, nhất là trong báo cáo an toàn hoặc nghiên cứu. Khi nói về hậu quả còn lại sau tai biến, sequela hoặc sequelae thường diễn đạt rõ ý di chứng hơn.
Giới từ và cụm đi với complication: risk of, develop, prevent, complication of/from/with
Bảng collocations thường gặp trong văn y khoa
| Cấu trúc/cụm từ | Loại | Nghĩa tiếng Việt | Ví dụ song ngữ |
|---|---|---|---|
| a complication of | Giới từ | Biến chứng của bệnh hoặc thủ thuật | This is a complication of diabetes. — Đây là một biến chứng của tiểu đường. |
| complications from | Giới từ | Biến chứng do hoặc phát sinh từ | He developed complications from pneumonia. — Ông ấy gặp biến chứng do viêm phổi. |
| complications with | Giới từ | Những vấn đề hoặc biến chứng liên quan đến | She had complications with her pregnancy. — Cô ấy gặp biến chứng trong thai kỳ. |
| risk of complications | Cụm danh từ | Nguy cơ biến chứng | The doctor discussed the risk of complications. — Bác sĩ đã trao đổi về nguy cơ biến chứng. |
| develop/experience complications | Cụm động từ | Gặp biến chứng | Some patients experience complications. — Một số bệnh nhân gặp biến chứng. |
| prevent complications | Cụm động từ | Ngăn ngừa biến chứng | The team took steps to prevent complications. — Nhóm điều trị đã làm các bước để phòng ngừa biến chứng. |
| manage complications | Cụm động từ | Xử trí biến chứng | The team is prepared to manage complications. — Nhóm điều trị sẵn sàng xử trí biến chứng. |
Of thường nêu bệnh hoặc thủ thuật gắn với biến chứng, còn from nhấn vào nguồn gốc. With phụ thuộc vào ngữ cảnh và có thể chỉ vấn đề liên quan; bản thân từ này không khẳng định nguyên nhân. Bạn cũng có thể gặp serious complications (biến chứng nghiêm trọng), rate of complications (tỷ lệ biến chứng) và reduce the risk of complications (giảm nguy cơ biến chứng). Trong xử trí thực tế, các biện pháp như truyền nước qua đường tĩnh mạch cũng thường đi kèm những cụm từ này.
Biến chứng tiểu đường, thai sản, hậu phẫu tiếng Anh là gì?
Bảng dịch biến chứng theo bệnh lý
| Cách nói tiếng Việt | Tiếng Anh | Lĩnh vực | Ví dụ song ngữ |
|---|---|---|---|
| Biến chứng tiểu đường | diabetes complications / diabetic complications | Nội tiết | The doctor discussed diabetes complications. — Bác sĩ đã trao đổi về các biến chứng tiểu đường. |
| Biến chứng thai sản | obstetric complications | Sản khoa | She was treated for obstetric complications. — Cô ấy được điều trị vì biến chứng thai sản. |
| Biến chứng thai kỳ | pregnancy complications | Sản khoa | The notes describe complications during pregnancy. — Hồ sơ mô tả các biến chứng trong thai kỳ. |
| Biến chứng hậu phẫu | postoperative complications | Ngoại khoa | The study recorded postoperative complications. — Nghiên cứu ghi nhận các biến chứng hậu phẫu. |
| Biến chứng tim mạch | cardiovascular complications | Tim mạch | The report mentions cardiovascular complications. — Báo cáo đề cập đến các biến chứng tim mạch. |
Trong diabetes complications, danh từ diabetes bổ nghĩa cho danh từ complications; còn diabetic complications dùng tính từ diabetic. Surgical complications chỉ biến chứng liên quan đến phẫu thuật nói chung, trong khi postoperative complications nhấn mạnh giai đoạn sau mổ.
Trong báo cáo tiêm chủng, adverse event following immunization (AEFI) là biến cố bất lợi sau tiêm chủng. Chữ “sau” chỉ thời điểm xảy ra, không tự xác nhận nguyên nhân do vắc xin.
Biến chứng cấp tính, mạn tính, muộn, nhẹ, nặng: dịch thế nào cho đúng thuật ngữ?
Các tính từ dưới đây thường đứng trước complications và không đổi dạng khi danh từ ở số nhiều:
- Theo diễn tiến hoặc thời điểm: acute complications — biến chứng cấp tính; chronic complications — biến chứng mạn tính; early/late complications — biến chứng sớm/muộn; long-term complications — biến chứng lâu dài.
- Theo mức độ: minor complications — biến chứng nhẹ; major hoặc severe complications — biến chứng nặng; life-threatening complications — biến chứng đe dọa tính mạng.
- Theo phạm vi: local complications — biến chứng tại chỗ; systemic complications — biến chứng toàn thân.
Acute complications of diabetes nghĩa là biến chứng cấp tính của tiểu đường; chronic complications of diabetes là biến chứng mạn tính. “Cấp tính” và “muộn” không nằm ở hai đầu của cùng một thang đo: một từ mô tả tính chất diễn tiến, từ còn lại nhấn vào thời điểm xuất hiện.
Họ từ complicate, complicated, complication và cách phân biệt complicated với complex
Họ từ complicate, complicated, complication
- Complicate /ˈkɒmplɪkeɪt/ (động từ): làm phức tạp. The delay could complicate treatment. — Sự chậm trễ có thể làm việc điều trị phức tạp hơn.
- Complicated /ˈkɒmplɪkeɪtɪd/ (tính từ): phức tạp hoặc có biến chứng. The patient had a complicated pregnancy. — Bệnh nhân có thai kỳ kèm biến chứng.
- Complication (danh từ): biến chứng hoặc rắc rối phát sinh. The complication delayed treatment. — Biến chứng khiến việc điều trị bị trì hoãn.
Các phiên âm trên theo Anh-Anh; âm đầu có thể khác trong Anh-Mỹ. Complication-related là tính từ ghép, nghĩa là “liên quan đến biến chứng”, như trong complication-related costs — chi phí liên quan đến biến chứng.
Complicated và complex: chọn từ nào?
Complicated thường nhấn vào sự rối rắm, khó giải quyết; complex nói đến nhiều thành phần hoặc mối quan hệ đan xen và thường mang sắc thái trung tính hơn. Trong y khoa, complicated appendicitis là viêm ruột thừa có biến chứng, còn a complex disease là bệnh lý phức tạp. Hai từ có thể gần nghĩa trong một số ngữ cảnh, nhưng không nên tự động dùng thay cho nhau.
Đừng nhầm “biến chứng” với “biện chứng” và checklist chọn đúng từ khi dịch
Biến chứng và biện chứng: cách phân biệt
Biến chứng là complication; biện chứng là dialectics, thuật ngữ thuộc triết học. Vì thế, “biến chứng tiểu đường” dịch là diabetes complications, không phải diabetes dialectics. Khi dịch, hãy để ý dấu và ngữ cảnh, đừng chỉ dựa vào hình thức gần giống của hai từ.
Checklist chọn từ đúng trước khi dịch
- Xác định đó có phải vấn đề bất lợi liên quan đến bệnh hoặc điều trị không. Nếu đúng, cân nhắc complication.
- Nếu muốn nhấn mạnh hậu quả còn lại sau bệnh hoặc tổn thương, cân nhắc sequela/sequelae.
- Nếu nói về tác dụng do thuốc hoặc liệu pháp, cân nhắc side effect. Khi cần ghi nhận trung tính mà chưa rõ nguyên nhân, cân nhắc adverse event.
- Xem xét mối liên hệ trong câu để chọn of, from hoặc with. Nhớ rằng risk of complications là nguy cơ, không phải biến chứng đã xảy ra.
- Đọc to ba câu mẫu, sau đó tự dịch lại “biến chứng tiểu đường”, “biến chứng thai sản” và “biến chứng hậu phẫu”.
1Một bệnh nhân bị tai biến mạch máu não từ năm ngoái và hiện tại vẫn còn tình trạng liệt nửa người. Thuật ngữ tiếng Anh nào diễn đạt chính xác nhất "hậu quả còn lại" kéo dài sau bệnh/tổn thương này?
Sequela được dùng để chỉ di chứng hoặc hậu quả còn lại tồn tại kéo dài sau giai đoạn cấp của bệnh hoặc tổn thương.
2Trong câu "He developed complications ___ pneumonia", giới từ nào phù hợp nhất để nhấn mạnh nguồn gốc phát sinh biến chứng là từ bệnh viêm phổi?
Giới từ 'from' trong cấu trúc 'complications from' được sử dụng để nhấn mạnh nguồn gốc hoặc nguyên nhân phát sinh ra biến chứng.
3Khi dịch thuật ngữ "biến chứng tiểu đường" sang tiếng Anh, vì sao người dịch tuyệt đối không nên dùng cụm từ "diabetes dialectics"?
'Dialectics' nghĩa là biện chứng trong triết học; sự nhầm lẫn này xảy ra do hai từ tiếng Việt có dấu và hình thức chữ gần giống nhau.
4Dựa trên các cách phân loại tính từ bổ nghĩa cho "complications", những tính từ nào dưới đây được xếp vào nhóm phân loại theo diễn tiến hoặc thời điểm xuất hiện?
'Acute' (cấp tính) mô tả đặc tính diễn tiến của biến chứng.
5Trong báo cáo an toàn hoặc nghiên cứu y khoa, khi ghi nhận một sự kiện không mong muốn xảy ra trong quá trình điều trị nhưng chưa kết luận có mối quan hệ nhân quả với can thiệp, thuật ngữ nào được ưu tiên sử dụng?
Adverse event (biến cố bất lợi) dùng để ghi nhận sự kiện y khoa một cách trung tính khi chưa xác định rõ nguyên nhân có phải do can thiệp hay không.
6Để nói về "biến chứng hậu phẫu" (nhấn mạnh cụ thể các biến chứng phát sinh ở giai đoạn sau khi phẫu thuật), thuật ngữ tiếng Anh nào là chính xác nhất?
Tính từ 'postoperative' nhấn mạnh giai đoạn sau mổ (hậu phẫu).
7Những từ hoặc cụm từ nào dưới đây thuộc họ từ (word family) của động từ "complicate"?
Complicated là tính từ thuộc họ từ của complicate, có nghĩa là phức tạp hoặc có biến chứng.
| Thuật ngữ tiếng Anh | Nghĩa tiếng Việt | Nguyên nhân/bản chất | Thời điểm và độ kéo dài | Dùng khi nào | Ví dụ song ngữ |
|---|---|---|---|---|---|
| Complication | Biến chứng | Vấn đề bất lợi liên quan đến bệnh hoặc can thiệp | Có thể phát sinh sớm hoặc muộn | Nói về vấn đề làm bệnh hay quá trình điều trị phức tạp hơn | She developed complications after surgery. — Cô ấy gặp biến chứng sau phẫu thuật. |
| Sequela; số nhiều sequelae | Di chứng | Hậu quả còn lại của bệnh hoặc tổn thương | Thường kéo dài sau giai đoạn cấp; bệnh nền không nhất thiết đã khỏi hoàn toàn | Nhấn mạnh hậu quả vẫn còn tồn tại | He has sequelae from the stroke. — Ông ấy có di chứng sau tai biến mạch máu脑 (mạch máu não). |
| Side effect | Tác dụng phụ | Tác dụng ngoài tác dụng mong muốn của thuốc hoặc liệu pháp | Có thể xảy ra trong hoặc sau điều trị; thời gian kéo dài khác nhau | Nói về tác dụng gắn với điều trị | Drowsiness is a side effect of this medicine. — Buồn ngủ là tác dụng phụ của thuốc này. |
| Adverse event | Biến cố bất lợi | Sự kiện y khoa không mong muốn xảy ra trong quá trình điều trị hoặc nghiên cứu; chưa nhất thiết do can thiệp gây ra | Có thể xảy ra trong hoặc sau can thiệp | Ghi nhận sự kiện một cách trung tính | No serious adverse events were reported. — Không có biến cố bất lợi nghiêm trọng nào được báo cáo. |
Câu hỏi thường gặp
Complication khác nhau thế nào giữa tiếng Anh Anh và Anh Mỹ?
Chính tả và nghĩa giống nhau. Khác biệt chỉ ở phát âm: Anh Mỹ đọc /ˌkɑːmplɪˈkeɪʃn/, Anh Anh đọc /ˌkɒmplɪˈkeɪʃn/, đều nhấn âm tiết thứ ba.
Từ đồng nghĩa và trái nghĩa của complication là gì?
Với nghĩa rắc rối, đồng nghĩa gần là difficulty, problem, setback. Trái nghĩa gần là simplification hoặc resolution, nhưng trong y khoa không có từ trái nghĩa chính thức nào.
Complication-related nghĩa là gì và khác complication ra sao?
Complication-related là tính từ ghép nghĩa là "liên quan đến biến chứng", ví dụ complication-related deaths (ca tử vong liên quan biến chứng). Complication là danh từ chỉ chính biến chứng.
Biến chứng và nguy cơ biến chứng khác nhau thế nào trong tiếng Anh?
Complication là biến chứng đã xảy ra hoặc có thể xảy ra. Risk of complications là khả năng xảy ra biến chứng đó, thường được nêu trước thủ thuật hoặc điều trị.
Có thể nói "complication" khi chỉ muốn nói "rắc rối" trong công việc không?
Có, nhưng thường dùng trong văn viết hoặc ngữ cảnh trang trọng như "an unexpected complication in the project". Trong hội thoại thân mật, người bản xứ hay dùng problem hoặc issue hơn.