Tại ngoại là cách gọi dân gian chỉ việc bị can, bị cáo không bị tạm giam mà được áp dụng biện pháp ngăn chặn khác theo BLTTHS 2015, gồm bảo lĩnh (Điều 121), đặt tiền để bảo đảm (Điều 122) hoặc cấm đi khỏi nơi cư trú (Điều 123). Được tại ngoại không đồng nghĩa được tha; vụ án vẫn tiếp tục được giải quyết.
Tại ngoại là cách gọi dân gian quen thuộc, không phải thuật ngữ chính thức trong luật, chỉ việc bị can hoặc bị cáo không bị tạm giam mà được áp dụng biện pháp ngăn chặn khác. Ba hình thức thường được gọi chung là tại ngoại gồm bảo lĩnh, đặt tiền để bảo đảm và cấm đi khỏi nơi cư trú.
Tại ngoại là gì: định nghĩa ngắn gọn và không đồng nghĩa với trắng án
Trong một vụ án hình sự, người được tại ngoại được sinh sống ngoài trại tạm giam trong thời gian cơ quan chức năng tiếp tục xử lý vụ việc. Dù vậy, đây không phải sự tự do vô điều kiện: người đó vẫn phải chấp hành nghiêm biện pháp đang áp dụng và có mặt bất cứ khi nào được triệu tập. Ba hình thức thường được gọi chung là tại ngoại gồm bảo lĩnh, đặt tiền để bảo đảm, và cấm đi khỏi nơi cư trú.
Để dễ hiểu, bạn có thể phân biệt nhanh vài khái niệm cơ bản:
- “Bị can”: người đã bị cơ quan có thẩm quyền khởi tố về hình sự.
- “Bị cáo”: người đã có quyết định đưa ra xét xử của Tòa án.
- “Biện pháp ngăn chặn”: các giải pháp tố tụng nhằm giữ nguyên hiện trạng vụ việc và ngăn người bị buộc tội cản trở điều tra, chẳng hạn như tạm giam hoặc hạn chế đi lại.
Tại ngoại có phải được tha hay trắng án không?
Câu trả lời dứt khoát là không. Được tại ngoại không có nghĩa là hết tội, được tha bổng hay được tuyên vô tội. Toàn bộ quy trình tố tụng vẫn tiếp diễn bình thường. Cơ quan chức năng vẫn điều tra, truy tố; Tòa án vẫn mở phiên xét xử và tuyên phạt mức án tương xứng nếu xác định người đó có hành vi phạm tội.
Tại ngoại không phải thuật ngữ chính thức: tra đúng điều luật trong Bộ luật Tố tụng hình sự 2015
Các điều luật cần nhớ
Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 (BLTTHS) không có điều khoản nào mang tên riêng “tại ngoại”. Muốn tra cứu chuẩn xác, bạn cần tìm các quy định về tạm giam và những biện pháp ngăn chặn thay thế cho tạm giam:
- Điều 119 quy định về tạm giam, gồm căn cứ và điều kiện áp dụng.
- Điều 121 quy định về bảo lĩnh.
- Điều 122 quy định về đặt tiền để bảo đảm.
- Điều 123 quy định về cấm đi khỏi nơi cư trú.
Bốn điều luật trên giúp bạn nhìn rõ bản chất pháp lý đằng sau cách gọi quen thuộc hằng ngày. Đừng tìm đọc các bài viết dẫn điều khoản của bộ luật cũ đã hết hiệu lực. Mọi diễn giải dưới đây nhằm phục vụ kiến thức phổ thông; khi đối chiếu với từng trường hợp cụ thể, bạn cần căn cứ trực tiếp vào văn bản luật hiện hành cùng quyết định tố tụng của cơ quan thụ lý.
Bảo lãnh hay bảo lĩnh: dùng từ nào cho đúng
Người dân hay gọi là “bảo lãnh tại ngoại”, nhưng từ ngữ chuẩn xác trong BLTTHS phải là “bảo lĩnh”. Biện pháp này chỉ việc cá nhân hoặc tổ chức đứng ra cam kết bảo đảm bị can, bị cáo sẽ chấp hành đầy đủ lệnh triệu tập của cơ quan tố tụng. Còn “bảo lãnh” vốn là thuật ngữ dùng trong giao dịch dân sự hay tài chính, nơi bên bảo lãnh chịu một nghĩa vụ dân sự khi người được bảo lãnh không thực hiện đúng cam kết. Khi làm đơn từ hoặc làm việc trực tiếp với cơ quan chức năng, bạn nên viết đúng cụm từ “bảo lĩnh”.
Ba hình thức tại ngoại: bảo lĩnh, đặt tiền bảo đảm và cấm đi khỏi nơi cư trú khác nhau thế nào
Bảo lĩnh
Theo Điều 121 BLTTHS, bảo lĩnh là biện pháp ngăn chặn mà ở đó, người thân thích hoặc tổ chức đứng ra cam đoan để bị can, bị cáo không phải vào trại tạm giam. Người nhận bảo lĩnh phải đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về tư cách pháp lý, viết giấy cam kết và thực sự có khả năng quản lý, đôn đốc người được bảo lĩnh. Cơ quan tố tụng không tự động chấp nhận đơn chỉ vì có người thân sẵn lòng đứng tên.
Đặt tiền để bảo đảm
Quy định tại Điều 122 cho phép bị can, bị cáo hoặc người thân của họ đề nghị đặt tiền để bảo đảm nghĩa vụ tố tụng. Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc Tòa án sẽ cân nhắc mức độ rủi ro để quyết định có cho phép hay không, đồng thời ấn định số tiền cụ thể theo quy định. Người nộp hoàn toàn không có quyền tự đưa ra con số để ngã giá cho việc được tại ngoại.
Cấm đi khỏi nơi cư trú
Theo Điều 123, người bị áp dụng biện pháp này buộc phải ở yên tại địa chỉ cư trú đã đăng ký, không được tự ý đi nơi khác nếu chưa có giấy phép, đồng thời phải trình diện đúng hẹn mỗi khi có giấy triệu tập. Gia đình không cần đóng tiền hay tìm người đứng ra bảo lĩnh, nhưng người trong cuộc sẽ chịu giới hạn đáng kể về quyền tự do đi lại.
| Tiêu chí | Bảo lĩnh (Điều 121) | Đặt tiền để bảo đảm (Điều 122) | Cấm đi khỏi nơi cư trú (Điều 123) |
|---|---|---|---|
| Bản chất | Cá nhân hoặc tổ chức cam đoan, bảo đảm | Nộp tiền theo mức được cơ quan có thẩm quyền quyết định | Hạn chế rời nơi cư trú |
| Ai tham gia | Người hoặc tổ chức nhận bảo lĩnh và người được bảo lĩnh | Bị can, bị cáo hoặc người khác nộp theo quyết định | Người bị áp dụng và cơ quan, chính quyền có liên quan |
| Yếu tố cần chuẩn bị | Người bảo lĩnh đủ điều kiện, cam đoan phù hợp | Có khả năng nộp mức được ấn định | Nơi cư trú rõ ràng và khả năng chấp hành nghĩa vụ |
| Nghĩa vụ chính | Có mặt khi được triệu tập; tuân thủ cam đoan | Chấp hành cam đoan gắn với khoản bảo đảm | Không tự ý rời nơi cư trú và có mặt khi được gọi |
| Rủi ro khi vi phạm | Có thể bị đổi sang biện pháp nghiêm khắc hơn; người bảo lĩnh có thể chịu hậu quả theo luật | Có thể bị tịch thu khoản bảo đảm và bị áp dụng tạm giam | Có thể bị thay đổi biện pháp, kể cả tạm giam |
| Điểm cần cân nhắc | Cần người đủ điều kiện và thực sự có khả năng quản lý | Gia đình gánh rủi ro tài chính nếu vi phạm cam đoan | Phù hợp hơn khi có nơi cư trú ổn định và không cần di chuyển |
Gia đình không thể tự ý chọn biện pháp rồi buộc cơ quan tiến hành tố tụng phải làm theo. Trong đơn, bạn có thể nêu nguyện vọng áp dụng một hình thức cụ thể, nhưng quyền quyết định cuối cùng hoàn toàn thuộc về cơ quan có thẩm quyền.
Tại ngoại khác gì tạm giữ, tạm giam, tạm đình chỉ?
| Khái niệm | Bản chất | Hạn chế hoặc hệ quả chính | Dễ nhầm với |
|---|---|---|---|
| Tại ngoại | Cách gọi phổ thông về tình trạng không bị tạm giam khi vụ án vẫn đang được giải quyết | Phải tuân thủ biện pháp cụ thể và có mặt khi được yêu cầu | Được tha hoặc trắng án |
| Tạm giữ | Biện pháp ngăn chặn trong giai đoạn đầu, áp dụng trong các trường hợp luật định | Người bị giữ bị hạn chế tự do trong thời gian tạm giữ | Tạm giam; hai biện pháp khác nhau về căn cứ và thời hạn |
| Tạm giam | Biện pháp ngăn chặn tước tự do, người bị áp dụng bị giam tại cơ sở giam giữ | Mất tự do trong thời hạn và theo căn cứ luật định | Tại ngoại, là tình trạng đối lập thường được nói trong đời sống |
| Tạm đình chỉ | Tạm ngừng giải quyết vụ án hoặc một phần vụ án khi có căn cứ luật định | Là việc tạm dừng tố tụng, không phải một hình thức tại ngoại | Tạm giam do cách gọi gần giống |
| Bảo lĩnh | Một biện pháp ngăn chặn cụ thể | Có người hoặc tổ chức đứng ra cam đoan | “Tại ngoại” nói chung hoặc bảo lãnh dân sự |
Tạm giữ và tạm giam là hai khái niệm khác nhau về tính chất và thời hạn. Tương tự, tạm đình chỉ không phải một biện pháp thay thế tạm giam; đó là quyết định tạm dừng xử lý vụ án theo đúng quy định pháp luật khi xuất hiện các lý do trở ngại khách quan.
Điều kiện được tại ngoại và những trường hợp thường bị tạm giam
Điều kiện được xem xét
Luật không có công thức cố định kiểu “cứ gom đủ giấy tờ là chắc chắn được tại ngoại”. Cơ quan tố tụng luôn cân nhắc tổng hòa nhiều yếu tố: căn cứ tạm giam quy định tại Điều 119, mức độ nghiêm trọng của hành vi phạm tội, lý lịch cá nhân, nơi ăn chốn ở và khả năng người bị buộc tội bỏ trốn, cản trở phá hoại chứng cứ hay tiếp tục gây án. Việc có địa chỉ thường trú rõ ràng, thành khẩn hợp tác và tích cực khắc phục thiệt hại là những điểm cộng để cơ quan xem xét, chứ không phải tấm vé bảo đảm được chấp thuận.
Phụ nữ mang thai, người đang nuôi con nhỏ dưới 36 tháng tuổi, người già yếu hoặc người mắc bệnh hiểm nghèo có địa chỉ cư trú và nhân thân rõ ràng sẽ được ưu tiên xem xét theo diện đặc thù. Dù vậy, luật vẫn quy định các trường hợp ngoại lệ, nghĩa là nhóm đối tượng này không đương nhiên được miễn tạm giam trong mọi hoàn cảnh.
Nhóm đối tượng được ưu tiên xem xét
Khi làm hồ sơ, thân nhân nên chú trọng làm rõ các dữ liệu thiết thực: nơi cư trú ổn định, công việc và các mối quan hệ xã hội trong sạch; tình trạng bệnh lý đang điều trị; nghĩa vụ chăm sóc con thơ; việc tự nguyện bồi thường tổn thất cho bên bị hại; thái độ ăn năn và hợp tác với cán bộ điều tra. Những thông tin này giúp cơ quan tố tụng đo lường mức độ rủi ro trước khi ra quyết định, chứ không tạo thành điều kiện tự động.
Tình huống khó được tại ngoại
Cơ hội thay đổi biện pháp tạm giam sẽ rất mong manh nếu hồ sơ ghi nhận dấu hiệu bỏ trốn, từng có tiền sử trốn tránh lệnh triệu tập, vi phạm lệnh cấm trước đó, có biểu hiện mua chuộc, đe dọa người làm chứng, tiêu hủy chứng cứ hoặc tiếp tục phạm tội mới. Mức độ nguy hiểm của hành vi cũng là rào cản lớn. Đừng vội tin rằng tội danh nào thì mặc định được tại ngoại hay tội danh nào thì chắc chắn bị giam; cơ quan tố tụng luôn dựa trên hồ sơ thực tế và các căn cứ luật định.
Tình huống minh họa 1: Một người bị khởi tố vì gây tai nạn giao thông, có nơi ở cố định, hợp tác làm việc trung thực và đã chủ động bồi thường xong cho nạn nhân. Thân nhân có thể làm đơn xin áp dụng biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú kèm theo chứng từ bồi thường. Đây là những tình tiết giảm thiểu rủi ro rất tốt, nhưng quyết định duyệt đơn vẫn tùy thuộc vào cơ quan điều tra.
Tình huống minh họa 2: Một người bị khởi tố trong đường dây tội phạm có tổ chức nhiều đồng phạm, không có nơi tạm trú rõ ràng và có dấu hiệu liên lạc ngầm để thống nhất lời khai gian dối. Cơ quan điều tra sẽ đánh giá nguy cơ tiêu hủy chứng cứ và bỏ trốn ở mức rất cao, khiến đề nghị xin tại ngoại gần như không thể được thông qua. Đây chỉ là ví dụ minh họa, không dùng để dự đoán kết quả cho bất kỳ vụ án thực tế nào.
Điều kiện của người bảo lĩnh
Người đứng ra bảo lĩnh phải thỏa mãn đầy đủ các tiêu chuẩn tại Điều 121: nhân thân tốt, có năng lực quản lý và cam kết nghiêm túc. Nếu là người thân thích đứng ra bảo lĩnh thì bắt buộc phải có ít nhất hai người; cá nhân bảo lĩnh phải từ đủ 18 tuổi trở lên. Trường hợp cơ quan hoặc tổ chức đứng ra bảo lĩnh thì người đại diện phải có văn bản cam đoan hợp lệ. Thân nhân nên trao đổi kỹ với cơ quan thụ lý để nắm rõ những biểu mẫu và thủ tục xác nhận địa phương cần có, tránh việc tự viết một bản cam kết đơn sơ rồi nộp.
Người nhận bảo lĩnh phải gánh trách nhiệm giám sát. Nếu để người được bảo lĩnh vi phạm nghĩa vụ, người đứng tên bảo lĩnh có thể bị xử lý theo luật; đồng thời người bị can, bị cáo cũng có thể bị áp dụng biện pháp tạm giam trở lại.
Ai quyết định cho tại ngoại ở từng giai đoạn: điều tra, truy tố và xét xử
Quyền thay đổi hay hủy bỏ biện pháp ngăn chặn thuộc về người tiến hành tố tụng và cơ quan thụ lý hồ sơ ở từng thời điểm. Luật sư, gia đình hay chính quyền xã, phường không có thẩm quyền đưa ra phán quyết này. Việc quyết định còn tùy thuộc vào loại biện pháp đề xuất và thủ tục phê chuẩn theo luật định.
| Giai đoạn | Cơ quan, người có thẩm quyền xem xét | Nơi gia đình thường gửi đề nghị |
|---|---|---|
| Điều tra | Cơ quan điều tra và người có thẩm quyền theo luật; một số quyết định cần Viện kiểm sát phê chuẩn | Cơ quan điều tra đang thụ lý; có thể hỏi trại tạm giam cách chuyển đơn nếu người thân đang bị giam |
| Truy tố | Viện kiểm sát đang thụ lý hồ sơ | Viện kiểm sát đang giải quyết vụ án |
| Xét xử | Tòa án có thẩm quyền, gồm người tiến hành tố tụng theo luật | Tòa án đang thụ lý vụ án |
Người có quyền ký duyệt có thể là Thủ trưởng hoặc Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra, Viện trưởng hoặc Phó Viện trưởng Viện kiểm sát, Chánh án hoặc Phó Chánh án Tòa án, hoặc Hội đồng xét xử khi vụ án đang được đưa ra xét xử. Suốt giai đoạn điều tra, một số lệnh của Cơ quan điều tra bắt buộc phải có phê chuẩn của Viện kiểm sát cùng cấp mới phát sinh hiệu lực; quy trình này khác nhau tùy từng biện pháp cụ thể.
Giai đoạn điều tra
Gia đình cần liên hệ trực tiếp Cơ quan điều tra đang thụ lý vụ án, làm việc với điều tra viên phụ trách hoặc bộ phận một cửa để biết tình trạng hiện tại là đang tạm giữ, tạm giam hay đã chuyển sang biện pháp khác. Nếu vụ án do cơ quan điều tra hình sự trong quân đội thụ lý, hồ sơ phải nộp đúng đơn vị quân đội đó chứ không gửi sang cơ quan Công an.
Giai đoạn truy tố
Khi hồ sơ vụ án đã được Cơ quan điều tra chuyển giao sang Viện kiểm sát để lập cáo trạng truy tố, đơn gửi cho cơ quan điều tra cũ sẽ không còn đúng nơi có thẩm quyền. Bạn cần chủ động theo dõi việc bàn giao hồ sơ và nộp đơn đề nghị trực tiếp cho Viện kiểm sát đang phụ trách.
Giai đoạn xét xử
Khi Tòa án đã thụ lý vụ án, thân nhân gửi toàn bộ giấy tờ đề nghị đến Tòa án đó. Tùy thời điểm chuẩn bị xét xử hay trong phiên tòa, Thẩm phán được phân công chủ tọa hoặc Hội đồng xét xử sẽ xem xét và ra quyết định theo thẩm quyền.
Thời hạn và việc chuyển tiếp giữa các giai đoạn
Thời hạn áp dụng biện pháp ngăn chặn luôn đi liền với thời hạn của từng giai đoạn tố tụng. Khi hồ sơ chuyển từ giai đoạn này sang giai đoạn khác, đừng nghĩ rằng biện pháp ngăn chặn cũ đương nhiên tiếp tục giữ nguyên hoặc tự biến mất. Gia đình cần chủ động nắm bắt thông tin từ cơ quan đang giữ hồ sơ để biết rõ tình trạng pháp lý. Thời gian xem xét đơn từ cũng tùy thuộc vào loại biện pháp và tính chất hồ sơ; không có một mốc cố định nào áp dụng cho tất cả vụ việc.
Hướng dẫn thân nhân xin tại ngoại: hồ sơ, nơi nộp và thời gian giải quyết
Quy trình ba bước dưới đây phản ánh trình tự thực tế phổ biến, không mang tính áp đặt cho mọi địa phương. Tùy tính chất vụ án, cơ quan thụ lý có thể hướng dẫn bổ sung những giấy tờ riêng.
Bước 1: xác định cơ quan đang thụ lý
Bạn hãy trao đổi với người bào chữa, cán bộ thụ lý hoặc hỏi thăm qua kênh thăm gặp để biết chắc chắn vụ án đang ở giai đoạn điều tra, truy tố hay xét xử. Đơn từ phải gửi đúng cơ quan đang giữ hồ sơ tại thời điểm nộp. Trường hợp chưa rõ thông tin, bạn hãy đến ngay bộ phận tiếp công dân của cơ quan đã ban hành quyết định gần nhất để hỏi rõ địa chỉ thụ lý hiện tại.
Bước 2: chuẩn bị hồ sơ
Bộ hồ sơ xin thay đổi biện pháp ngăn chặn thông thường bao gồm:
- Đơn đề nghị thay đổi biện pháp ngăn chặn, nêu rõ hình thức xin áp dụng (bảo lĩnh, đặt tiền hay cấm đi khỏi nơi cư trú).
- Bản sao căn cước công dân hoặc hộ chiếu của người làm đơn; giấy tờ chứng minh quan hệ ruột thịt với bị can, bị cáo (giấy khai sinh, đăng ký kết hôn, xác nhận cư trú).
- Giấy tờ chứng minh nơi cư trú hợp pháp và thông tin liên lạc rõ ràng của người được đề nghị.
- Các tài liệu chứng minh tình tiết có lợi: hồ sơ bệnh án, giấy khai sinh của con nhỏ dưới 36 tháng tuổi, hợp đồng lao động, hoặc biên lai đã nộp tiền khắc phục hậu quả.
- Nếu xin bảo lĩnh: nộp kèm giấy cam đoan của cá nhân hoặc cơ quan bảo lĩnh, cùng giấy tờ chứng minh năng lực quản lý.
- Nếu xin đặt tiền bảo đảm: ghi rõ nguyện vọng áp dụng Điều 122; sau đó đợi thông báo chính thức về số tiền và tài khoản tạm giữ của cơ quan tư pháp, tuyệt đối không chuyển tiền vào bất kỳ tài khoản cá nhân nào.
Không phải trường hợp nào cũng cần tất cả các giấy tờ trên. Bạn nên chuẩn bị bản sao sạch sẽ, mang theo bản chính để cán bộ tiếp nhận đối chiếu, và cam kết chịu trách nhiệm về tính trung thực của toàn bộ hồ sơ.
Bước 3: nộp đơn và theo dõi
Bị can, bị cáo, người đại diện theo pháp luật hoặc thân nhân đều có quyền nộp đơn; luật sư bào chữa cũng có thể hỗ trợ soạn thảo và nộp tài liệu theo thỏa thuận trợ giúp pháp lý. Bạn nộp trực tiếp tại bộ phận tiếp dân của cơ quan đang thụ lý hoặc gửi bảo đảm qua bưu điện. Nếu nộp trực tiếp, hãy yêu cầu cán bộ lập giấy biên nhận hoặc đóng dấu xác nhận vào bản lưu. Nếu gửi qua bưu cục, hãy lưu lại phiếu gửi cùng mã vận đơn để tra cứu ngày phát.
Sau khi gửi, hãy hỏi rõ đầu mối liên hệ và thời hạn trả lời kết quả. Thời gian giải quyết nhanh hay chậm tùy thuộc vào tiến độ xác minh của cơ quan chức năng; bạn không nên tin vào những lời hứa hẹn giải quyết cấp tốc trong vài ngày mà thiếu căn cứ pháp lý. Với các vụ án phức tạp, gia đình nên tham khảo ý kiến chuyên môn của luật sư để hoàn thiện hồ sơ thấu đáo hơn.
Mẫu đơn và giấy cam đoan cần có gì
Hai biểu mẫu dưới đây dùng để bạn tham khảo cấu trúc cơ bản, không thay thế các biểu mẫu in sẵn nếu cơ quan thụ lý có quy định riêng.
Mẫu đơn đề nghị thay đổi biện pháp ngăn chặn
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
ĐƠN ĐỀ NGHỊ THAY ĐỔI BIỆN PHÁP NGĂN CHẶN
Kính gửi: [Cơ quan đang thụ lý vụ án]
Tôi tên: ........................................................
Ngày sinh: .................... CCCD: ...........................
Địa chỉ, số điện thoại liên hệ: ................................
Quan hệ với bị can/bị cáo: ......................................
Tôi đề nghị xem xét thay đổi biện pháp ngăn chặn đối với:
Họ tên bị can/bị cáo: ...........................................
Vụ án/tội danh (nếu biết): ......................................
Biện pháp hiện đang áp dụng (nếu biết): ..........................
Biện pháp đề nghị xem xét: [bảo lĩnh/đặt tiền bảo đảm/cấm đi khỏi
nơi cư trú]. Lý do và tài liệu kèm theo: ........................
................................................................
Tôi cam kết thông tin trên là đúng sự thật và đề nghị cơ quan
xem xét theo quy định pháp luật.
Ngày .... tháng .... năm ....
Người làm đơn
(Ký, ghi rõ họ tên)Mẫu nội dung cam đoan bảo lĩnh
GIẤY CAM ĐOAN BẢO LĨNH
Kính gửi: [Cơ quan đang thụ lý vụ án]
Tôi tên: ................................ CCCD: ................
Địa chỉ: ........................................................
Tư cách/quan hệ với bị can, bị cáo: .............................
Tôi đề nghị nhận bảo lĩnh cho ông/bà: ...........................
trong vụ án: ....................................................
Tôi cam đoan thực hiện đầy đủ trách nhiệm của người bảo lĩnh theo
quy định và nội dung cam đoan được cơ quan có thẩm quyền hướng dẫn;
phối hợp bảo đảm người được bảo lĩnh chấp hành yêu cầu tố tụng.
Tài liệu kèm theo: ..............................................
Ngày .... tháng .... năm ....
Người cam đoan
(Ký, ghi rõ họ tên)
[Xác nhận của cơ quan/tổ chức hoặc nội dung xác nhận theo yêu cầu]Khi làm giấy cam đoan bảo lĩnh, bạn chỉ nên cam kết những điều mình thực sự quản lý được. Hãy hỏi trực tiếp cán bộ điều tra xem trường hợp của gia đình cần mấy người ký tên và có cần xin dấu xác nhận của Ủy ban nhân dân xã, phường nơi cư trú hay không.
Tiền đặt bảo đảm để được tại ngoại: mức tham khảo, hoàn trả và tịch thu
Mức tiền được ấn định thế nào
Điều 122 BLTTHS ghi nhận biện pháp đặt tiền để bảo đảm, song luật không đưa ra một con số cứng nhắc áp dụng chung cho mọi vụ việc. Số tiền cụ thể do cơ quan tiến hành tố tụng quyết định dựa trên tính chất tội danh, hoàn cảnh kinh tế của người vi phạm và mức độ thiệt hại thực tế. Do đó, gia đình đừng tin lời đồn rằng chỉ cần chi đúng một khoản tiền cố định là được tại ngoại ngay. Mọi khoản nộp đều phải có thông báo bằng văn bản, biên lai thu tiền hợp lệ từ cơ quan tư pháp hoặc kho bạc nhà nước.
Khi nào được hoàn trả
Khoản tiền đặt bảo đảm sẽ được hoàn trả đầy đủ nếu bị can, bị cáo chấp hành nghiêm chỉnh mọi nghĩa vụ tố tụng và có quyết định hủy bỏ hoặc thay thế biện pháp này từ cơ quan có thẩm quyền. Người nộp tiền cần cất giữ cẩn thận biên lai gốc, các biên bản giao nhận tiền; khi vụ án khép lại hoặc biện pháp kết thúc, bạn đem các chứng từ này đến cơ quan phụ trách để làm thủ tục nhận lại tiền theo hướng dẫn.
Khi nào bị tịch thu
Trường hợp người được tại ngoại cố tình trốn tránh, không đến theo giấy triệu tập hoặc vi phạm các nghĩa vụ đã cam kết, số tiền bảo đảm sẽ bị tịch thu sung vào ngân sách nhà nước; đồng thời người đó có thể bị thay đổi sang biện pháp tạm giam. Thân nhân đứng ra nộp tiền thay cần lường trước rủi ro tài chính này. Nếu có lý do ốm đau hay tai nạn đột xuất không thể có mặt, người tại ngoại phải gửi đơn xin vắng mặt có xác nhận của bệnh viện hoặc chính quyền địa phương, tuyệt đối không được tự ý vắng mặt.
Nghĩa vụ của người được tại ngoại và hậu quả khi vi phạm cam đoan
Nghĩa vụ cần tuân thủ
Nghĩa vụ chi tiết sẽ được ghi rõ trong quyết định áp dụng biện pháp ngăn chặn. Nhìn chung, người được tại ngoại phải có mặt đúng giờ theo từng giấy triệu tập, không bỏ trốn, không đe dọa người làm chứng, không hủy hoại tài liệu chứng cứ và không phạm tội mới. Nếu bị cấm đi khỏi nơi cư trú, người đó tuyệt đối không được tự ý ra khỏi địa bàn xã, phường nếu chưa có giấy phép của cơ quan có thẩm quyền. Bạn hãy đọc từng dòng trong quyết định thay vì chỉ nghe dặn dò truyền miệng.
Khi có việc khẩn cấp bắt buộc phải rời địa phương hoặc không thể đến làm việc đúng hẹn, bạn phải báo ngay cho điều tra viên hoặc cán bộ phụ trách, nộp đơn trình bày lý do và giữ lại các bằng chứng chứng minh việc mình đã báo cáo kịp thời.
Hậu quả khi vi phạm
Chỉ cần một lần vi phạm cam đoan mà không có lý do chính đáng, cơ quan chức năng có quyền hủy bỏ biện pháp hiện tại và áp dụng biện pháp nghiêm khắc hơn là tạm giam. Với hình thức đặt tiền bảo đảm, toàn bộ khoản tiền sẽ bị tịch thu nộp công quỹ. Người nhận bảo lĩnh cũng sẽ bị xử lý trách nhiệm theo quy định pháp luật nếu lơ là nghĩa vụ quản lý; mức độ xử lý tùy theo tính chất vụ việc chứ không áp dụng máy móc một mức phạt chung.
Bị từ chối thì làm gì: khiếu nại ở đâu
Nếu nhận được thông báo không chấp thuận cho tại ngoại, gia đình có thể bình tĩnh xử lý theo các bước sau:
- Hỏi rõ cán bộ tiếp nhận về lý do từ chối; đề nghị cung cấp văn bản trả lời hoặc thông báo chính thức để lưu hồ sơ.
- Kiểm tra xem vụ án đang ở giai đoạn nào, người ký văn bản từ chối có đúng thẩm quyền hay không.
- Rà soát và bổ sung các giấy tờ mới có giá trị chứng minh (giấy ra viện, xác nhận hoàn cảnh gia đình đặc biệt, hóa đơn bồi thường bổ sung), sau đó nộp lại đơn đề nghị khi có tình tiết mới.
- Trường hợp nhận thấy quyết định từ chối không có căn cứ hoặc quy trình giải quyết có dấu hiệu sai luật, thân nhân có quyền gửi đơn khiếu nại theo đúng quy định tại BLTTHS đến người đứng đầu cơ quan đang giải quyết hoặc Viện kiểm sát có thẩm quyền.
Thủ tục và thời hạn giải quyết khiếu nại được quy định chặt chẽ trong luật tố tụng hình sự. Bạn cần đọc kỹ phần hướng dẫn khiếu nại ghi ở cuối văn bản từ chối (nếu có). Lưu ý rằng việc gửi đơn khiếu nại không đồng nghĩa với việc người thân chắc chắn sẽ được tại ngoại, và trong lúc chờ giải quyết, bị can, bị cáo vẫn phải chấp hành nghiêm quyết định tạm giam đang có hiệu lực.
Danh sách kiểm tra các bước tiếp theo cho gia đình
- Xác định vụ án đang ở giai đoạn điều tra, truy tố hay xét xử và cơ quan nào đang thụ lý chính.
- Hỏi rõ biện pháp ngăn chặn hiện tại, điều kiện đề nghị thay đổi và bộ phận tiếp nhận hồ sơ.
- Lựa chọn hình thức đề nghị phù hợp với điều kiện gia đình: bảo lĩnh, đặt tiền bảo đảm hoặc cấm đi khỏi nơi cư trú.
- Chuẩn bị đầy đủ đơn từ, giấy tờ chứng minh quan hệ, nhân thân và tài liệu tình tiết có lợi; dùng đúng từ “bảo lĩnh” trong văn bản.
- Nộp đơn và nhớ lấy giấy biên nhận hoặc phiếu chuyển phát có đóng dấu, sau đó theo dõi sát sao tiến độ trả lời.
- Nhắc nhở người thân chấp hành nghiêm túc mọi giấy triệu tập cùng các yêu cầu nêu trong quyết định của cơ quan tiến hành tố tụng.
1Theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, từ "tại ngoại" có bản chất pháp lý như thế nào?
Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 không có điều khoản mang tên riêng 'tại ngoại', mà đây là cách gọi thông dụng chỉ các biện pháp ngăn chặn thay thế tạm giam.
2Khi làm đơn từ hoặc làm việc trực tiếp với cơ quan tiến hành tố tụng, từ ngữ nào sau đây là thuật ngữ chuẩn xác được quy định tại Điều 121 BLTTHS 2015?
BLTTHS 2015 sử dụng chính thức thuật ngữ 'bảo lĩnh' để chỉ việc cá nhân, tổ chức đứng ra cam đoan bảo đảm bị can, bị cáo chấp hành lệnh triệu tập.
3Những biện pháp ngăn chặn nào sau đây được quy định trong BLTTHS 2015 thường được gọi chung là "tại ngoại"?
Bảo lĩnh là một trong các hình thức ngăn chặn thay thế tạm giam, cho phép người bị buộc tội được sinh sống ngoài trại tạm giam.
4Đối với biện pháp "đặt tiền để bảo đảm" (Điều 122 BLTTHS 2015), việc ấn định số tiền cụ thể do ai quyết định?
Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc Tòa án sẽ căn cứ tính chất tội danh và hoàn cảnh để ấn định số tiền, người nộp không được tự ngã giá.
5Theo Điều 121 BLTTHS 2015, nếu cá nhân là người thân thích đứng ra làm thủ tục bảo lĩnh cho bị can, bị cáo thì bắt buộc phải có tối thiểu bao nhiêu người?
Luật quy định nếu người thân thích đứng ra bảo lĩnh cho bị can, bị cáo thì bắt buộc phải có ít nhất hai người cùng cam đoan.
6Những nhóm đối tượng nào sau đây có địa chỉ cư trú và nhân thân rõ ràng thường thuộc diện được ưu tiên xem xét áp dụng biện pháp thay thế tạm giam?
Phụ nữ mang thai là đối tượng đặc thù được luật ưu tiên cân nhắc các biện pháp nhân đạo thay thế tạm giam.
7Khi vụ án đã kết thúc giai đoạn điều tra và hồ sơ được chuyển sang Viện kiểm sát để lập cáo trạng truy tố, gia đình muốn nộp đơn xin tại ngoại cho bị can thì phải gửi đến đâu?
Ở giai đoạn truy tố, thẩm quyền xem xét và quyết định thay đổi biện pháp ngăn chặn thuộc về Viện kiểm sát đang giữ hồ sơ.
| Hình thức tại ngoại | Điều luật quy định | Bản chất pháp lý | Đối tượng tham gia | Yếu tố cần chuẩn bị | Nghĩa vụ chính | Rủi ro khi vi phạm |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Bảo lĩnh | Điều 121 | Cá nhân hoặc tổ chức cam đoan, bảo đảm | Người hoặc tổ chức nhận bảo lĩnh và người được bảo lĩnh | Người bảo lĩnh đủ điều kiện, cam đoan phù hợp | Có mặt khi được triệu tập; tuân thủ cam đoan | Có thể bị đổi sang biện pháp nghiêm khắc hơn; người bảo lĩnh có thể chịu hậu quả theo luật |
| Đặt tiền để bảo đảm | Điều 122 | Nộp tiền theo mức được cơ quan có thẩm quyền quyết định | Bị can, bị cáo hoặc người khác nộp theo quyết định | Có khả năng nộp mức được ấn định | Chấp hành cam đoan gắn với khoản bảo đảm | Có thể bị tịch thu khoản bảo đảm và bị áp dụng tạm giam |
| Cấm đi khỏi nơi cư trú | Điều 123 | Hạn chế rời nơi cư trú | Người bị áp dụng và cơ quan, chính quyền có liên quan | Nơi cư trú rõ ràng và khả năng chấp hành nghĩa vụ | Không tự ý rời nơi cư trú và có mặt khi được gọi | Có thể bị thay đổi biện pháp, kể cả tạm giam |
Câu hỏi thường gặp
Tại ngoại có phải là được tha không?
Không. Tại ngoại chỉ là việc bị can, bị cáo được áp dụng biện pháp ngăn chặn nhẹ hơn tạm giam. Vụ án vẫn tiếp tục và người đó vẫn có thể bị kết tội hoặc được tuyên vô tội tùy kết quả xét xử.
Bảo lãnh tại ngoại và bảo lĩnh khác nhau không?
Theo BLTTHS 2015, thuật ngữ chính thức là bảo lĩnh (Điều 121). ‘Bảo lãnh tại ngoại’ là cách nói thông dụng của người dân và cùng chỉ việc cá nhân, tổ chức đứng ra cam đoan cho bị can, bị cáo.
Người đứng ra bảo lĩnh phải chịu trách nhiệm gì nếu bị can bỏ trốn?
Người bảo lĩnh đã cam đoan nên có thể bị xử phạt hành chính hoặc chịu trách nhiệm theo quy định pháp luật nếu vi phạm cam đoan. Bị can bỏ trốn thường bị đổi sang tạm giam.
Được tại ngoại rồi có thể bị bắt tạm giam lại không?
Có. Nếu vi phạm nghĩa vụ như bỏ trốn, cản trở điều tra hoặc tiếp tục phạm tội, cơ quan có thẩm quyền có thể hủy biện pháp tại ngoại và áp dụng tạm giam.
Có phải mọi tội danh đều được xem xét tại ngoại không?
Về nguyên tắc có thể xem xét, nhưng với tội đặc biệt nghiêm trọng hoặc có nguy cơ bỏ trốn, cản trở điều tra thì khả năng được tại ngoại rất thấp. Mỗi vụ án được đánh giá riêng.