Thuật ngữ ngôn ngữ học tiếng Anh (linguistics terms) là các từ chuyên môn dùng để gọi tên khái niệm khi phân tích ngôn ngữ, gồm sáu nhánh chính: phonetics (ngữ âm học), phonology (âm vị học), morphology (hình thái học), syntax (cú pháp học), semantics (ngữ nghĩa học) và pragmatics (ngữ dụng học).
Thuật ngữ ngôn ngữ học tiếng Anh là hệ thống từ vựng chuyên môn dùng để phân tích âm thanh, cấu tạo từ, cấu trúc câu, nghĩa và cách sử dụng ngôn ngữ. Bài viết này tổng hợp các mục từ cốt lõi dành cho sinh viên năm 1–2 theo sáu phân ngành chính, kèm phiên âm IPA, nghĩa tiếng Việt và ví dụ minh họa để bạn tra cứu nhanh.
Ký hiệu IPA trong dấu / / biểu thị âm vị; dấu ˈ đứng trước âm tiết mang trọng âm chính. Trong bảng, n. là danh từ, adj. là tính từ, cụm n. là cụm danh từ; bản dịch tiếng Việt chỉ mang tính chất tham khảo vì giáo trình và truyền thống dịch thuật có thể khác nhau. Các mục từ này được chọn lọc nhằm hỗ trợ môn nhập môn, không thay thế từ điển chuyên ngành hay giáo trình chuyên sâu.
Thuật ngữ ngôn ngữ học tiếng Anh là gì?
Thuật ngữ ngôn ngữ học (linguistics terms) là các từ dùng để gọi tên những khái niệm trong lĩnh vực nghiên cứu ngôn ngữ, cấu trúc và cách vận hành của nó. Khác với từ vựng thông thường, mỗi thuật ngữ này gắn với một khái niệm phân tích cụ thể. Chẳng hạn, phoneme không đơn giản là “âm” mà là đơn vị âm thanh có chức năng phân biệt nghĩa trong một ngôn ngữ.
Các bảng dưới đây phân loại mục từ theo sáu nhánh chính: phonetics (ngữ âm học), phonology (âm vị học), morphology (hình thái học), syntax (cú pháp học), semantics (ngữ nghĩa học) và pragmatics (ngữ dụng học). Do cách gọi tiếng Việt có thể thay đổi tùy giáo trình, bạn nên giữ nguyên thuật ngữ tiếng Anh bên cạnh bản dịch khi ghi chép hoặc làm bài.
Phân biệt nhanh với grammar terms: noun, tense hay passive voice là grammar terms — từ dùng khi học và mô tả ngữ pháp tiếng Anh phổ thông; còn linguistics terms có phạm vi rộng hơn, bao gồm cả khái niệm về âm thanh, cấu tạo từ, nghĩa và ngữ cảnh giao tiếp. Mục riêng phía dưới bài viết phân tích chi tiết hơn sự khác biệt này.

Tra cứu thuật ngữ cơ bản theo sáu phân ngành ngôn ngữ học

Âm thanh và hệ thống âm: phonetics, phonology
Phonetics — ngữ âm học
| Phân ngành | Thuật ngữ tiếng Anh | IPA | Nghĩa tiếng Việt | Loại từ | Ví dụ Anh–Việt | Ghi chú cách dùng |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Phonetics | phonetics | /fəˈnetɪks/ | ngữ âm học | n. | Phonetics studies speech sounds. — Ngữ âm học nghiên cứu âm lời nói. | Kết thúc bằng -s nhưng thường dùng như danh từ số ít. |
| Phonetics | phone | /fəʊn/ | âm thực tế | n. | [pʰ] and [p] are different phones. — [pʰ] và [p] là hai âm thực tế khác nhau. | Ghi trong [ ], khác với phoneme. |
| Phonetics | consonant | /ˈkɒnsənənt/ | phụ âm | n. | /p/ is a voiceless consonant. — /p/ là phụ âm vô thanh. | Chỉ âm, không phải chữ cái. |
| Phonetics | vowel | /ˈvaʊəl/ | nguyên âm | n. | The vowel in “see” is long. — Nguyên âm trong “see” là âm dài. | Phân biệt âm nguyên âm với chữ cái nguyên âm. |
| Phonetics | IPA (International Phonetic Alphabet) | /ˌaɪ piː ˈeɪ/ | Bảng mẫu tự phiên âm quốc tế | n. | The IPA symbol is /θ/. — Ký hiệu IPA là /θ/. | Hệ ký hiệu phiên âm quốc tế. |
| Phonetics | articulation | /ɑːˌtɪkjəˈleɪʃn/ | sự cấu âm | n. | Articulation of /t/ involves the tongue. — Cấu âm /t/ có sự tham gia của lưỡi. | Mô tả cách tạo âm. |
| Phonetics | voicing | /ˈvɔɪsɪŋ/ | sự hữu thanh; rung thanh đới | n. | /z/ has voicing, but /s/ does not. — /z/ hữu thanh, còn /s/ thì không. | Có thể cảm nhận rung ở cổ họng. |
| Phonetics | aspiration | /ˌæspɪˈreɪʃn/ | sự bật hơi | n. | The /p/ in “pin” is aspirated. — Âm /p/ trong “pin” được bật hơi. | Ký hiệu bật hơi thường là [ʰ]. |
| Phonetics | diphthong | /ˈdɪfθɒŋ/ | nguyên âm đôi | n. | /aɪ/ in “my” is a diphthong. — /aɪ/ trong “my” là nguyên âm đôi. | Một âm tiết có sự chuyển động giữa hai vị trí nguyên âm. |
| Phonetics | stress | /stres/ | trọng âm | n. | The stress falls on the first syllable. — Trọng âm rơi vào âm tiết đầu. | IPA dùng ˈ cho trọng âm chính. |
Phonology — âm vị học
| Phân ngành | Thuật ngữ tiếng Anh | IPA | Nghĩa tiếng Việt | Loại từ | Ví dụ Anh–Việt | Ghi chú cách dùng |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Phonology | phonology | /fəˈnɒlədʒi/ | âm vị học; âm hệ học | n. | Phonology studies sound systems. — Âm vị học nghiên cứu hệ thống âm. | Cũng có bản dịch “âm hệ học”. |
| Phonology | phoneme | /ˈfəʊniːm/ | âm vị | n. | /p/ and /b/ are separate phonemes in English. — /p/ và /b/ là hai âm vị riêng trong tiếng Anh. | Đơn vị có khả năng phân biệt nghĩa; ghi trong / /. |
| Phonology | allophone | /ˈæləfəʊn/ | tha âm vị | n. | [pʰ] and [p] are allophones of /p/. — [pʰ] và [p] là các tha âm vị của /p/. | Các biến thể phát âm của cùng một âm vị. |
| Phonology | minimal pair | /ˈmɪnɪməl peə/ | cặp tối thiểu | cụm n. | “Ship” and “sheep” form a minimal pair. — “Ship” và “sheep” tạo thành một cặp tối thiểu. | Hai từ chỉ khác một âm vị và khác nghĩa. |
| Phonology | syllable | /ˈsɪləbl/ | âm tiết | n. | “Water” has two syllables. — “Water” có hai âm tiết. | Đơn vị phát âm thường có một hạt nhân nguyên âm. |
| Phonology | onset | /ˈɒnset/ | âm đầu âm tiết | n. | In “cat”, /k/ is the onset. — Trong “cat”, /k/ là âm đầu âm tiết. | Phần đứng trước hạt nhân âm tiết. |
| Phonology | rhyme | /raɪm/ | vần âm tiết | n. | The rhyme of “cat” is /æt/. — Phần vần âm tiết của “cat” là /æt/. | Trong phân tích âm tiết, gồm hạt nhân và âm cuối. |
| Phonology | intonation | /ˌɪntəˈneɪʃn/ | ngữ điệu | n. | Rising intonation can signal a question. — Ngữ điệu lên có thể báo hiệu câu hỏi. | Đường cao độ trên một cụm hoặc câu. |
| Phonology | assimilation | /əˌsɪməˈleɪʃn/ | sự đồng hóa | n. | Sounds may change through assimilation. — Âm có thể biến đổi do hiện tượng đồng hóa. | Một âm trở nên giống âm lân cận hơn. |
| Phonology | suprasegmental | /ˌsuːprəseɡˈmentl/ | siêu đoạn tính | n./adj. | Stress is a suprasegmental feature. — Trọng âm là một đặc điểm siêu đoạn tính. | Thường chỉ đặc điểm như trọng âm, ngữ điệu. |

Cấu tạo từ và cấu trúc câu: morphology, syntax
Morphology — hình thái học
| Phân ngành | Thuật ngữ tiếng Anh | IPA | Nghĩa tiếng Việt | Loại từ | Ví dụ Anh–Việt | Ghi chú cách dùng |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Morphology | morphology | /mɔːˈfɒlədʒi/ | hình thái học | n. | Morphology studies word structure. — Hình thái học nghiên cứu cấu tạo từ. | Cũng gặp cách dịch “từ hình học”. |
| Morphology | morpheme | /ˈmɔːfiːm/ | hình vị | n. | “Unhappy” contains two morphemes. — “Unhappy” có hai hình vị: un- và happy. | Đơn vị nhỏ nhất mang nghĩa hoặc chức năng ngữ pháp. |
| Morphology | allomorph | /ˈæləmɔːf/ | tha hình vị | n. | /s/, /z/ and /ɪz/ are plural allomorphs. — /s/, /z/ và /ɪz/ là các tha hình vị số nhiều. | Những dạng khác nhau của một hình vị. |
| Morphology | free morpheme | /friː ˈmɔːfiːm/ | hình vị tự do | cụm n. | “Book” is a free morpheme. — “Book” là hình vị tự do. | Có thể đứng riêng như một từ. |
| Morphology | bound morpheme | /baʊnd ˈmɔːfiːm/ | hình vị ràng buộc | cụm n. | “-s” is a bound morpheme. — “-s” là hình vị ràng buộc. | Phải gắn với yếu tố khác. |
| Morphology | affix | /ˈæfɪks/ | phụ tố | n. | “Un-” and “-ness” are affixes. — “Un-” và “-ness” là phụ tố. | Tên gọi chung cho tiền tố, hậu tố và các dạng phụ tố khác. |
| Morphology | prefix | /ˈpriːfɪks/ | tiền tố | n. | “Re-” in “rewrite” is a prefix. — “Re-” trong “rewrite” là tiền tố. | Đứng trước gốc từ. |
| Morphology | suffix | /ˈsʌfɪks/ | hậu tố | n. | “-ful” is a suffix. — “-ful” là hậu tố. | Đứng sau gốc từ. |
| Morphology | root | /ruːt/ | căn tố; gốc từ | n. | “Act” is the root in “reaction”. — “Act” là căn tố trong “reaction”. | Thuật ngữ cụ thể có thể tùy khung phân tích. |
| Morphology | inflection | /ɪnˈflekʃn/ | biến tố | n. | “-ed” marks past-tense inflection. — “-ed” đánh dấu biến tố thì quá khứ. | Thường biểu thị thông tin ngữ pháp, không tạo mục từ mới. |
| Morphology | derivation | /ˌderɪˈveɪʃn/ | sự phái sinh | n. | “Teach” to “teacher” is derivation. — “Teach” chuyển thành “teacher” là phái sinh. | Có thể tạo từ mới hoặc đổi từ loại. |
Syntax — cú pháp học
| Phân ngành | Thuật ngữ tiếng Anh | IPA | Nghĩa tiếng Việt | Loại từ | Ví dụ Anh–Việt | Ghi chú cách dùng |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Syntax | syntax | /ˈsɪntæks/ | cú pháp học; cú pháp | n. | Syntax studies sentence structure. — Cú pháp học nghiên cứu cấu trúc câu. | Chỉ phân ngành hoặc cấu trúc cú pháp tùy ngữ cảnh. |
| Syntax | word class | /wɜːd klɑːs/ | từ loại | cụm n. | Nouns and verbs are word classes. — Danh từ và động từ là các từ loại. | Cũng gọi là part of speech. |
| Syntax | phrase | /freɪz/ | cụm từ | n. | “The tall man” is a noun phrase. — “The tall man” là cụm danh từ. | Nhóm từ hoạt động như một đơn vị. |
| Syntax | clause | /klɔːz/ | mệnh đề | n. | “She smiled” is a clause. — “She smiled” là một mệnh đề. | Có cấu trúc vị ngữ; cách xác định chủ ngữ tùy ngôn ngữ và khung phân tích. |
| Syntax | sentence | /ˈsentəns/ | câu | n. | A sentence can contain several clauses. — Một câu có thể chứa nhiều mệnh đề. | Đơn vị câu được phân tích theo cấu trúc và ngữ cảnh. |
| Syntax | subject | /ˈsʌbdʒɪkt/ | chủ ngữ | n. | “The dog” is the subject in “The dog barked.” — “The dog” là chủ ngữ trong câu “The dog barked.” | Vai trò cú pháp, không luôn đồng nghĩa với người thực hiện hành động. |
| Syntax | predicate | /ˈpredɪkət/ | vị ngữ | n. | “Barked loudly” is the predicate. — “Barked loudly” là vị ngữ. | Thành phần nêu điều được nói về chủ ngữ trong phân tích truyền thống. |
| Syntax | constituent | /kənˈstɪtjuənt/ | thành tố cú pháp | n. | “The cat” is a constituent of the sentence. — “The cat” là một thành tố của câu. | Nhóm từ hoặc từ tạo thành một đơn vị trong cấu trúc. |
| Syntax | subordinate clause | /səˈbɔːdɪnət klɔːz/ | mệnh đề phụ thuộc | cụm n. | “Because it rained” is a subordinate clause. — “Because it rained” là mệnh đề phụ thuộc. | Có quan hệ phụ thuộc vào thành phần khác. |
| Syntax | phrase structure | /freɪz ˈstrʌktʃə/ | cấu trúc cụm từ | cụm n. | Phrase structure can be shown in a tree. — Cấu trúc cụm từ có thể được biểu diễn bằng sơ đồ cây. | Gặp trong phân tích cấu trúc câu. |

Nghĩa và ngữ cảnh: semantics, pragmatics
Semantics — ngữ nghĩa học
| Phân ngành | Thuật ngữ tiếng Anh | IPA | Nghĩa tiếng Việt | Loại từ | Ví dụ Anh–Việt | Ghi chú cách dùng |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Semantics | semantics | /sɪˈmæntɪks/ | ngữ nghĩa học | n. | Semantics studies meaning. — Ngữ nghĩa học nghiên cứu nghĩa. | Tên phân ngành, thường dùng như danh từ số ít. |
| Semantics | sense | /sens/ | nghĩa; nội dung nghĩa | n. | “Pupil” has more than one sense. — “Pupil” có hơn một nghĩa. | Phân biệt với đối tượng được từ quy chiếu đến. |
| Semantics | reference | /ˈrefrəns/ | sự quy chiếu; vật quy chiếu | n. | “The moon” refers to Earth’s natural satellite. — “The moon” quy chiếu đến vệ tinh tự nhiên của Trái Đất. | Cách dịch phụ thuộc câu đang nói về quan hệ hay đối tượng. |
| Semantics | synonym | /ˈsɪnənɪm/ | từ đồng nghĩa | n. | “Big” and “large” are near-synonyms. — “Big” và “large” gần nghĩa nhau. | Hai từ đồng nghĩa không nhất thiết thay thế nhau trong mọi ngữ cảnh. |
| Semantics | antonym | /ˈæntənɪm/ | từ trái nghĩa | n. | “Hot” and “cold” are antonyms. — “Hot” và “cold” là từ trái nghĩa. | Quan hệ trái nghĩa có nhiều kiểu. |
| Semantics | hyponym | /ˈhaɪpənɪm/ | từ hạ nghĩa | n. | “Rose” is a hyponym of “flower”. — “Rose” là từ hạ nghĩa của “flower”. | “Flower” là từ bao quát hơn, hypernym. |
| Semantics | polysemy | /ˌpɒlɪˈsiːmi/ | hiện tượng đa nghĩa | n. | “Bank” can illustrate polysemy. — “Bank” có thể minh họa hiện tượng đa nghĩa. | Thường nói các nghĩa có liên hệ với nhau. |
| Semantics | homophone | /ˈhɒməfəʊn/ | từ đồng âm | n. | “Sea” and “see” are homophones. — “Sea” và “see” là hai từ đồng âm. | Cùng cách phát âm nhưng khác nghĩa; chính tả có thể khác. |
| Semantics | semantic field | /sɪˈmæntɪk fiːld/ | trường ngữ nghĩa | cụm n. | Colour words form a semantic field. — Các từ chỉ màu tạo thành một trường ngữ nghĩa. | Nhóm từ liên quan trong cùng miền nghĩa. |
| Semantics | entailment | /ɪnˈteɪlmənt/ | quan hệ kéo theo ngữ nghĩa | n. | “She bought a rose” entails “She bought a flower.” — “Cô ấy mua một bông hồng” kéo theo “Cô ấy mua một bông hoa.” | Quan hệ nghĩa giữa hai mệnh đề. |
Pragmatics — ngữ dụng học
| Phân ngành | Thuật ngữ tiếng Anh | IPA | Nghĩa tiếng Việt | Loại từ | Ví dụ Anh–Việt | Ghi chú cách dùng |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Pragmatics | pragmatics | /præɡˈmætɪks/ | ngữ dụng học | n. | Pragmatics studies meaning in context. — Ngữ dụng học nghiên cứu nghĩa trong ngữ cảnh. | Cũng gặp bản dịch “dụng ngôn học”. |
| Pragmatics | context | /ˈkɒntekst/ | ngữ cảnh | n. | Context helps us interpret the utterance. — Ngữ cảnh giúp ta diễn giải phát ngôn. | Bao gồm tình huống, người nói và tri thức chung liên quan. |
| Pragmatics | utterance | /ˈʌtərəns/ | phát ngôn | n. | An utterance is produced in a particular situation. — Một phát ngôn được tạo ra trong một tình huống cụ thể. | Sự kiện giao tiếp cụ thể; phân biệt với câu trừu tượng. |
| Pragmatics | speech act | /spiːtʃ ækt/ | hành vi lời nói | cụm n. | “I apologize” performs a speech act. — “Tôi xin lỗi” thực hiện một hành vi lời nói. | Phát ngôn có thể xin lỗi, hứa, yêu cầu hoặc tuyên bố. |
| Pragmatics | deixis | /ˈdeɪksɪs/ | trực chỉ | n. | “Here” depends on the speaker’s location. — “Here” phụ thuộc vào vị trí của người nói. | Nghĩa phụ thuộc người nói, thời gian hoặc địa điểm. |
| Pragmatics | implicature | /ɪmˈplɪkətʃə/ | hàm ý hội thoại | n. | “It’s cold in here” may imply “Close the window.” — “Ở đây lạnh nhỉ” có thể hàm ý “Đóng cửa sổ lại.” | Nghĩa suy ra từ ngữ cảnh, không được nói trực tiếp. |
| Pragmatics | presupposition | /ˌpriːsʌpəˈzɪʃn/ | tiền giả định | n. | “John stopped smoking” presupposes that he smoked before. — “John đã bỏ hút thuốc” tiền giả định rằng trước đây anh ấy từng hút. | Thông tin được mặc định là đúng khi phát ngôn. |
| Pragmatics | politeness | /pəˈlaɪtnəs/ | phép lịch sự | n. | An indirect request can express politeness. — Một yêu cầu gián tiếp có thể thể hiện phép lịch sự. | Cách dùng lời nói gắn với quan hệ xã hội và tình huống. |
| Pragmatics | turn-taking | /ˈtɜːn ˌteɪkɪŋ/ | luân phiên lượt lời | cụm n. | Turn-taking helps organize conversation. — Việc luân phiên lượt lời giúp tổ chức hội thoại. | Khái niệm thường gặp trong phân tích hội thoại. |
| Pragmatics | discourse marker | /ˈdɪskɔːs ˌmɑːkə/ | dấu hiệu diễn ngôn | cụm n. | “Well” can be a discourse marker. — “Well” có thể là một dấu hiệu diễn ngôn. | Từ hoặc cụm từ giúp tổ chức lời nói, không nhất thiết mang nghĩa tham chiếu. |

Phân biệt các cặp khái niệm dễ nhầm trong môn nhập môn
| Cặp thuật ngữ | Khái niệm thứ nhất | Khái niệm thứ hai | Ví dụ phân biệt |
|---|---|---|---|
| Phonetics và phonology | Phonetics (ngữ âm học) mô tả đặc điểm vật lý của âm: cách tạo, truyền và tiếp nhận. | Phonology (âm vị học) nghiên cứu chức năng và quy luật âm trong hệ thống của một ngôn ngữ. | Mô tả luồng hơi khi phát âm [pʰ] là phonetics; hỏi [pʰ] và [p] có làm đổi nghĩa trong tiếng Anh không là phonology. |
| Semantics và pragmatics | Semantics (ngữ nghĩa học) tập trung vào nghĩa được mã hóa trong từ và câu. | Pragmatics (ngữ dụng học) xét cách diễn giải nghĩa trong tình huống giao tiếp. | “Can you pass the salt?” xét nghĩa trực tiếp là câu hỏi về khả năng; trong bữa ăn, câu thường được hiểu là lời yêu cầu. |
| Linguist và polyglot | Linguist là nhà ngôn ngữ học, người nghiên cứu ngôn ngữ. | Polyglot là người biết hoặc sử dụng nhiều ngôn ngữ. | Người phân tích cấu trúc tiếng Việt có thể là linguist dù chỉ nói một ngôn ngữ; người dùng nhiều ngoại ngữ là polyglot nhưng không nhất thiết nghiên cứu ngôn ngữ học. |
Tự kiểm tra: mô tả vị trí lưỡi khi phát âm /θ/ thuộc phonetics; hiểu “It’s late” như lời nhắc nên về thuộc pragmatics; biết nhiều ngoại ngữ nhưng không nghiên cứu ngôn ngữ học mô tả polyglot, không tự động là linguist.

Thuật ngữ ngôn ngữ học hàn lâm khác grammar terms ra sao?
Các grammar terms thường gọi tên các loại từ và phạm trù dùng khi học hoặc mô tả ngữ pháp, chẳng hạn noun (danh từ), tense (thì), subject (chủ ngữ) và passive voice (câu bị động). Phạm vi của linguistics terms rộng hơn: ngoài cú pháp và ngữ pháp, chúng còn bao gồm thuật ngữ về âm thanh, cấu tạo từ, nghĩa, ngữ cảnh, biến thể ngôn ngữ và phương pháp phân tích.
| Thuật ngữ | Thường gặp trong | Ví dụ câu hỏi |
|---|---|---|
| noun, tense, passive voice | Ngữ pháp tiếng Anh | Từ này là danh từ hay động từ? Câu đang ở thì nào? |
| phoneme, morpheme, implicature | Ngôn ngữ học | Âm nào phân biệt nghĩa? Đơn vị nào mang nghĩa? Người nghe suy ra điều gì từ ngữ cảnh? |
| syntax | Cả hai lĩnh vực | Trong ngữ pháp, có thể hỏi về trật tự từ; trong ngôn ngữ học, có thể phân tích cách các thành phần kết hợp thành cấu trúc. |
Ranh giới không phải lúc nào cũng tuyệt đối: subject vừa là thuật ngữ ngữ pháp quen thuộc vừa là khái niệm cú pháp học. Nếu đang tra quy tắc dùng tiếng Anh, hãy xem tài liệu ngữ pháp; nếu cần hiểu cách một cấu trúc cụm từ được mô tả hoặc phân tích, hãy tra từ điển ngôn ngữ học.

Vì sao thuật ngữ Anh–Việt có nhiều bản dịch và nên chọn thế nào?
Một thuật ngữ có thể có nhiều bản dịch do truyền thống dịch thuật, trường phái, giáo trình hoặc lựa chọn giữa dịch sát nghĩa, vay mượn từ Hán Việt và cách gọi đã quen dùng. Hiện không có một hệ thống dịch thuật ngữ ngôn ngữ học Anh–Việt thống nhất áp dụng cho mọi tài liệu. Vì vậy, bảng dưới đây là hướng dẫn tham khảo, không phải quy định bắt buộc.
| Thuật ngữ tiếng Anh | Các bản dịch thường gặp | Khác biệt về cách dùng | Gợi ý chọn bản dịch |
|---|---|---|---|
| phonology | âm vị học; âm hệ học | Một cách gọi nhấn vào âm vị, cách kia nhấn mạnh hệ thống âm. | Dùng theo giáo trình; lần đầu ghi kèm phonology để tiện đối chiếu. |
| morphology | hình thái học; từ hình học | “Hình thái học” là cách gọi phổ biến trong tài liệu nhập môn; cách gọi khác có thể nhấn vào cấu tạo từ. | Dùng “hình thái học” nếu giáo trình không quy định cách khác. |
| pragmatics | ngữ dụng học; dụng ngôn học | Một số tài liệu dùng các hệ thuật ngữ khác nhau; bộ ba “tạo ngôn, dĩ ngôn, dụng ngôn” có thể gặp trong truyền thống dịch cũ. | Theo cách gọi của môn học; ghi rõ pragmatics khi cần so sánh nguồn. |
| utterance | phát ngôn; lời nói; ngôn khố | “Phát ngôn” thường dùng để chỉ lời nói trong sự kiện giao tiếp cụ thể; các cách khác gắn với truyền thống tài liệu riêng. | Dùng “phát ngôn” và giải thích bằng ví dụ. |
| morpheme | hình vị; hình tố | Cách gọi phụ thuộc giáo trình và truyền thống thuật ngữ. | Giữ nhất quán với cách dùng của giảng viên hoặc tài liệu chính. |
| speech act | hành vi lời nói; hành động lời nói; ngôn hành | Các bản dịch làm nổi bật lời nói như hành động hoặc hành vi. | Ghi thuật ngữ tiếng Anh ở lần xuất hiện đầu tiên. |
Cách đối chiếu bản dịch trong giáo trình và từ điển
Khi gặp hai cách dịch, trước hết hãy tra định nghĩa tiếng Anh thay vì chọn theo cảm giác giống chữ. Sau đó xem ví dụ có khớp với khái niệm trong bài học không, kiểm tra giáo trình đang dùng và ghi cả thuật ngữ gốc ở lần đầu xuất hiện. Nếu làm bài thi, ưu tiên cách gọi giảng viên sử dụng; nếu viết bài nghiên cứu, chọn một bản dịch rồi dùng nhất quán.

Nguồn tra cứu quốc tế nên dùng khi thuật ngữ chưa thống nhất
| Nguồn | Dùng để | Lưu ý |
|---|---|---|
| Oxford Dictionary of Linguistics | Tra định nghĩa thuật ngữ chuyên ngành bằng tiếng Anh. | Đọc mục từ gốc để hiểu khái niệm trước khi quyết định bản dịch. |
| Cambridge Dictionary, mục từ hoặc giải thích ngôn ngữ học | Tham khảo cách giải thích dễ tiếp cận hơn cho người mới học. | Có thể không bao quát mọi thuật ngữ hẹp trong chuyên ngành. |
| SIL Glossary of Linguistic Terms | Tra định nghĩa và liên kết giữa các khái niệm ngôn ngữ học. | Đối chiếu định nghĩa với ngữ cảnh của giáo trình; không mặc định bản dịch tiếng Việt có sẵn. |
| Glottolog | Tra thông tin về ngôn ngữ, họ ngôn ngữ và tài liệu liên quan. | Đây chủ yếu là cơ sở dữ liệu ngôn ngữ học, không thay thế từ điển định nghĩa thuật ngữ. |

Nhóm thuật ngữ ngôn ngữ học giao thoa với GenAI và LLM
Các thuật ngữ kỹ thuật như tokenization, embedding và prompt thường gặp trong xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) và trí tuệ nhân tạo. Chúng liên quan đến cách hệ thống máy tính chia, biểu diễn và xử lý văn bản, nhưng không đồng nghĩa với các đơn vị truyền thống như từ hay hình vị. Cách triển khai và định nghĩa chi tiết có thể tùy mô hình hoặc tài liệu.
| Thuật ngữ | IPA | Nghĩa và ví dụ | Liên hệ và lưu ý |
|---|---|---|---|
| tokenization | /ˌtəʊkənaɪˈzeɪʃn/ | Quá trình chia văn bản thành token để xử lý. Ví dụ: Tokenization splits the input text. — Tokenization chia văn bản đầu vào thành các token. | Là thao tác tính toán; cách chia không nhất thiết theo hình vị. |
| token | /ˈtəʊkən/ | Đơn vị văn bản mà mô hình xử lý. Ví dụ: One word can contain several tokens. — Một từ có thể chứa nhiều token. | Một token không luôn tương ứng với một từ. |
| embedding | /ɪmˈbedɪŋ/ | Biểu diễn token hoặc đơn vị khác thành vector số. Ví dụ: The model maps a token to an embedding. — Mô hình ánh xạ một token thành embedding. | Có liên hệ với nghiên cứu nghĩa bằng máy, nhưng vector không phải định nghĩa từ điển. |
| prompt | /prɒmpt/ | Đầu vào hoặc chỉ dẫn gửi cho mô hình. Ví dụ: The prompt asks the model to translate a sentence. — Prompt yêu cầu mô hình dịch một câu. | Ngữ cảnh của prompt có thể ảnh hưởng đầu ra, nhưng prompt không đồng nhất với context trong pragmatics. |
| LLM (large language model) | /ˌel el ˈem/ | Mô hình ngôn ngữ lớn. Ví dụ: An LLM can generate a response from a prompt. — LLM có thể tạo câu trả lời từ prompt. | Thuật ngữ AI; không có nghĩa mô hình phân tích ngôn ngữ như một nhà ngôn ngữ học. |
| NLP (natural language processing) | /ˌen el ˈpiː/ | Xử lý ngôn ngữ tự nhiên bằng máy tính. Ví dụ: NLP systems can label parts of speech. — Hệ thống NLP có thể gán nhãn từ loại. | Lĩnh vực giao thoa giữa khoa học máy tính và ngôn ngữ; có thể ứng dụng kiến thức ngôn ngữ học. |
Một từ dài có thể được mô hình chia thành nhiều token, nhưng số lượng và ranh giới phụ thuộc bộ mã hóa. Vì thế, khi đọc tài liệu AI, hãy kiểm tra tác giả dùng “word”, “meaning” hay “grammar” theo nghĩa ngôn ngữ học hay nghĩa kỹ thuật.

Cách học và ghi nhớ từ vựng ngôn ngữ học tiếng Anh
Đừng học bảng như một danh sách rời rạc. Hãy bắt đầu bằng sơ đồ sáu nhánh, rồi gắn mỗi thuật ngữ vào vị trí phù hợp: âm thanh, cấu tạo từ, cấu trúc câu, nghĩa hoặc cách dùng trong ngữ cảnh.

NGÔN NGỮ HỌC (Linguistics)
├── Âm thanh
│ ├── Phonetics: âm lời nói và đặc tính vật lý
│ └── Phonology: hệ thống và chức năng của âm
├── Cấu trúc
│ ├── Morphology: cấu tạo bên trong từ
│ └── Syntax: từ → cụm từ → mệnh đề → câu
└── Nghĩa và cách dùng
├── Semantics: nghĩa được mã hóa
└── Pragmatics: nghĩa trong ngữ cảnh
Mẫu flashcard cho sinh viên năm nhất

Mặt trước ghi thuật ngữ tiếng Anh, IPA và phân ngành. Mặt sau ghi bản dịch, định nghĩa ngắn do bạn tự diễn đạt, một ví dụ tự đặt và một câu hỏi phân biệt. Chẳng hạn, thẻ phoneme có thể hỏi: “Ký hiệu này viết trong / / hay [ ]?” Tạo thêm thẻ chiều ngược lại để nhìn bản dịch tiếng Việt và nhớ lại thuật ngữ tiếng Anh.
Quy trình ôn nhanh trước kỳ thi
- Chọn một nhánh trong sơ đồ và tự che cột nghĩa tiếng Việt.
- Đọc thuật ngữ và IPA thành tiếng; nghe phát âm mẫu từ từ điển đáng tin cậy nếu chưa chắc trọng âm.
- Nói định nghĩa bằng một câu ngắn, sau đó đặt ví dụ mới thay vì chỉ đọc lại ví dụ có sẵn.
- Tự kiểm tra bằng cặp dễ nhầm: phone và phoneme, semantics và pragmatics, sentence và utterance.
- Với mục nào sai, xem lại định nghĩa tiếng Anh, ví dụ và cách dịch trong giáo trình; ghi nguồn hoặc cách gọi của môn học lên thẻ.

Trước khi kết thúc lượt ôn, kiểm tra bốn điểm: thuật ngữ thuộc phân ngành nào, IPA và trọng âm ra sao, bản dịch có khớp giáo trình không, và bạn có tự giải thích được bằng ví dụ không. Nếu cả bốn đều ổn, hãy chuyển sang nhánh tiếp theo.
1Phân ngành nào trong ngôn ngữ học tập trung mô tả các đặc điểm vật lý của âm thanh lời nói (như cách cấu âm, tạo luồng hơi) thay vì nghiên cứu chức năng của âm trong hệ thống một ngôn ngữ?
Ngữ âm học nghiên cứu đặc tính vật lý và cách tạo ra âm thực tế (phone), không tập trung vào chức năng phân biệt nghĩa trong hệ thống.
2Trong âm vị học, khái niệm "minimal pair" (cặp tối thiểu) được sử dụng nhằm mục đích chính nào?
Một cặp tối thiểu gồm hai từ chỉ khác nhau ở một âm duy nhất tại cùng vị trí nhưng có nghĩa khác nhau, giúp chứng minh hai âm đó là hai âm vị độc lập.
3Những khẳng định nào dưới đây phản ánh đúng sự phân biệt giữa Ngữ nghĩa học (semantics) và Ngữ dụng học (pragmatics)?
Ngữ nghĩa học phân tích ý nghĩa cố định, giải mã trực tiếp từ ngữ liệu ngôn ngữ độc lập với tình huống giao tiếp cụ thể.
4Phát biểu nào sau đây phân biệt chính xác nhất giữa một "linguist" (nhà ngôn ngữ học) và một "polyglot" (người biết nhiều ngôn ngữ)?
Linguist tập trung vào việc phân tích và nghiên cứu lý thuyết ngôn ngữ (có thể chỉ nói một ngôn ngữ), trong khi polyglot là người sử dụng thành thạo nhiều ngoại ngữ mà không nhất thiết phải nghiên cứu ngôn ngữ học.
5Trong xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) và trí tuệ nhân tạo, thuật ngữ "token" được hiểu như thế nào khi so sánh với "từ" (word) trong ngôn ngữ học?
Token là kết quả của thao tác tính toán (tokenization); một từ dài hoặc phức tạp có thể bị tách thành nhiều token khác nhau tùy thuộc vào bộ mã hóa của mô hình.
6Những đặc điểm âm thanh nào dưới đây được xếp vào nhóm đặc điểm "siêu đoạn tính" (suprasegmental) trong âm vị học?
Trọng âm là đặc điểm siêu đoạn tính vì nó phủ lên toàn bộ âm tiết hoặc từ chứ không chỉ là một đoạn âm đơn lẻ.
7Trong phân tích hình thái học cho từ "unhappy", tiền tố "un-" thực hiện quá trình ngữ pháp nào?
Tiền tố "un-" kết hợp với tính từ "happy" để tạo thành một từ mới có nghĩa hoàn toàn ngược lại ("unhappy"), đây là quá trình phái sinh từ.

| Phân ngành | Thuật ngữ tiếng Anh | Phiên âm IPA | Nghĩa tiếng Việt | Loại từ | Ví dụ Anh–Việt | Ghi chú cách dùng |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Ngữ âm học | phonetics | /fəˈnetɪks/ | ngữ âm học | danh từ | Phonetics studies speech sounds. — Ngữ âm học nghiên cứu âm lời nói. | Kết thúc bằng -s nhưng thường dùng như danh từ số ít. |
| Ngữ âm học | phone | /fəʊn/ | âm thực tế | danh từ | [pʰ] and [p] are different phones. — [pʰ] và [p] là hai âm thực tế khác nhau. | Ghi trong [ ], khác với phoneme. |
| Ngữ âm học | consonant | /ˈkɒnsənənt/ | phụ âm | danh từ | /p/ is a voiceless consonant. — /p/ là phụ âm vô thanh. | Chỉ âm, không phải chữ cái. |
| Ngữ âm học | vowel | /ˈvaʊəl/ | nguyên âm | danh từ | The vowel in “see” is long. — Nguyên âm trong “see” là âm dài. | Phân biệt âm nguyên âm với chữ cái nguyên âm. |
| Ngữ âm học | IPA (International Phonetic Alphabet) | /ˌaɪ piː ˈeɪ/ | Bảng mẫu tự phiên âm quốc tế | danh từ | The IPA symbol is /θ/. — Ký hiệu IPA là /θ/. | Hệ ký hiệu phiên âm quốc tế. |
| Ngữ âm học | articulation | /ɑːˌtɪkjəˈleɪʃn/ | sự cấu âm | danh từ | Articulation of /t/ involves the tongue. — Cấu âm /t/ có sự tham gia của lưỡi. | Mô tả cách tạo âm. |
| Ngữ âm học | voicing | /ˈvɔɪsɪŋ/ | sự hữu thanh; rung thanh đới | danh từ | /z/ has voicing, but /s/ does not. — /z/ hữu thanh, còn /s/ thì không. | Có thể cảm nhận rung ở cổ họng. |
| Ngữ âm học | aspiration | /ˌæspɪˈreɪʃn/ | sự bật hơi | danh từ | The /p/ in “pin” is aspirated. — Âm /p/ trong “pin” được bật hơi. | Ký hiệu bật hơi thường là [ʰ]. |
| Ngữ âm học | diphthong | /ˈdɪfθɒŋ/ | nguyên âm đôi | danh từ | /aɪ/ in “my” is a diphthong. — /aɪ/ trong “my” là nguyên âm đôi. | Một âm tiết có sự chuyển động giữa hai vị trí nguyên âm. |
| Ngữ âm học | stress | /stres/ | trọng âm | danh từ | The stress falls on the first syllable. — Trọng âm rơi vào âm tiết đầu. | IPA dùng ˈ cho trọng âm chính. |
| Âm vị học | phonology | /fəˈnɒlədʒi/ | âm vị học; âm hệ học | danh từ | Phonology studies sound systems. — Âm vị học nghiên cứu hệ thống âm. | Cũng có bản dịch “âm hệ học”. |
| Âm vị học | phoneme | /ˈfəʊniːm/ | âm vị | danh từ | /p/ and /b/ are separate phonemes in English. — /p/ và /b/ là hai âm vị riêng trong tiếng Anh. | Đơn vị có khả năng phân biệt nghĩa; ghi trong / /. |
| Âm vị học | allophone | /ˈæləfəʊn/ | tha âm vị | danh từ | [pʰ] and [p] are allophones of /p/. — [pʰ] và [p] là các tha âm vị của /p/. | Các biến thể phát âm của cùng một âm vị. |
| Âm vị học | minimal pair | /ˈmɪnɪməl peə/ | cặp tối thiểu | cụm danh từ | “Ship” and “sheep” form a minimal pair. — “Ship” và “sheep” tạo thành một cặp tối thiểu. | Hai từ chỉ khác một âm vị và khác nghĩa. |
| Âm vị học | syllable | /ˈsɪləbl/ | âm tiết | danh từ | “Water” has two syllables. — “Water” có hai âm tiết. | Đơn vị phát âm thường có một hạt nhân nguyên âm. |
| Âm vị học | onset | /ˈɒnset/ | âm đầu âm tiết | danh từ | In “cat”, /k/ is the onset. — Trong “cat”, /k/ là âm đầu âm tiết. | Phần đứng trước hạt nhân âm tiết. |
| Âm vị học | rhyme | /raɪm/ | vần âm tiết | danh từ | The rhyme of “cat” is /æt/. — Phần vần âm tiết của “cat” là /æt/. | Trong phân tích âm tiết, gồm hạt nhân và âm cuối. |
| Âm vị học | intonation | /ˌɪntəˈneɪʃn/ | ngữ điệu | danh từ | Rising intonation can signal a question. — Ngữ điệu lên có thể báo hiệu câu hỏi. | Đường cao độ trên một cụm hoặc câu. |
| Âm vị học | assimilation | /əˌsɪməˈleɪʃn/ | sự đồng hóa | danh từ | Sounds may change through assimilation. — Âm có thể biến đổi do hiện tượng đồng hóa. | Một âm trở nên giống âm lân cận hơn. |
| Âm vị học | suprasegmental | /ˌsuːprəseɡˈmentl/ | siêu đoạn tính | danh từ / tính từ | Stress is a suprasegmental feature. — Trọng âm là một đặc điểm siêu đoạn tính. | Thường chỉ đặc điểm như trọng âm, ngữ điệu. |
| Hình thái học | morphology | /mɔːˈfɒlədʒi/ | hình thái học | danh từ | Morphology studies word structure. — Hình thái học nghiên cứu cấu tạo từ. | Cũng gặp cách dịch “từ hình học”. |
| Hình thái học | morpheme | /ˈmɔːfiːm/ | hình vị | danh từ | “Unhappy” contains two morphemes. — “Unhappy” có hai hình vị: un- và happy. | Đơn vị nhỏ nhất mang nghĩa hoặc chức năng ngữ pháp. |
| Hình thái học | allomorph | /ˈæləmɔːf/ | tha hình vị | danh từ | /s/, /z/ and /ɪz/ are plural allomorphs. — /s/, /z/ và /ɪz/ là các tha hình vị số nhiều. | Những dạng khác nhau của một hình vị. |
| Hình thái học | free morpheme | /friː ˈmɔːfiːm/ | hình vị tự do | cụm danh từ | “Book” is a free morpheme. — “Book” là hình vị tự do. | Có thể đứng riêng như một từ. |
| Hình thái học | bound morpheme | /baʊnd ˈmɔːfiːm/ | hình vị ràng buộc | cụm danh từ | “-s” is a bound morpheme. — “-s” là hình vị ràng buộc. | Phải gắn với yếu tố khác. |
| Hình thái học | affix | /ˈæfɪks/ | phụ tố | danh từ | “Un-” and “-ness” are affixes. — “Un-” và “-ness” là phụ tố. | Tên gọi chung cho tiền tố, hậu tố và các dạng phụ tố khác. |
| Hình thái học | prefix | /ˈpriːfɪks/ | tiền tố | danh từ | “Re-” in “rewrite” is a prefix. — “Re-” trong “rewrite” là tiền tố. | Đứng trước gốc từ. |
| Hình thái học | suffix | /ˈsʌfɪks/ | hậu tố | danh từ | “-ful” is a suffix. — “-ful” là hậu tố. | Đứng sau gốc từ. |
| Hình thái học | root | /ruːt/ | căn tố; gốc từ | danh từ | “Act” is the root in “reaction”. — “Act” là căn tố trong “reaction”. | Thuật ngữ cụ thể có thể tùy khung phân tích. |
| Hình thái học | inflection | /ɪnˈflekʃn/ | biến tố | danh từ | “-ed” marks past-tense inflection. — “-ed” đánh dấu biến tố thì quá khứ. | Thường biểu thị thông tin ngữ pháp, không tạo mục từ mới. |
| Hình thái học | derivation | /ˌderɪˈveɪʃn/ | sự phái sinh | danh từ | “Teach” to “teacher” is derivation. — “Teach” chuyển thành “teacher” là phái sinh. | Có thể tạo từ mới hoặc đổi từ loại. |
| Cú pháp học | syntax | /ˈsɪntæks/ | cú pháp học; cú pháp | danh từ | Syntax studies sentence structure. — Cú pháp học nghiên cứu cấu trúc câu. | Chỉ phân ngành hoặc cấu trúc cú pháp tùy ngữ cảnh. |
| Cú pháp học | word class | /wɜːd klɑːs/ | từ loại | cụm danh từ | Nouns and verbs are word classes. — Danh từ và động từ là các từ loại. | Cũng gọi là part of speech. |
| Cú pháp học | phrase | /freɪz/ | cụm từ | danh từ | “The tall man” is a noun phrase. — “The tall man” là cụm danh từ. | Nhóm từ hoạt động như một đơn vị. |
| Cú pháp học | clause | /klɔːz/ | mệnh đề | danh từ | “She smiled” is a clause. — “She smiled” là một mệnh đề. | Có cấu trúc vị ngữ; cách xác định chủ ngữ tùy ngôn ngữ và khung phân tích. |
| Cú pháp học | sentence | /ˈsentəns/ | câu | danh từ | A sentence can contain several clauses. — Một câu có thể chứa nhiều mệnh đề. | Đơn vị câu được phân tích theo cấu trúc và ngữ cảnh. |
| Cú pháp học | subject | /ˈsʌbdʒɪkt/ | chủ ngữ | danh từ | “The dog” is the subject in “The dog barked.” — “The dog” là chủ ngữ trong câu “The dog barked.” | Vai trò cú pháp, không luôn đồng nghĩa với người thực hiện hành động. |
| Cú pháp học | predicate | /ˈpredɪkət/ | vị ngữ | danh từ | “Barked loudly” is the predicate. — “Barked loudly” là vị ngữ. | Thành phần nêu điều được nói về chủ ngữ trong phân tích truyền thống. |
| Cú pháp học | constituent | /kənˈstɪtjuənt/ | thành tố cú pháp | danh từ | “The cat” is a constituent of the sentence. — “The cat” là một thành tố của câu. | Nhóm từ hoặc từ tạo thành một đơn vị trong cấu trúc. |
| Cú pháp học | subordinate clause | /səˈbɔːdɪnət klɔːz/ | mệnh đề phụ thuộc | cụm danh từ | “Because it rained” is a subordinate clause. — “Because it rained” là mệnh đề phụ thuộc. | Có quan hệ phụ thuộc vào thành phần khác. |
| Cú pháp học | phrase structure | /freɪz ˈstrʌktʃə/ | cấu trúc cụm từ | cụm danh từ | Phrase structure can be shown in a tree. — Cấu trúc cụm từ có thể được biểu diễn bằng sơ đồ cây. | Gặp trong phân tích cấu trúc câu. |
| Ngữ nghĩa học | semantics | /sɪˈmæntɪks/ | ngữ nghĩa học | danh từ | Semantics studies meaning. — Ngữ nghĩa học nghiên cứu nghĩa. | Tên phân ngành, thường dùng như danh từ số ít. |
| Ngữ nghĩa học | sense | /sens/ | nghĩa; nội dung nghĩa | danh từ | “Pupil” has more than one sense. — “Pupil” có hơn một nghĩa. | Phân biệt với đối tượng được từ quy chiếu đến. |
| Ngữ nghĩa học | reference | /ˈrefrəns/ | sự quy chiếu; vật quy chiếu | danh từ | “The moon” refers to Earth’s natural satellite. — “The moon” quy chiếu đến vệ tinh tự nhiên của Trái Đất. | Cách dịch phụ thuộc câu đang nói về quan hệ hay đối tượng. |
| Ngữ nghĩa học | synonym | /ˈsɪnənɪm/ | từ đồng nghĩa | danh từ | “Big” and “large” are near-synonyms. — “Big” và “large” gần nghĩa nhau. | Hai từ đồng nghĩa không nhất thiết thay thế nhau trong mọi ngữ cảnh. |
| Ngữ nghĩa học | antonym | /ˈæntənɪm/ | từ trái nghĩa | danh từ | “Hot” and “cold” are antonyms. — “Hot” và “cold” là từ trái nghĩa. | Quan hệ trái nghĩa có nhiều kiểu. |
| Ngữ nghĩa học | hyponym | /ˈhaɪpənɪm/ | từ hạ nghĩa | danh từ | “Rose” is a hyponym of “flower”. — “Rose” là từ hạ nghĩa của “flower”. | “Flower” là từ bao quát hơn, hypernym. |
| Ngữ nghĩa học | polysemy | /ˌpɒlɪˈsiːmi/ | hiện tượng đa nghĩa | danh từ | “Bank” can illustrate polysemy. — “Bank” có thể minh họa hiện tượng đa nghĩa. | Thường nói các nghĩa có liên hệ với nhau. |
| Ngữ nghĩa học | homophone | /ˈhɒməfəʊn/ | từ đồng âm | danh từ | “Sea” and “see” are homophones. — “Sea” và “see” là hai từ đồng âm. | Cùng cách phát âm nhưng khác nghĩa; chính tả có thể khác. |
| Ngữ nghĩa học | semantic field | /sɪˈmæntɪk fiːld/ | trường ngữ nghĩa | cụm danh từ | Colour words form a semantic field. — Các từ chỉ màu tạo thành một trường ngữ nghĩa. | Nhóm từ liên quan trong cùng miền nghĩa. |
Câu hỏi thường gặp
Làm sao phát âm đúng các thuật ngữ ngôn ngữ học tiếng Anh?
Tra IPA trong từ điển đáng tin cậy, nghe phát âm mẫu và chú ý trọng âm của từ; sau đó đọc thành tiếng trong một câu ví dụ. Với thuật ngữ có biến thể phát âm, hãy ghi lại dạng phù hợp với từ điển hoặc giáo trình đang dùng.
Các thuật ngữ như tokenization, embedding và prompt có phải thuật ngữ ngôn ngữ học không?
Đây chủ yếu là thuật ngữ kỹ thuật trong xử lý ngôn ngữ tự nhiên và AI, nhưng có liên hệ với việc máy tính biểu diễn, chia nhỏ và xử lý ngôn ngữ. Chúng hữu ích khi đọc về LLM, song không nên đồng nhất token với từ hay hình vị.
Nên tra thuật ngữ ngôn ngữ học Anh–Việt ở nguồn nào?
Có thể đối chiếu từ điển chuyên ngành của Oxford hoặc Cambridge với SIL Glossary; dùng Glottolog chủ yếu để tra thông tin về ngôn ngữ và tài liệu, không thay cho từ điển định nghĩa thuật ngữ. Khi bản dịch khác nhau, kiểm tra định nghĩa tiếng Anh và cách dùng trong giáo trình của môn học.
Ký hiệu / / và [ ] trong bảng thuật ngữ khác nhau thế nào?
Dấu gạch chéo / / biểu thị âm vị (phoneme) — đơn vị âm có chức năng phân biệt nghĩa, còn dấu ngoặc vuông [ ] biểu thị âm thực tế (phone) được phát âm ra. Ví dụ, [pʰ] và [p] là hai cách phát âm của cùng âm vị /p/.