Ký hiệu viết tắt trong từ điển tiếng Anh: Giải mã n., v., sb, [C]/[U]

Các ký hiệu viết tắt trong từ điển tiếng Anh cho biết từ loại, cách dùng ngữ pháp và ngữ cảnh của từ. Bảng giải mã nhanh các ký hiệu phổ biến nhất:

Ký hiệu Nghĩa
n., v., adj., adv. danh từ, động từ, tính từ, trạng từ
sb, sth somebody (ai đó), something (cái gì đó)
[C], [U] danh từ đếm được / không đếm được
[T], [I] ngoại động từ / nội động từ
fml, infml trang trọng / thân mật
BrE, AmE tiếng Anh Anh / tiếng Anh Mỹ

Khi tra từ điển tiếng Anh, bạn thường gặp hàng loạt ký hiệu như n., v., adj., adv., [C], [U], [T], [I], sb, sth, BrE, AmE, fml, infml… Đây là ký hiệu viết tắt trong từ điển, khác với những từ viết tắt như NASA, CEO hay LOL thường được liệt kê trên mạng. Chúng cho biết một từ hoạt động thế nào trong câu, phát âm ra sao, mang sắc thái trang trọng hay thân mật và thuộc vùng miền nào.

Bài viết tập trung vào các ký hiệu xuất hiện trong mục từ của Oxford, Cambridge, Longman, Merriam-Webster và những từ điển Anh–Việt phổ biến tại Việt Nam. Cambridge và Oxford định nghĩa abbreviation là dạng viết ngắn gọn của một từ hoặc cụm từ; định nghĩa này giúp bạn hiểu cách các ký hiệu được tạo ra. Sau khi đọc, bạn có thể lần lượt xem từ loại, phiên âm IPA, nhãn ngữ pháp, nghĩa và ví dụ trong một mục từ mà không cần tra thêm nguồn khác.

Bài viết này không nói về từ viết tắt giao tiếp

Các trang trung tâm Anh ngữ thường liệt kê 99+ đến 500+ từ viết tắt thông dụng như ‘NASA’, ‘CEO’, ‘LOL’, ‘BTW’. Ở đây chúng ta điều chỉnh lại trục nội dung: chỉ giải mã những ký hiệu bên trong mục từ điển — n., v., adj., sb, sth, [C]/[U], IPA, BrE, fml… Phần acronym/initialism nói chung chỉ chiếm một mục nhỏ cuối bài.

Ký hiệu n., v., adj., adv., prep. trong từ điển tiếng Anh nghĩa là gì? Bảng giải mã từ loại

Từ loại là thông tin đầu tiên xuất hiện sau từ đầu mục và phiên âm. Nó cho biết từ đóng vai trò gì trong câu: làm chủ ngữ, vị ngữ, bổ nghĩa hay nối các thành phần. Các bảng hướng dẫn dùng những ký hiệu từ loại và cấu trúc như V, N, Adj, Adv, Prep, S, O; khi tra cứu, bạn thường gặp dạng viết thường có dấu chấm: n., v., adj., adv., prep..

Từ điển Anh–Việt có thể dùng dt (danh từ), đt (động từ), tt (tính từ), ttr (trạng từ), gt (giới từ). Cách viết khác nhau nhưng ý nghĩa tương ứng vẫn giống nhau. Bảng sau tổng hợp các ký hiệu từ loại và cấu trúc thường gặp trong mục từ.

Ký hiệu Viết đầy đủ Nghĩa tiếng Việt Ví dụ mục từ
n. noun danh từ book /bʊk/ n. quyển sách
v. verb động từ run /rʌn/ v. chạy
adj. adjective tính từ happy /ˈhæpi/ adj. vui, hạnh phúc
adv. adverb trạng từ quickly /ˈkwɪkli/ adv. nhanh
pron. pronoun đại từ she /ʃiː/ pron. cô ấy
prep. preposition giới từ on /ɒn/ prep. trên
conj. conjunction liên từ because /bɪˈkɒz/ conj. bởi vì
det. determiner từ hạn định the /ðiː/ det. mạo từ xác định
num. number số từ three /θriː/ num. ba
excl. exclamation thán từ oh /əʊ/ excl. ôi!
aux v. auxiliary verb trợ động từ be /biː/ aux v. am, is, are, was, were
modal v. modal verb động từ khiếm khuyết can /kæn/ modal v. có thể
phr v. phrasal verb cụm động từ give up /ɡɪv ˈʌp/ phr v. từ bỏ
idm. idiom thành ngữ kick the bucket /ˌkɪk ðə ˈbʌkɪt/ idm. chết (thô tục)
pl. plural số nhiều children /ˈtʃɪldrən/ pl. của child
sing. singular số ít goose /ɡuːs/ sing.; geese /ɡiːs/ pl.

Một từ có thể mang nhiều từ loại. Chẳng hạn, work vừa là n. (công việc) vừa là v. (làm việc); light vừa là n. (ánh sáng), adj. (nhẹ), vừa là v. (thắp sáng). Khi tra, hãy xác định câu của bạn cần nghĩa nào rồi đọc đúng khối từ loại tương ứng. Từ loại quyết định vị trí của từ trong câu: danh từ làm chủ ngữ hoặc tân ngữ, động từ làm vị ngữ, tính từ đứng trước danh từ, trạng từ bổ nghĩa động từ, tính từ hoặc động từ khác.

Trang mục từ điển tiếng Anh hiển thị các ký hiệu từ loại mờ sau kính lúp
Ký hiệu từ loại như n., v., adj. xuất hiện ngay sau phiên âm trong mỗi mục từ (Nguồn: edu)

Từ loại cơ bản: n., v., adj., adv.

n. (noun) là danh từ, chỉ người, vật, khái niệm. v. (verb) là động từ, chỉ hành động hoặc trạng thái. adj. (adjective) là tính từ, bổ nghĩa cho danh từ; adv. (adverb) là trạng từ, bổ nghĩa cho động từ, tính từ hoặc trạng từ khác. Bốn ký hiệu này bao quát phần lớn vốn từ vựng hàng ngày và là nền tảng của ngữ pháp tiếng Anh. Đọc sai từ loại có thể khiến bạn đặt từ sai vị trí, chẳng hạn dùng một tính từ làm chủ ngữ.

Từ loại chức năng: pron., prep., conj., det., excl.

pron. là đại từ, thay thế cho danh từ (I, you, he, she, it, they). prep. là giới từ, thường đi kèm danh từ để chỉ vị trí, thời gian, mối quan hệ (in, on, at, with, about). conj. là liên từ, nối hai mệnh đề hoặc hai từ (and, but, because, although).

det. là từ hạn định, gồm mạo từ (the, a/an), tính từ sở hữu (my, your), chỉ định (this, that, these, those) và lượng từ (some, any, many, much, each, every, all). Ký hiệu det. thường xuất hiện trong từ điển Anh–Anh (Oxford, Cambridge), còn từ điển Anh–Việt truyền thống có thể gom vào nhóm ‘mạo từ/từ hạn định’. excl. là thán từ (oh, ouch, wow), thường đứng một mình hoặc ở đầu câu cảm thán.

Động từ đặc biệt và cụm từ: aux v., modal v., phr v., idm.

aux v. là trợ động từ (be, do, have), dùng để tạo thể phủ định, câu hỏi hoặc các thì tiếp diễn/hoàn thành. modal v. là động từ khiếm khuyết (can, could, may, might, must, should, will, would, shall), đứng trước động từ gốc để diễn đạt khả năng, sự cho phép, bắt buộc, dự đoán. Lưu ý rằng v. là ký hiệu chung cho mọi động từ, không chỉ động từ thường; Oxford và Cambridge phân biệt aux v. và modal v. khi cần.

phr v. là cụm động từ (phrasal verb), gồm động từ + trạng từ/giới từ, tạo nghĩa mới như give up (từ bỏ), look after (chăm sóc), turn on (bật), put off (trì hoãn). idm. là thành ngữ (idiom), một cụm từ cố định có nghĩa không thể suy từ nghĩa từng từ, ví dụ kick the bucket (chết — thô tục), piece of cake (dễ dàng), break the ice (phá vỡ sự ngại ngùng). Những cụm này thường có phần riêng trong mục từ, đặc biệt với các động từ thông dụng như get, take, make, do.

Số ít, số nhiều: sing. và pl.

sing. (singular) là số ít, dạng cơ bản của danh từ. pl. (plural) là số nhiều. Hai ký hiệu thường xuất hiện khi danh từ chỉ dùng ở một dạng hoặc có dạng số nhiều bất quy tắc. Ví dụ scissors thường ghi pl. vì đôi kéo luôn ở dạng số nhiều; child có pl. children; goose có sing. và pl. geese. Một số danh từ như police, cattle, people cũng thường xuất hiện ở dạng pl. dù hình thức không có -s.

Một quả táo và nhiều quả táo minh họa danh từ số ít và số nhiều
sing. là số ít, pl. là số nhiều — ký hiệu giúp nhận biết danh từ bất quy tắc (Nguồn: edu)

Đọc ký hiệu ngữ pháp trong mục từ: sb, sth, [C], [U], [T], [I], pt, pp

Ký hiệu ngữ pháp giúp bạn hiểu nghĩa và biết từ kết hợp với những gì trong câu. Bỏ qua phần này, bạn có thể biết nghĩa tiếng Việt nhưng vẫn viết sai câu.

Ký hiệu Đọc là gì Ảnh hưởng đến cách viết câu Ví dụ minh họa
sb somebody ai đó — thay bằng danh từ/tân ngữ người look after sb → look after my sister
sth something cái gì đó — thay bằng danh từ/tân ngữ vật look for sth → look for my keys
[C] countable noun đếm được: dùng a/an, có số nhiều -s a book, two books, many books
[U] uncountable noun không đếm được: không a/an, không số nhiều information, some advice, much water
[T] transitive verb ngoại động từ: cần tân ngữ trực tiếp buy [T] ~ sth → buy a ticket
[I] intransitive verb nội động từ: không cần tân ngữ trực tiếp arrive [I] → The bus arrived late.
pt past tense quá khứ đơn của động từ bất quy tắc go → went (pt)
pp past participle quá khứ phân từ dùng trong thì hoàn thành, bị động go → gone (pp); have gone
fml formal trang trọng, dùng trong văn viết, thư từ commence (fml) = begin
infml informal thân mật, dùng khi nói chuyện kid (infml) = child
BrE British English tiếng Anh Anh lift, flat, biscuit
AmE American English tiếng Anh Mỹ elevator, apartment, cookie

sb và sth: thay bằng từ nào khi đặt câu

Ký hiệu sb là viết tắt của somebody, còn sth là something. Hai ký hiệu xuất hiện trong mẫu câu của động từ hoặc cụm động từ. Ví dụ apologize to sb for sth cho biết cấu trúc này cần một người sau giới từ to và một vật/việc sau giới từ for: I apologized to him for the mistake. Khi thay sb và sth, bạn dùng danh từ hoặc đại từ tân ngữ tương ứng. Nếu mẫu câu có dấu ngoặc đơn, phần trong ngoặc là tùy chọn: give sb sth có thể là give him a book, còn give sth to sb là give a book to him.

Một số động từ kép có thể chia tách tân ngữ: give up smoking = give smoking up. Nhưng nếu tân ngữ là đại từ thì phải tách: give it up, không nói give up it. Mẫu câu trong từ điển ghi ~ sth hoặc ~ sb chính là để nhắc bạn điều này.

[C]/[U]: phân biệt để dùng đúng a/an và the

[C] (countable) là danh từ đếm được, [U] (uncountable) là danh từ không đếm được. Hai ký hiệu này ảnh hưởng trực tiếp đến cách dùng mạo từ, số nhiều và lượng từ.

Ví dụ: book là [C] nên bạn có thể nói a book, two books, many books. Information là [U] nên không bao giờ có an information hay informations; phải nói some information hoặc a piece of information. Nhiều danh từ vừa [C] vừa [U] tùy nghĩa: coffee ở nghĩa thức uống là [U] (I like coffee), nhưng a coffee là một ly cà phê ([C]). Experience ở nghĩa kinh nghiệm là [U] (He has a lot of experience), nhưng ở nghĩa một trải nghiệm cụ thể là [C] (an unforgettable experience). Paper ở nghĩa chất liệu là [U] (made of paper), nhưng ở nghĩa bài báo/tờ giấy là [C] (a paper, two papers).

[T]/[I], pt, pp: chia động từ đúng từ mục từ

[T] (transitive) là ngoại động từ, cần một tân ngữ trực tiếp: I bought a ticket (không thể nói I bought nếu không có ngữ cảnh rõ). [I] (intransitive) là nội động từ, không cần tân ngữ trực tiếp: The bus arrived late. Một số động từ vừa [T] vừa [I], ví dụ open: open [T] the door (mở cửa — có tân ngữ) và The door opened [I] (cửa mở — không tân ngữ). Những động từ khác như eat thường là [T] (eat an apple) nhưng cũng có thể là [I] trong câu Let’s eat.

pt (past tense) và pp (past participle) chỉ dạng quá khứ đơn và quá khứ phân từ của động từ bất quy tắc. Ví dụ go có quá khứ đơn là went (pt), quá khứ phân từ là gone (pp), nên cấu trúc thì hoàn thành là have gone, còn thể bị động là be gone. Tương tự, write — wrote (pt), written (pp); break — broke (pt), broken (pp). Khi từ điển ghi pt và pp, bạn biết động từ đó bất quy tắc và cần học ba dạng.

3 cặp ký hiệu dễ nhầm — và cái giá khi hiểu sai

Nhầm lẫn 1: [C] và [U] chỉ là chuyện lý thuyết, không cần quan tâm. Sai. [C] hay [U] quyết định trực tiếp mạo từ và số nhiều. ‘Information’ là [U] nên không bao giờ có ‘an information’ hay ‘informations’ — phải nói ‘a piece of information’. Ngược lại ‘suggestion’ là [C] nên ‘a suggestion’ là đúng. Hiểu sai nhãn này = viết sai mạo từ a/an và sai much/many trong mọi câu.

Nhầm lẫn 2: lit. và fig. là cách viết tắt của ‘literature’ và ‘figure’. Sai. Trong mục từ, lit. = literally (nghĩa đen, nghĩa gốc) còn fig. = figuratively (nghĩa bóng). Ví dụ với ‘cold’: nghĩa lit. là ‘lạnh’ (nhiệt độ), nghĩa fig. là ‘lạnh nhạt’ (thái độ: ‘a cold reply’).

Nhầm lẫn 3: BrE và AmE chỉ khác phát âm, dùng cái nào cũng được. Không hẳn. Nhãn vùng miền báo cả từ khác hẳn nhau: ‘lift’ (BrE) vs ‘elevator’ (AmE), ‘flat’ vs ‘apartment’, ‘holiday’ vs ‘vacation’. Dùng lẫn lộn trong một bài viết là lỗi thường gặp trong bài thi viết.

Ký hiệu phiên âm IPA, dấu trọng âm và nhãn BrE/AmE: cách đọc cho người mới

Phiên âm IPA (International Phonetic Alphabet) nằm giữa hai dấu gạch chéo /…/, ngay sau từ đầu mục. Đây không phải cách viết thông thường mà là bản đồ âm thanh: mỗi ký hiệu tương ứng một âm duy nhất. Bạn không cần học thuộc toàn bộ bảng IPA ngay từ đầu, chỉ cần làm quen với những ký hiệu hay gặp. Nhờ phiên âm, bạn có thể đọc từ mà không phải phụ thuộc vào cách đọc theo chữ cái tiếng Anh, vốn rất bất quy tắc.

Tai nghe đặt trên điện thoại mở từ điển trực tuyến để nghe phát âm IPA
Phiên âm IPA nằm giữa hai dấu gạch chéo, ngay sau từ đầu mục (Nguồn: youtube)

Bảng IPA rút gọn: nguyên âm và phụ âm thường gặp

Ký hiệu IPA Gần với tiếng Việt Ví dụ từ điển
/iː/ i dài, căng môi see /siː/
/ɪ/ i ngắn sit /sɪt/
/e/ e bed /bed/
/æ/ a ngắn, mở miệng to cat /kæt/
/ɑː/ a dài car /kɑː(r)/
/ɒ/ o ngắn (Anh–Anh) hot /hɒt/
/ɔː/ o dài door /dɔː(r)/
/ʊ/ u ngắn book /bʊk/
/uː/ u dài food /fuːd/
/ʌ/ â cup /kʌp/
/ə/ ơ ngắn, nhẹ about /əˈbaʊt/
/ɜː/ ơ dài bird /bɜːd/
/aɪ/ ai my /maɪ/
/aʊ/ ao now /naʊ/
/ɔɪ/ oi boy /bɔɪ/
/θ/ th không rung think /θɪŋk/
/ð/ th rung this /ðɪs/
/ʃ/ sh ship /ʃɪp/
/ʒ/ như ‘gi’ mềm vision /ˈvɪʒn/
/ŋ/ ng cuối từ sing /sɪŋ/
Lớp học tiếng Anh với bảng ngữ âm mờ và ghế học viên
Bảng IPA giúp đọc chuẩn mà không phụ thuộc cách đánh vần bất quy tắc của tiếng Anh (Nguồn: edu)

Dấu trọng âm ˈ và ˌ

Dấu /ˈ/ đặt trước âm tiết chính cần nhấn; dấu /ˌ/ đặt trước âm tiết phụ nhấn yếu hơn. Ví dụ photograph có phiên âm /ˈfəʊtəɡrɑːf/ — nhấn âm tiết đầu (pho-to-graph). Khi chuyển sang photographer /fəˈtɒɡrəfə(r)/, trọng âm dời sang âm tiết thứ hai (pho-to-gra-pher). Nhấn sai âm tiết có thể khiến người nghe hiểu nhầm hoặc khó hiểu, ngay cả khi bạn phát âm đúng từng âm. Một số từ dài còn có trọng âm phụ, ví dụ introduction /ˌɪntrəˈdʌkʃn/ — âm tiết thứ nhất nhấn nhẹ (ˌ), âm tiết thứ ba nhấn mạnh (ˈ).

Phát âm Anh–Anh và Anh–Mỹ trong cùng một mục từ

Các từ điển học thuật thường ghi hai phiên âm: một cho BrE (British English) và một cho AmE (American English), vì cách phát âm ở hai vùng khác nhau với một số từ. Ví dụ schedule trong từ điển Oxford: BrE /ˈʃedjuːl/, AmE /ˈskedʒuːl/; water: BrE /ˈwɔːtə(r)/, AmE /ˈwɔːt̬ɚ/. Một số ký hiệu chỉ âm tùy chọn: chữ in nghiêng hoặc (ə) trong phiên âm cho biết âm đó có thể bị bỏ khi nói nhanh. Dấu gạch ngang ˈ trong IPA chỉ ranh giới âm tiết, còn dấu trọng âm ˈ và ˌ báo mức độ nhấn. Khi tra online, hãy bấm nút loa để đối chiếu hai giọng; đừng cố ghép cả hai cách phát âm trong cùng một câu.

Hai tách trà và cà phê gợi hình hai giọng Anh–Anh và Anh–Mỹ trên bàn
Nhiều mục từ ghi hai phiên âm: một cho BrE, một cho AmE (Nguồn: edu)
Đừng cố đọc IPA hoàn hảo ngay lần đầu

Hãy dùng nút loa trong từ điển Oxford hoặc Cambridge để nghe mẫu, sau đó đối chiếu với ký hiệu. Sau 2–3 tuần, bạn sẽ nhận ra các ký hiệu IPA quen mặt như /æ/, /ʌ/, /ɜː/, /aɪ/.

Nhãn cách dùng, vùng miền, thời đại và nguồn gốc từ: fml, infml, sl., BrE, AmE, Fr., Lat.

Nhãn cách dùng cho biết từ phù hợp với ngữ cảnh nào. Nếu bỏ qua, bạn có thể dùng từ thân mật trong bài thi viết hoặc dùng từ cổ trong email công việc. Những nhãn này thường xuất hiện ngay sau từ loại, trước phần nghĩa tiếng Việt hoặc phần giải thích bằng tiếng Anh.

Nhãn trang trọng và thân mật

  • fml (formal): trang trọng, dùng trong văn bản nghiêm túc, thư từ, báo cáo. Ví dụ commence (fml) thay vì begin, purchase (fml) thay vì buy.
  • infml (informal): thân mật, dùng trong giao tiếp hàng ngày. Ví dụ kid (infml) thay vì child, stuff (infml) thay vì things.
  • sl. (slang) hoặc slang: tiếng lóng, thường dùng trong nhóm bạn bè, không phù hợp trong học thuật. Ví dụ bucks (slang) cho dollars, gonna cho going to.
  • taboo / offens. (offensive): từ cấm kỵ hoặc xúc phạm, cần tránh trong giao tiếp lịch sự.
Laptop mở email công việc cạnh từ điển tiếng Anh trên bàn làm việc
Nhãn fml, infml, sl. cho biết từ phù hợp với văn viết hay trò chuyện (Nguồn: vieclam24h)

Trong bài thi IELTS Writing, nên tránh sl., infml và các contraction như don't, can't nếu muốn giữ giọng văn trang trọng. Với IELTS Speaking, infml và một số contraction tự nhiên là được, nhưng vẫn nên tránh từ lóng thô tục. Trong email công việc, fml tạo sự lịch sự, còn infml phù hợp khi viết cho đồng nghiệp thân thiết.

Nhãn vùng miền và thời đại

BrE (British English), AmE (American English), AusE (Australian English) cho biết từ hoặc cách dùng phổ biến ở vùng nào. Các biến thể này khác nhau cả về phát âm lẫn từ vựng: lift (BrE) = elevator (AmE), flat (BrE) = apartment (AmE), biscuit (BrE) ≈ cookie (AmE), holiday (BrE) = vacation (AmE), petrol (BrE) = gasoline/gas (AmE). Trong một bài viết, nên chọn một hệ (thường là BrE theo sách giáo khoa Việt Nam và kỳ thi Anh–Anh) và chỉ dùng từ đối lập để đọc hiểu.

Các nhãn thời đại/phong cách gồm old-fashioned (lỗi thời), dated (hầu như không dùng nữa), lit. (nghĩa đen, văn chương), fig. (nghĩa bóng), humorous (hài hước), technical (chuyên ngành), formal, informal. Ví dụ với cold: nghĩa lit. là ‘lạnh’ về nhiệt độ, nghĩa fig. là ‘lạnh nhạt’ về thái độ (a cold reply). Với foot: nghĩa lit. là ‘bàn chân’, nghĩa fig. là ‘chân (núi, giường, bàn)’.

Bảng hiệu thang máy trong tòa nhà minh họa khác biệt từ vựng Anh–Mỹ
lift (BrE) và elevator (AmE) — nhãn vùng miền báo cả từ khác hẳn nhau (Nguồn: dolenglish)

Viết tắt nguồn gốc và chú thích: Fr., Lat., esp., usu., opp., syn.

Các ký hiệu gốc Latinh thường gặp trong từ điển và ghi chú gồm etc. (et cetera), e.g. (exempli gratia), i.e. (id est), NB (nota bene), P.S. (postscript). Trong mục từ còn có:

  • Fr. = tiếng Pháp (French), ví dụ ballet từ tiếng Pháp.
  • Lat. = tiếng Latin (Latin), ví dụ et cetera, status quo, vice versa.
  • Ger. = tiếng Đức (German), ví dụ kindergarten.
  • esp. = especially (đặc biệt là).
  • usu. = usually (thông thường).
  • opp. = opposite (trái nghĩa).
  • syn. = synonym (đồng nghĩa).
  • cf. = compare (so sánh với).
  • etc. = et cetera (vân vân).

Những ký hiệu này thường nằm trong phần chú thích nghĩa hoặc ghi chú nguồn gốc. Bạn không cần thuộc lòng hết, nhưng nên biết cách đọc để không bỏ qua thông tin. Ví dụ khi thấy (Fr.) sau một từ, bạn biết từ đó có nguồn gốc tiếng Pháp. Chi tiết này giúp bạn nhớ vì sao cách phát âm đôi khi không theo quy tắc tiếng Anh thông thường.

BrE/AmE không chỉ là phát âm

Nhãn vùng miền còn báo từ khác hẳn: ‘lift’ (BrE) = ‘elevator’ (AmE), ‘flat’ = ‘apartment’. Trong một bài viết học thuật, đừng dùng lẫn hai biến thể chỉ cùng một đối tượng.

Giải mã một mục từ điển thật từng dòng: từ loại → phiên âm → nhãn → nghĩa → ví dụ

Để đọc một mục từ, bạn cần biết tìm từng loại thông tin ở đâu. Ví dụ thực tế và quy trình 5 bước dưới đây có thể áp dụng cho bất kỳ mục từ nào.

Mục từ mẫu và chú thích từng ký hiệu

Dưới đây là mô phỏng một mục từ trong từ điển Oxford Learner’s Dictionaries:

look /lʊk/ verb, noun
verb
1 [I] ~ (at sb/sth) to turn your eyes in a
   particular direction
   • She looked at me and smiled.
2 [I] to try to find sb/sth
   • I looked everywhere for my keys.
PHR V look after sb/sth — to take care of sb
IDM look forward to sth — to feel happy about
    sth that is going to happen

Đọc theo số thứ tự:

  1. look /lʊk/ — từ đầu mục (headword) + phiên âm IPA giữa hai dấu gạch chéo. Đọc là /lʊk/, âm /ʊ/ ngắn như trong book.
  2. verb, noun — từ này vừa là động từ vừa là danh từ; mỗi từ loại có một khối nghĩa riêng. Hãy xác định câu của bạn cần động từ hay danh từ trước khi đọc tiếp.
  3. 1, 2 — số thứ tự nghĩa: nghĩa 1 là nghĩa phổ biến nhất, các nghĩa sau thường ít gặp hơn hoặc chuyên biệt hơn.
  4. [I] — nội động từ: look không đi trực tiếp với tân ngữ, nên bạn nói look AT me, không nói look me.
  5. ~ (at sb/sth) — dấu ~ thay cho từ đầu mục (đọc là look at sb/sth); sb = somebody (ai đó), sth = something (cái gì đó). Đây là mẫu câu bạn cần theo khi đặt câu.
  6. • She looked at me and smiled. — câu ví dụ in nghiêng, cho thấy giới từ at đi kèm trong cách dùng thực tế.
  7. PHR V look after sb/sth — cụm động từ (phrasal verb): look after mang nghĩa mới ‘chăm sóc’, không liên quan nghĩa gốc ‘nhìn’.
  8. IDM look forward to sth — thành ngữ/cụm cố định; chú ý to ở đây là giới từ nên sau nó là danh từ hoặc V-ing (look forward to meeting you).
Trang từ điển được đánh dấu từng phần bằng bút highlight và giấy note
Đọc mục từ theo thứ tự: headword, từ loại, ký hiệu ngữ pháp, nghĩa, ví dụ (Nguồn: nxbhcm)

Quy trình 5 bước đọc mục từ

  1. Bước 1 — Xác định từ loại

    Nhìn n., v., adj., adv. ngay sau từ đầu mục. Nếu có nhiều từ loại, chọn khối phù hợp câu của bạn.


  2. Bước 2 — Đọc phiên âm và trọng âm

    Đọc /…/ và tìm dấu ˈ. Đếm âm tiết, bấm nút loa nếu tra online.


  3. Bước 3 — Xem ký hiệu ngữ pháp

    Danh từ: [C]/[U]. Động từ: [T]/[I] và mẫu câu sb/sth.


  4. Bước 4 — Đọc nhãn cách dùng

    Có fml, infml, BrE, AmE không? Nhãn này quyết định ngữ cảnh phù hợp.


  5. Bước 5 — Đọc nghĩa và ví dụ

    Chọn nghĩa số khớp ngữ cảnh, chép ví dụ và cụm PHR V / IDM nếu có.

Các ký hiệu đặc biệt: ~, /, |, ◆

  • ~ (dấu ngã): thay cho từ đầu mục trong ví dụ hoặc mẫu câu. Ví dụ ở mục happy, ~ birthday đọc là happy birthday.

  • / (dấu gạch chéo): phân cách các lựa chọn thay thế. Ví dụ BrE/AmE nghĩa là ký hiệu bên trái cho tiếng Anh Anh, bên phải cho tiếng Anh Mỹ.

  • | (dấu sổ dọc): ngăn cách các nhóm nghĩa hoặc các cặp ví dụ trong cùng một mục.

  • ◆ (hình thoi): đánh dấu nhóm nghĩa, cụm từ cố định hoặc phần phr v./idm. trong một số bộ từ điển.

Cận cảnh trang từ điển với các ký hiệu mờ và bút chì đánh dấu
Dấu ~ thay từ đầu mục, dấu / phân cách các lựa chọn thay thế (Nguồn: chotroihn)
Nhìn nhanhKý hiệu viết tắt trong từ điển tiếng Anh: Giải mã n., v., sb, [C]/[U]
(Nguồn: ynghia.net)

So sánh quy ước ký hiệu: từ điển Oxford, Cambridge, Longman, Merriam-Webster và từ điển Anh–Việt

Mỗi bộ từ điển có quy ước riêng. Cùng một khái niệm có thể được ký hiệu khác nhau, hoặc cùng một ký hiệu lại mang nghĩa khác nhau giữa các bộ. Bảng dưới đây đối chiếu bốn nhóm từ điển phổ biến tại Việt Nam.

Nội dung cần tra Oxford (Learner’s) Cambridge Merriam-Webster Từ điển Anh–Việt phổ biến
Danh từ n. noun noun dt (danh từ)
Đếm được / không đếm được [C] / [U] [C] / [U] count / noncount đđ / kđđ hoặc [C]/[U] tùy bản
Nội / ngoại động từ [I] / [T] [I] / [T] intransitive / transitive (ghi chữ) nội đt / ngoại đt
Cụm động từ phr v. (mục riêng có khung) phrasal verb (khung riêng) ghi ngay trong mục verb cụm đt
Thành ngữ idm. (mục IDM) idiom (khung riêng) mục riêng trong entry thnh ngữ / tngữ
somebody / something sb / sth sb / sth không dùng, ghi chữ đầy đủ ai / cái gì hoặc sb/sth
Anh–Anh / Anh–Mỹ BrE / NAmE UK / US chiefly British Anh–Anh / Anh–Mỹ
Trang trọng / thân mật fml / infml formal / informal (ghi chữ) formal / informal trg trọng / thông tục
Bốn cuốn từ điển bìa khác màu xếp hàng trên kệ sách
Mỗi bộ từ điển có quy ước ký hiệu riêng — cần đọc trang hướng dẫn trước (Nguồn: loigiaihay)

Ba điểm dễ nhầm khi đổi từ điển:

  • Cambridge dùng UK/US cho nhãn vùng miền nhưng vẫn dùng sb/sth và [C]/[U] giống Oxford — chỉ khác cách trình bày khung cụm động từ.
  • Merriam-Webster hầu như không viết tắt: intransitive, noncount ghi đủ chữ, nên người quen Oxford sẽ không thấy [I], [U] đâu cả.
  • Từ điển Anh–Việt trong trường học thường viết tắt tiếng Việt (dt, đt, tt, pgt), nên đừng tìm n., v., adj. ở đó.

Hãy mở trang Guide to the dictionary / Hướng dẫn sử dụng ở đầu mỗi bộ để xem bảng giải mã chính thức. Từ điển Oxford có bảng ký hiệu viết tắt riêng, thường nằm trong phần ‘Guide to the dictionary’ hoặc ‘Abbreviations’ ở bản trực tuyến.

Luôn kiểm tra 'Hướng dẫn sử dụng'

Mỗi bộ từ điển đều có trang ‘Guide to the dictionary’ hoặc ‘Abbreviations’ ở đầu hoặc cuối sách. Đó là bảng giải mã chính thức. Khi gặp ký hiệu lạ, đây là nơi tra đầu tiên.

Oxford và Cambridge: điểm giống và khác

Cả hai đều dùng [C]/[U], [T]/[I], sb/sth, BrE/AmE, fml/infml, phr v., idm.. Oxford thường ghi NAmE thay vì AmE, và dùng dấu ~ thay từ đầu mục nhiều hơn. Cambridge có xu hướng dùng UK/US cho vùng miền và tách phần phrasal verb/idiom thành các khung riêng. Cả hai đều cung cấp phiên âm IPA đầy đủ và nút nghe mẫu, phù hợp cho người mới học.

Longman và Merriam-Webster: khác biệt cần lưu ý

Longman cũng dùng [C]/[U], sb/sth như Oxford, nhưng thường thêm thông tin về tần suất bằng các ngôi sao hoặc nhãn S1, W1. Merriam-Webster ít viết tắt hơn: thay vì [C], bạn sẽ thấy count hoặc noncount; thay vì [T], bạn sẽ thấy transitive hoặc intransitive. Người quen từ điển Anh–Anh vì thế dễ bỏ qua nhãn ngữ pháp khi không thấy ký hiệu quen mắt. Merriam-Webster thường hướng đến người bản ngữ hơn, nên ví dụ cũng ít giải thích chi tiết hơn Oxford/Cambridge.

Từ điển Anh–Việt trong trường học: quy ước riêng

Các từ điển giấy trong trường phổ thông tại Việt Nam thường dùng ký hiệu tiếng Việt: dt (danh từ), đt (động từ), tt (tính từ), ttr (trạng từ), gt (giới từ), đđ (danh từ đếm được), kđđ (danh từ không đếm được), nội đt/ngoại đt. Một số bản in mới hơn kết hợp ký hiệu quốc tế [C]/[U] và sb/sth bên cạnh chữ tiếng Việt. Nếu chuyển từ từ điển giấy sang Oxford/Cambridge online, bạn hãy làm quen với n., v., adj. và [C]/[U] trước. Khi gặp C, U trong từ điển Anh–Việt, nghĩa thường giống [C] và [U] trong Oxford.

Cuốn từ điển Anh–Việt cũ và vở học sinh trên bàn học
Từ điển Anh–Việt trong trường học dùng ký hiệu tiếng Việt như dt, đt, tt (Nguồn: mcbooks)

Acronym, initialism, contraction và clipping: phân biệt nhanh và khi nào nên dùng trong văn bản

Các loại từ viết tắt nói chung khác với ký hiệu bên trong mục từ điển. Cambridge và Oxford định nghĩa abbreviation là dạng viết ngắn gọn của một từ hoặc cụm từ; từ viết tắt thường được chia thành 3 đến 5 loại chính. Dưới đây là bốn nhóm phổ biến:

  • Acronym: viết tắt từ các chữ cái đầu của cụm từ, được phát âm như một từ hoàn chỉnh, không dùng dấu chấm giữa các chữ cái. Ví dụ: NASA, laser, scuba.
  • Initialism: viết tắt từ các chữ cái đầu nhưng được phát âm riêng từng chữ cái. Ví dụ: FBI, BBC, VIP.
  • Contraction: rút gọn từ bằng cách bỏ chữ cái ở giữa hoặc kết hợp hai từ, thường dùng dấu nháy đơn (apostrophe). Ví dụ: don't, can't, I'm, it's.
  • Clipping: cắt bớt phần đầu, giữa hoặc cuối từ. Ví dụ: info (information), ad (advertisement), phone (telephone), fridge (refrigerator), exam (examination).
Điện thoại hiển thị khung chat mờ gợi cách dùng từ viết tắt giao tiếp
Acronym phát âm như một từ, initialism đọc từng chữ cái riêng (Nguồn: afamily)

Các ký hiệu gốc Latinh thường gặp trong từ điển và ghi chú gồm etc. (et cetera), e.g. (exempli gratia), i.e. (id est), NB (nota bene), P.S. (postscript). Tiếng Anh–Anh thường không dùng dấu chấm cuối từ viết tắt (như Dr, Ms), trong khi tiếng Anh–Mỹ thường thêm dấu chấm (như Dr., Ms.). Từ viết tắt đại diện cho tên riêng, tổ chức quốc tế hoặc cơ quan nhà nước bắt buộc phải viết hoa tất cả chữ cái.

Trong văn bản trang trọng, bài thi IELTS Writing Task 2 và email công việc nghiêm túc, nên tránh slang, textese (LOL, BTW, u, plz) và các contraction như don't nếu giọng văn cần trang trọng. Trong IELTS Speaking, contraction và một số từ informal nghe tự nhiên, nhưng vẫn nên tránh từ lóng thô tục. Acronym và initialism của tổ chức/tên riêng thì viết hoa và có thể dùng trong mọi ngữ cảnh khi đã giới thiệu đầy đủ lần đầu. Phần này nói về từ viết tắt nói chung; chủ đề chính của bài vẫn là ký hiệu bên trong mục từ điển.

Cách ghi nhớ ký hiệu từ điển và checklist tra từ hiệu quả

Để ghi nhớ các ký hiệu, bạn cần áp dụng chúng khi tra từ mỗi ngày. Bảng dưới đây nhóm ký hiệu theo chức năng, tiếp theo là một quiz nhanh và checklist 6 bước tra từ điển.

Bảng ghi nhớ theo nhóm chức năng

Nhóm chức năng Ký hiệu đại diện Mẹo nhớ
Từ loại n., v., adj., adv., pron., prep. Hỏi ‘từ này làm gì trong câu?’
Ngữ pháp động từ/danh từ [C], [U], [T], [I], sb, sth, pt, pp Hỏi ‘có đếm được không? Có cần tân ngữ không? Quá khứ bất quy tắc ra sao?’
Phiên âm & trọng âm /…/, ˈ, ˌ, BrE, AmE Đọc to theo IPA, đếm âm tiết, bấm nút loa
Cách dùng & vùng miền fml, infml, sl., BrE, AmE, old-fashioned Hỏi ‘từ này dùng trong bài thi, email hay trò chuyện? Người Anh hay người Mỹ?’
Nguồn gốc & chú thích Fr., Lat., Ger., esp., usu., opp., syn. Thường xuất hiện trong nghĩa hoặc ghi chú nhỏ, không cần thuộc lòng, chỉ cần biết đọc
Bộ flashcard từ vựng và sổ ghi ký hiệu từ điển trên bàn học
Nhóm ký hiệu theo chức năng giúp ghi nhớ nhanh hơn (Nguồn: adcbook)

Quiz nhanh: đọc ký hiệu trong mục từ

Tự kiểm tra nhanh

1Giả sử bạn tra từ điển thấy từ "information" mang nhãn [U]. Cách sử dụng nào sau đây là đúng ngữ pháp tiếng Anh dựa trên nhãn này?

2Từ điển ghi chú động từ "arrive" với nhãn [I]. Điều này ảnh hưởng như thế nào đến cách bạn đặt câu với động từ này?

3Khi chuyển từ việc tra cứu từ điển Oxford sang từ điển Merriam-Webster, người học cần lưu ý những điểm khác biệt nào về ký hiệu?

4Trong phiên âm IPA của một từ tiếng Anh, dấu trọng âm /ˈ/ đặt trước một âm tiết có ý nghĩa gì?

5Trong mục từ "cold", từ điển chú thích nghĩa 1 là "lạnh (nhiệt độ)" kèm nhãn lit. và nghĩa 2 là "lạnh nhạt (thái độ)" kèm nhãn fig.. Ký hiệu này giải thích bản chất hai nghĩa trên như thế nào?

6Những từ viết tắt nào dưới đây thuộc nhóm Acronym (từ viết tắt từ chữ cái đầu và được phát âm như một từ hoàn chỉnh)?

7Khi tra từ "flat" thấy nhãn BrE và từ "apartment" thấy nhãn AmE, bạn nên tuân thủ quy tắc nào khi soạn thảo văn bản?


Checklist tra từ mỗi ngày

Hãy theo 6 bước sau mỗi lần tra một từ mới. Ban đầu bạn mất khoảng một phút, sau vài tuần sẽ còn 20–30 giây.

  1. Bước 1 — Từ loại

    Nhìn n., v., adj., adv. sau headword; chọn đúng khối nếu từ có nhiều từ loại.


  2. Bước 2 — Phiên âm

    Đọc /…/, tìm dấu ˈ, đối chiếu nút nghe.


  3. Bước 3 — Ký hiệu ngữ pháp

    Danh từ [C]/[U], động từ [T]/[I] và mẫu sb/sth.


  4. Bước 4 — Nhãn cách dùng

    fml/infml/sl., BrE/AmE, old-fashioned có xuất hiện không?


  5. Bước 5 — Nghĩa đúng ngữ cảnh

    Đọc các nghĩa đánh số, chọn nghĩa khớp câu bạn đang gặp.


  6. Bước 6 — Ví dụ và cụm từ

    Chép một câu ví dụ in nghiêng và kiểm tra PHR V / IDM.

Để luyện tập, hãy chọn 5 từ mỗi ngày, tra bằng từ điển Anh–Anh rồi ghi nghĩa tiếng Việt và ký hiệu ngữ pháp vào sổ từ vựng. Sau một tháng, bạn sẽ thấy mình không còn chỉ ‘nhìn trộm’ nghĩa tiếng Việt rồi đóng từ điển. Thay vào đó, bạn có thể tự đọc cách dùng và phát âm, từ đó viết câu đúng ngữ pháp dựa trên thông tin trong mục từ.

Dữ liệu chính
Ký hiệuTừ viết đầy đủPhân loại / Chức năngÝ nghĩa tiếng ViệtVí dụ minh họa
n.nounTừ loại cơ bảndanh từbook /bʊk/ n. quyển sách
v.verbTừ loại cơ bảnđộng từrun /rʌn/ v. chạy
adj.adjectiveTừ loại cơ bảntính từhappy /ˈhæpi/ adj. vui, hạnh phúc
adv.adverbTừ loại cơ bảntrạng từquickly /ˈkwɪkli/ adv. nhanh
pron.pronounTừ loại chức năngđại từshe /ʃiː/ pron. cô ấy
prep.prepositionTừ loại chức nănggiới từon /ɒn/ prep. trên
conj.conjunctionTừ loại chức năngliên từbecause /bɪˈkɒz/ conj. bởi vì
det.determinerTừ loại chức năngtừ hạn địnhthe /ðiː/ det. mạo từ xác định
num.numberTừ loại cơ bảnsố từthree /θriː/ num. ba
excl.exclamationTừ loại chức năngthán từoh /əʊ/ excl. ôi!
aux v.auxiliary verbĐộng từ đặc biệttrợ động từbe /biː/ aux v. am, is, are, was, were
modal v.modal verbĐộng từ đặc biệtđộng từ khiếm khuyếtcan /kæn/ modal v. có thể
phr v.phrasal verbCụm động từcụm động từgive up /ɡɪv ˈʌp/ phr v. từ bỏ
idm.idiomCụm từ cố địnhthành ngữkick the bucket /ˌkɪk ðə ˈbʌkɪt/ idm. chết (thô tục)
pl.pluralSố lượng danh từsố nhiềuchildren /ˈtʃɪldrən/ pl. của child
sing.singularSố lượng danh từsố ítgoose /ɡuːs/ sing.; geese /ɡiːs/ pl.
sbsomebodyKý hiệu ngữ pháp / Thay thế tân ngữai đó — thay bằng danh từ/tân ngữ ngườilook after sb → look after my sister
sthsomethingKý hiệu ngữ pháp / Thay thế tân ngữcái gì đó — thay bằng danh từ/tân ngữ vậtlook for sth → look for my keys
[C]countable nounĐặc tính ngữ pháp danh từdanh từ đếm được: dùng a/an, có số nhiều -sa book, two books, many books
[U]uncountable nounĐặc tính ngữ pháp danh từdanh từ không đếm được: không a/an, không số nhiềuinformation, some advice, much water
[T]transitive verbĐặc tính ngữ pháp động từngoại động từ: cần tân ngữ trực tiếpbuy [T] ~ sth → buy a ticket
[I]intransitive verbĐặc tính ngữ pháp động từnội động từ: không cần tân ngữ trực tiếparrive [I] → The bus arrived late.
ptpast tenseDạng chia động từquá khứ đơn của động từ bất quy tắcgo → went (pt)
pppast participleDạng chia động từquá khứ phân từ dùng trong thì hoàn thành, bị độnggo → gone (pp); have gone
fmlformalNhãn phong cách / Văn phongtrang trọng, dùng trong văn viết, thư từ, báo cáocommence (fml) = begin
infmlinformalNhãn phong cách / Văn phongthân mật, dùng khi nói chuyện, giao tiếp hàng ngàykid (infml) = child
BrEBritish EnglishNhãn vùng miềntiếng Anh Anhlift, flat, biscuit
AmEAmerican EnglishNhãn vùng miềntiếng Anh Mỹelevator, apartment, cookie
sl.slangNhãn phong cách / Văn phongtiếng lóng, dùng trong nhóm bạn bèbucks (slang) cho dollars
lit.literallyNhãn phong cách / Ý nghĩanghĩa đen, nghĩa gốccold: nghĩa lit. là 'lạnh' (nhiệt độ)
fig.figurativelyNhãn phong cách / Ý nghĩanghĩa bóngcold: nghĩa fig. là 'lạnh nhạt' (a cold reply)
Fr.FrenchNguồn gốc từtiếng Phápballet (Fr.) từ tiếng Pháp
Lat.LatinNguồn gốc từtiếng Latinet cetera, status quo, vice versa
Ger.GermanNguồn gốc từtiếng Đứckindergarten
esp.especiallyKý hiệu chú thíchđặc biệt làKhông có trong nguồn
usu.usuallyKý hiệu chú thíchthông thườngKhông có trong nguồn
opp.oppositeKý hiệu chú thíchtrái nghĩaKhông có trong nguồn
syn.synonymKý hiệu chú thíchđồng nghĩaKhông có trong nguồn
cf.compareKý hiệu chú thíchso sánh vớiKhông có trong nguồn
etc.et ceteraKý hiệu chú thíchvân vânKhông có trong nguồn
~Không có trong nguồnKý hiệu đặc biệtdấu ngã: thay cho từ đầu mục trong ví dụ hoặc mẫu câuở mục happy, ~ birthday đọc là happy birthday

Câu hỏi thường gặp

Từ điển Oxford có bảng ký hiệu viết tắt riêng không?

Có. Các từ điển Oxford thường có phần hướng dẫn sử dụng (Guide to the dictionary) và danh sách viết tắt ở đầu hoặc cuối sách, bản trực tuyến thì nằm ở mục trợ giúp hoặc ‘Abbreviations’. Nên xem phần này khi gặp ký hiệu lạ.

Ký hiệu pl. và sing. trong từ điển khác nhau thế nào?

sing. (singular) là số ít, pl. (plural) là số nhiều. Chúng thường xuất hiện khi danh từ chỉ dùng ở một dạng hoặc có dạng số nhiều bất quy tắc, ví dụ ‘children’ là số nhiều của ‘child’.

Dấu ~ trong ví dụ của từ điển có nghĩa là gì?

Dấu ~ (dấu ngã) thay cho từ đầu mục đang tra để khỏi lặp lại. Ví dụ ở mục ‘happy’, ‘~ birthday’ đọc là ‘happy birthday’.

Vì sao phiên âm trong từ điển có hai dạng BrE và AmE?

Vì cách phát âm Anh–Anh và Anh–Mỹ khác nhau ở một số từ, ví dụ ‘schedule’ hay ‘water’. Từ điển ghi cả hai để người học chọn giọng phù hợp mục tiêu.

Ký hiệu v. có phải lúc nào cũng là động từ thường không?

v. là ký hiệu chung cho động từ, gồm cả động từ thường lẫn các nhóm đặc biệt. Từ điển Anh–Anh sẽ ghi rõ aux v. cho trợ động từ và modal v. cho động từ khuyết thiếu.