Các thuật ngữ trong học tiếng Anh: Bảng tra cứu Anh–Việt

Các thuật ngữ trong học tiếng Anh là những từ dùng để gọi tên khái niệm, ký hiệu và hoạt động trong giáo trình, bài giảng hoặc kỳ thi — ví dụ tense (thì), clause (mệnh đề), feedback (phản hồi). Chúng thường chia theo nhóm ngữ pháp, từ vựng, phát âm, lớp học và chứng chỉ.

Các thuật ngữ trong học tiếng Anh là những từ dùng để gọi tên khái niệm, ký hiệu và hoạt động bạn thường thấy trong giáo trình, bài giảng hoặc kỳ thi. Ví dụ: tense là thì động từ, clause là mệnh đề, feedback là phản hồi. Bài viết này giúp bạn tra nghĩa, phiên âm và ví dụ theo từng nhóm; sau đó bạn có thể thực hành phân tích câu bằng S-V-O-A-C.

Tra nhanh các thuật ngữ trong học tiếng Anh theo nhóm

Cách dùng bảng tra cứu

Các bảng dưới đây chia theo ngữ pháp, từ vựng, phát âm, lớp học và chứng chỉ. Mỗi mục gồm thuật ngữ, phiên âm IPA, nghĩa và ví dụ tiếng Anh kèm bản dịch. Phiên âm theo cách phát âm Anh–Anh thông dụng; từ điển hoặc giọng địa phương có thể ghi khác đôi chút.

Muốn tra nhanh, bạn tìm thuật ngữ gặp trong giáo trình, đọc định nghĩa rồi đối chiếu với phần in nghiêng trong ví dụ. Danh sách này tập trung vào từ dùng để nói về việc học và ngôn ngữ, không phải danh sách từ vựng giao tiếp theo chủ đề đời sống.

Những thuật ngữ nên học trước

Người mới nên bắt đầu với noun, verb, adjective, các ký hiệu S-V-O, tense và những chỉ dẫn lớp học như instruction, assignment. Sau đó học phrase, clause và IPA để đọc giải thích trong từ điển, giáo trình dễ hơn.

Bộ thẻ flashcard màu sắc dùng để học thuật ngữ tiếng Anh cơ bản
Flashcard giúp ghi nhớ thuật ngữ theo cặp từ – ví dụ (Nguồn: hotis)
Tra theo ngữ cảnh

Một thuật ngữ có thể được giải thích hơi khác giữa các giáo trình. Hãy xem cả ví dụ đi kèm, nhất là khi gặp ký hiệu viết tắt như V, C hoặc P2.

Thuật ngữ ngữ pháp tiếng Anh và ký hiệu phân tích câu

Từ loại và thuật ngữ ngữ pháp thường gặp

Thuật ngữ parts of speech /ˌpɑːts əv ˈspiːtʃ/ là từ loại: các nhóm từ được phân biệt theo đặc điểm và cách hoạt động trong câu. Dưới đây là các thuật ngữ ngữ pháp tiếng Anh phổ biến nhất cho người mới bắt đầu.

Thuật ngữ IPA Nghĩa tiếng Việt Ví dụ và bản dịch
Noun /naʊn/ Danh từ: từ gọi tên người, vật, nơi chốn hoặc khái niệm. Water is important. — Nước rất quan trọng.
Verb /vɜːb/ Động từ: từ diễn tả hành động, sự việc hoặc trạng thái. She runs. — Cô ấy chạy.
Adjective /ˈædʒ.ɪk.tɪv/ Tính từ: từ chỉ đặc điểm, tính chất. The house is beautiful. — Ngôi nhà đẹp.
Adverb /ˈæd.vɜːb/ Trạng từ: thường bổ nghĩa cho động từ, tính từ, trạng từ khác hoặc cả câu. He speaks slowly. — Anh ấy nói chậm.
Pronoun /ˈprəʊ.naʊn/ Đại từ: từ có thể thay cho cụm danh từ hoặc chỉ người, vật trong ngữ cảnh. She is my friend. — Cô ấy là bạn tôi.
Preposition /ˌprep.əˈzɪʃ.ən/ Giới từ: từ thể hiện quan hệ như vị trí, thời gian. The book is on the table. — Sách ở trên bàn.
Conjunction /kənˈdʒʌŋk.ʃən/ Liên từ: từ nối các đơn vị ngôn ngữ. I stayed home because it rained. — Tôi ở nhà vì trời mưa.
Interjection /ˌɪn.təˈdʒek.ʃən/ Thán từ: từ hoặc tiếng biểu lộ cảm xúc. Wow! That is amazing. — Ôi! Thật tuyệt.
Article /ˈɑː.tɪ.kəl/ Mạo từ: a, an, the. I saw a dog. — Tôi nhìn thấy một con chó.
Determiner /dɪˈtɜː.mɪ.nə/ Từ hạn định: từ đứng trước danh từ để giới hạn hoặc xác định đối tượng. This book is mine. — Quyển sách này là của tôi.
Tense /tens/ Thì: phạm trù ngữ pháp liên quan đến cách định vị sự việc trong thời gian. She works; she worked. — Cô ấy làm việc; cô ấy đã làm việc.
Aspect /ˈæs.pekt/ Thể diễn tiến: cách nhìn sự việc, chẳng hạn đang tiếp diễn hay đã hoàn thành. I am reading. — Tôi đang đọc.
Clause /klɔːz/ Mệnh đề: đơn vị thường có chủ ngữ và vị ngữ; cũng có mệnh đề rút gọn hoặc không nêu chủ ngữ. I know that she sings well. — Tôi biết cô ấy hát hay.
Phrase /freɪz/ Cụm từ: nhóm từ hoạt động như một đơn vị trong câu, không phải là một mệnh đề. We met in the morning. — Chúng tôi gặp nhau vào buổi sáng.
Voice /vɔɪs/ Thể chủ động hoặc bị động của cấu trúc câu. The cake was eaten. — Chiếc bánh đã được ăn.
Auxiliary verb /ɔːɡˈzɪl.i.ə.ri vɜːb/ Trợ động từ: động từ hỗ trợ tạo cấu trúc ngữ pháp, như do, be, have. Do you like tea? — Bạn có thích trà không?
Modal verb /ˈməʊ.dəl vɜːb/ Động từ khuyết thiếu, như can, must, should. You should study. — Bạn nên học.
Infinitive /ɪnˈfɪn.ə.tɪv/ Động từ nguyên mẫu, có thể có hoặc không có to. I want to learn. — Tôi muốn học.
Gerund /ˈdʒer.ənd/ Danh động từ: dạng V-ing có chức năng tương tự danh từ. Swimming is fun. — Bơi lội rất vui.
Participle /pɑːˈtɪs.ɪ.pəl/ Phân từ: dạng động từ như hiện tại phân từ hoặc quá khứ phân từ. The chair is broken. — Chiếc ghế bị hỏng.
Singular /ˈsɪŋ.ɡjə.lə/ Dạng số ít. One child is here. — Một đứa trẻ ở đây.
Plural /ˈplʊə.rəl/ Dạng số nhiều. Two children are here. — Hai đứa trẻ ở đây.
Countable noun /ˈkaʊn.tə.bəl naʊn/ Danh từ đếm được, có thể dùng với số đếm. I have three apples. — Tôi có ba quả táo.
Uncountable noun /ʌnˈkaʊn.tə.bəl naʊn/ Danh từ không đếm được trong cách dùng đang xét. I need some water. — Tôi cần một ít nước.
Comparative /kəmˈpær.ə.tɪv/ Dạng so sánh hơn. This book is better. — Cuốn sách này hay hơn.
Superlative /suːˈpɜː.lə.tɪv/ Dạng so sánh nhất. She is the best student. — Cô ấy là học sinh giỏi nhất.
Conditional sentence /kənˈdɪʃ.ən.əl ˈsen.təns/ Câu điều kiện. If it rains, I stay home. — Nếu trời mưa, tôi ở nhà.
Reported speech /rɪˈpɔː.tɪd spiːtʃ/ Lời nói gián tiếp, hay lời tường thuật. He said he was tired. — Anh ấy nói rằng mình mệt.

Vì sao tài liệu này nói 7, tài liệu kia nói 9 loại từ? Không có con số nào đúng cho mọi hệ phân loại. Có nguồn liệt kê bảy nhóm chính và không tính thán từ; nguồn khác thêm những nhóm riêng theo cách tổ chức của họ. Trong danh sách truyền thống chín nhóm, mạo từ thường được tính riêng; còn trong nhiều phân tích khác, mạo từ là nhóm con của determiner, không phải hai nhóm hoàn toàn tách biệt. Khi học, bạn hãy theo bảng phân loại của giáo trình đang dùng.

S-V-O-A-C và các dạng động từ

S-V-O-A-C là các nhãn chức năng trong câu, không phải năm từ loại. Một danh từ có thể làm chủ ngữ hoặc tân ngữ tùy vị trí và quan hệ trong câu.

Ký hiệu và thuật ngữ IPA Chức năng Ví dụ và bản dịch
S — subject /ˈsʌb.dʒekt/ Chủ ngữ: thành phần mà câu nói đến; không phải lúc nào cũng là người thực hiện hành động. Mai sleeps. — Mai ngủ.
V — verb /vɜːb/ Động từ hoặc cụm động từ làm vị ngữ cốt lõi. Mai sleeps. — Mai ngủ.
O — object /ˈɒb.dʒekt/ Tân ngữ: thành phần có quan hệ trực tiếp hoặc gián tiếp với động từ; không phải lúc nào cũng chịu tác động. I like music. — Tôi thích âm nhạc.
A — adverbial /ədˈvɜː.bi.əl/ Trạng ngữ: thành phần chỉ thời gian, nơi chốn, cách thức hoặc quan hệ khác. We met at school. — Chúng tôi gặp nhau ở trường.
C — complement /ˈkɒm.plɪ.mənt/ Bổ ngữ: thành phần hoàn thiện ý về chủ ngữ hoặc tân ngữ. She is a doctor. — Cô ấy là bác sĩ.

Một số sách ghi Cs hoặc sC cho bổ ngữ chủ ngữ; Co hoặc oC cho bổ ngữ tân ngữ. Ví dụ: They named him Tom → Tom là bổ ngữ cho tân ngữ him. Hãy xem chú giải của từng tài liệu vì thứ tự chữ cái có thể khác nhau.

Phân tích thành phần câu tiếng Anh bằng bút đỏ trên giấy học tập
Gán nhãn S, V, O, A, C là bước đầu để hiểu cấu trúc câu (Nguồn: tienganh123)

Các ký hiệu dạng động từ thường gặp:

  • V1: dạng nguyên mẫu không to, như go.
  • V2: dạng quá khứ đơn, như went trong I went home.
  • V3: quá khứ phân từ, như gone trong She has gone home. Một số giáo trình gọi cùng dạng này là P2; ký hiệu không hoàn toàn thống nhất, nên đối chiếu bảng chú giải của sách.
  • V-ing: dạng thêm -ing, như reading. Dạng này có thể là danh động từ trong Reading is fun hoặc hiện tại phân từ trong She is reading.
  • V-es: cách ghi ngắn cho dạng thêm -es, như watches trong He watches TV. Nhiều động từ chỉ thêm -s: works.
Một chữ ‘thể’, hai khái niệm

Khái niệm aspect nói về cách nhìn diễn tiến của sự việc; còn voice nói về cấu trúc chủ động hoặc bị động. Đừng nhầm hai khái niệm chỉ vì cả hai đôi khi được dịch là “thể”.

Cách phân tích câu đơn, câu ghép và câu phức bằng S-V-O-A-C

Bắt đầu bằng việc xác định ranh giới mệnh đề. Với câu thông thường có nhiều mệnh đề, hãy phân tích từng mệnh đề trước, sau đó xem mệnh đề phụ giữ vai trò gì trong mệnh đề lớn hơn.

  1. Tìm động từ

    Xác định động từ hoặc cụm động từ chính của từng mệnh đề và gán V.


  2. Tìm chủ ngữ

    Xác định ai hoặc điều gì là chủ ngữ của động từ, rồi gán S.


  3. Xét phần đi sau

    Tìm tân ngữ O; nếu thành phần đó mô tả hoặc xác định S hay O, cân nhắc bổ ngữ C.


  4. Tìm trạng ngữ

    Nhận diện thành phần chỉ thời gian, nơi chốn, cách thức hoặc quan hệ tương tự và gán A.


  5. Kiểm tra quan hệ mệnh đề

    Xem liên từ nối các mệnh đề độc lập hay mở đầu mệnh đề phụ; ghi cả chức năng của mệnh đề phụ nếu cần.

Ví dụ phân tích câu đơn

Mai writes emails in English every morning. — Mai viết email bằng tiếng Anh mỗi sáng.

  1. writes là động từ → V; ai viết? Mai → S.
  2. Viết gì? emails → O.
  3. in English chỉ cách thức và every morning chỉ thời gian → mỗi cụm là A.

Kết quả: Mai (S) writes (V) emails (O) in English (A) every morning (A).

Học sinh tập phân tích ngữ pháp câu tiếng Anh đơn trong vở bài tập
Thực hành gán nhãn trên câu đơn trước khi xử lý câu dài (Nguồn: edu)

Với She is a doctor, phân tích là She (S) is (V) a doctor (C): a doctor xác định chủ ngữ, không phải tân ngữ. Không phải câu nào cũng có đủ cả năm thành phần.

Ví dụ phân tích câu ghép và câu phức

Câu ghép: Lan likes grammar, but her brother prefers speaking. — Lan thích ngữ pháp, nhưng anh trai cô ấy thích nói hơn.

Liên từ but nối hai mệnh đề độc lập. Tách và gán nhãn:

  • Lan (S) likes (V) grammar (O).
  • her brother (S) prefers (V) speaking (O).

Câu phức: When the teacher explains a new term, the students write it down. — Khi giáo viên giải thích một thuật ngữ mới, học sinh ghi nó lại.

  • Mệnh đề phụ thời gian: when + the teacher (S) explains (V) a new term (O).
  • Mệnh đề chính: the students (S) write (V) it (O) down. Write down là cụm động từ có tiểu từ down đứng sau tân ngữ it.
  • Xét ở cấp toàn câu, mệnh đề bắt đầu bằng when làm A chỉ thời gian cho mệnh đề chính.

Ba lỗi thường gặp: coi in the morning là mệnh đề dù đó chỉ là cụm giới từ; bỏ sót chủ ngữ the teacher trong mệnh đề phụ; hoặc gán mọi phần sau động từ thành O. Các mệnh đề không hữu hạn có thể không nêu chủ ngữ riêng, nên quy tắc tìm S-V rõ ràng hữu ích nhất khi bạn bắt đầu với mệnh đề hữu hạn.

Nhìn nhanhCác thuật ngữ trong học tiếng Anh: Bảng tra cứu Anh–Việt
(Nguồn: ynghia.net)

Thuật ngữ từ vựng: phrasal verb, collocation, idiom và proverb

Phrasal verb khác collocation và idiom thế nào?

Thuật ngữ IPA Định nghĩa Ví dụ và bản dịch
Phrasal verb /ˌfreɪ.zəl ˈvɜːb/ Cụm động từ gồm động từ và tiểu từ, chẳng hạn up hoặc off. Nghĩa của cả cụm có thể khác nghĩa của động từ đứng riêng. Please turn on the light. — Hãy bật đèn.
Collocation /ˌkɒl.əˈkeɪ.ʃən/ Kết hợp từ thường đi với nhau theo cách dùng tự nhiên. She made a decision. — Cô ấy đã đưa ra quyết định.
Idiom /ˈɪd.i.əm/ Thành ngữ: cụm có nghĩa quy ước không thể giải thích đơn giản chỉ bằng nghĩa từng từ. He told a joke to break the ice. — Anh ấy kể chuyện cười để phá tan sự ngượng ngùng.
Proverb /ˈprɒv.ɜːb/ Tục ngữ: câu nói quen thuộc đúc kết kinh nghiệm hoặc lời khuyên. Practice makes perfect. — Có luyện tập mới thành thạo.
Synonym /ˈsɪn.ə.nɪm/ Từ đồng nghĩa hoặc gần nghĩa trong một ngữ cảnh. Big and large are similar. — Big và large có nghĩa gần nhau.
Antonym /ˈæn.tə.nɪm/ Từ trái nghĩa. Hot is the opposite of cold. — Hot trái nghĩa với cold.
Giấy nhớ nhiều màu ghi thành ngữ và cụm động từ tiếng Anh trên bảng học
Phân biệt phrasal verb, collocation và idiom bằng nhóm màu (Nguồn: jaxtina)

Cụm look up a word là phrasal verb; make a decision là collocation; break the ice có nghĩa bóng quy ước nên là idiom. Các nhãn này không nhất thiết loại trừ nhau: một phrasal verb cũng có thể mang nghĩa thành ngữ. Trong khi đó, từ vựng theo chủ đề chỉ là cách nhóm từ để học, không phải một loại cấu trúc ngữ pháp.

Idiom khác proverb ra sao?

Một idiom thường là cụm được đặt vào câu, còn proverb thường là một câu hoàn chỉnh truyền đạt nhận xét hoặc bài học. Chẳng hạn, once in a blue moon nghĩa là “rất hiếm khi”; Practice makes perfect là một câu tục ngữ. Ranh giới không phải lúc nào cũng tuyệt đối, nhưng dấu hiệu này giúp người mới nhận diện khi đọc.

Thuật ngữ phát âm và nghe: IPA, phonics, connected speech

IPA hay phonics: chọn cách học nào?

Thuật ngữ IPA Định nghĩa Ví dụ và bản dịch
IPA /ˌaɪ piː ˈeɪ/ Bảng mẫu tự ngữ âm quốc tế: hệ ký hiệu dùng để biểu diễn âm lời nói. The IPA transcription of cat is /kæt/. — Phiên âm IPA của cat là /kæt/.
Phonics /ˈfɒn.ɪks/ Phương pháp dạy đọc dựa trên quan hệ giữa chữ viết và âm. Phonics helps learners sound out cat. — Phonics giúp người học ghép âm để đọc cat.
Phoneme /ˈfəʊ.niːm/ Âm vị: đơn vị âm có khả năng phân biệt nghĩa. Ship and sheep differ in a vowel phoneme. — Hai từ khác nhau ở một âm vị nguyên âm.
Vowel /ˈvaʊ.əl/ Nguyên âm. See contains the vowel /iː/. — See chứa nguyên âm /iː/.
Consonant /ˈkɒn.sə.nənt/ Phụ âm. Pen begins with the consonant /p/. — Pen bắt đầu bằng phụ âm /p/.
Syllable /ˈsɪl.ə.bəl/ Âm tiết: đơn vị nhịp của lời nói. Apple has two syllables. — Apple có hai âm tiết.
Stress /stres/ Trọng âm: độ nổi bật tương đối của một âm tiết. In about, stress falls on the second syllable. — Trong about, trọng âm rơi vào âm tiết thứ hai.
Intonation /ˌɪn.təˈneɪ.ʃən/ Ngữ điệu: sự thay đổi cao độ khi nói. Her intonation rises at the end. — Ngữ điệu của cô ấy lên ở cuối câu.
Schwa /ʃwɑː/ Âm nguyên âm /ə/ thường gặp ở âm tiết không nhấn. About begins with a schwa. — About bắt đầu bằng âm /ə/.

Bảng IPA giúp bạn đọc phiên âm trong từ điển, còn phonics giúp liên hệ chữ viết với âm khi tập đọc. Hai cách có thể bổ trợ nhau: người tự học tra từ mới nên làm quen các ký hiệu IPA thường gặp; người cần luyện giải mã chữ viết có thể học thêm phonics. Không cần thuộc toàn bộ bảng IPA ngay từ đầu.

Tra bảng phiên âm IPA trong từ điển tiếng Anh để học phát âm
IPA giúp đọc phát âm chuẩn khi tra từ điển (Nguồn: ielts-fighter)

Nối âm, lược âm và lời nói liền mạch

Thuật ngữ IPA Định nghĩa Ví dụ và bản dịch
Linking /ˈlɪŋ.kɪŋ/ Nối âm giữa các từ trong lời nói. In an apple, /n/ links to the following vowel. — Trong an apple, /n/ nối với nguyên âm sau.
Elision /ɪˈlɪʒ.ən/ Lược một âm trong một số ngữ cảnh nói tự nhiên. In next day, /t/ may be omitted. — Trong next day, âm /t/ có thể bị lược.
Connected speech /kəˈnek.tɪd spiːtʃ/ Lời nói liền mạch, trong đó âm của các từ tương tác với nhau. Want to can sound like wanna. — Want to đôi khi nghe giống wanna.
Accent /ˈæk.sent/ Giọng: đặc điểm phát âm của người nói hoặc nhóm người nói. She speaks with a Scottish accent. — Cô ấy nói với giọng Scotland.
Dialect /ˈdaɪ.ə.lekt/ Phương ngữ: một biến thể ngôn ngữ có thể khác về từ vựng, ngữ pháp và phát âm. The dialect has distinctive vocabulary. — Phương ngữ đó có từ vựng đặc trưng.
Phonetics /fəˈnet.ɪks/ Ngữ âm học: nghiên cứu cách tạo ra và tiếp nhận âm lời nói. Phonetics studies how /θ/ is produced. — Ngữ âm học nghiên cứu cách tạo âm /θ/.
Phonology /fəˈnɒl.ə.dʒi/ Âm vị học: nghiên cứu hệ thống và quy luật tổ chức âm trong ngôn ngữ. Phonology studies sound patterns. — Âm vị học nghiên cứu các quy luật âm.

Khi nghe next day, người học chờ âm /t/ rõ ràng có thể không nhận ra cụm từ nếu người nói lược âm. Hãy nghe cả câu, đối chiếu bản chép rồi nghe lại đoạn nối giữa hai từ. Nối và lược âm không xảy ra giống nhau ở mọi người nói hoặc mọi tốc độ.

Người học đeo tai nghe luyện nghe tiếng Anh qua điện thoại
Nghe cả cụm để nhận ra nối âm và lược âm (Nguồn: thegioididong)
Accent không bao quát mọi khác biệt vùng miền

Khái niệm accent nói riêng về phát âm. Khi sự khác biệt còn nằm ở cách chọn từ hoặc ngữ pháp, dialect thường là khái niệm phù hợp hơn. Người học phổ thông chỉ cần nắm khác biệt này để đọc giáo trình chính xác hơn.

Thuật ngữ lớp học, giảng dạy và chứng chỉ tiếng Anh

Thuật ngữ trong lớp học và giáo trình

Đây là các thuật ngữ tiếng Anh trong giảng dạy và học tập mà học sinh, sinh viên dễ gặp khi đọc yêu cầu hoặc nhận xét. Ở mô tả chương trình phổ thông, tên gọi mô hình tiếng Anh tích hợp cũng thường xuất hiện.

Lớp học tiếng Anh tại Việt Nam với giáo viên và học sinh tương tác
Môi trường lớp học nơi học sinh gặp các thuật ngữ giảng dạy (Nguồn: edu)
Thuật ngữ IPA Nghĩa tiếng Việt Ví dụ và bản dịch
Instruction /ɪnˈstrʌk.ʃən/ Chỉ dẫn, hướng dẫn. Read the instructions first. — Hãy đọc hướng dẫn trước.
Assignment /əˈsaɪn.mənt/ Bài tập hoặc nhiệm vụ được giao. The assignment is due Friday. — Bài tập đến hạn vào thứ Sáu.
Feedback /ˈfiːd.bæk/ Phản hồi, nhận xét. The teacher gave me feedback. — Giáo viên đã nhận xét cho tôi.
Syllabus /ˈsɪl.ə.bəs/ Đề cương môn học hoặc khóa học. Grammar is in the syllabus. — Ngữ pháp nằm trong đề cương.
Curriculum /kəˈrɪk.jə.ləm/ Chương trình giảng dạy tổng thể. English is part of the curriculum. — Tiếng Anh là một phần của chương trình học.
Assessment /əˈses.mənt/ Việc hoặc hình thức đánh giá. The final assessment is in June. — Bài đánh giá cuối kỳ diễn ra vào tháng Sáu.
Listening /ˈlɪs.ən.ɪŋ/ Kỹ năng nghe. We practise listening in class. — Chúng tôi luyện nghe trong lớp.
Speaking /ˈspiː.kɪŋ/ Kỹ năng nói. Her speaking is improving. — Kỹ năng nói của cô ấy đang tiến bộ.
Reading /ˈriː.dɪŋ/ Kỹ năng đọc. The reading task has five questions. — Bài đọc có năm câu hỏi.
Writing /ˈraɪ.tɪŋ/ Kỹ năng viết. This lesson focuses on writing. — Bài học này tập trung vào kỹ năng viết.

Từ syllabus thường mô tả nội dung và yêu cầu của một môn hoặc khóa cụ thể; curriculum thường có phạm vi chương trình rộng hơn. Khi gặp các thuật ngữ chuyên ngành tiếng Anh trong giáo trình, hãy ghi lại cả môn học và ngữ cảnh, vì cùng một từ có thể được dùng với phạm vi khác nhau.

Một số trường cũng ghi chương trình tiếng Anh tăng cường trong thông tin khối lớp; đây là nhãn chương trình, không phải tên một kỹ năng.

Band score, TOEIC score và CEFR A1–C2

Hệ thống Thuật ngữ Ý nghĩa Cách đọc kết quả Lưu ý khi so sánh
IELTS Band score /bænd skɔː/ Điểm theo thang band của IELTS. Các kỹ năng và điểm tổng được báo cáo theo thang 0–9; có điểm nửa band. Xem yêu cầu từng kỹ năng, không chỉ điểm tổng.
TOEIC Score /skɔː/ Điểm của bài thi TOEIC cụ thể. TOEIC Listening and Reading có tổng điểm 10–990. Các bài TOEIC khác có thang và kỹ năng đánh giá khác; không áp thang 990 cho mọi bài.
CEFR Level /ˈlev.əl/ Bậc năng lực theo Khung tham chiếu ngôn ngữ chung châu Âu. A1, A2: cơ bản; B1, B2: độc lập; C1, C2: thành thạo. Đây là khung mô tả năng lực, không phải một điểm thi hay chứng chỉ duy nhất.
Bàn học chuẩn bị thi chứng chỉ tiếng Anh với sách luyện thi và máy tính
So sánh thang điểm IELTS, TOEIC và CEFR trước khi đăng ký thi (Nguồn: contuhoc)

Ví dụ, He got IELTS band 6.5 nghĩa là anh ấy đạt band 6,5; She scored 750 on TOEIC Listening and Reading nghĩa là cô ấy đạt 750 điểm ở bài Nghe và Đọc. Khi định hướng vào môi trường đại học, khái niệm tiếng Anh học thuật thường đi kèm đọc bài dài, viết luận và thuyết trình.

Không có phép quy đổi một-một chính xác cho mọi cá nhân giữa IELTS, các bài TOEIC và CEFR. Khi cần đối chiếu, hãy xem hướng dẫn tương ứng của đơn vị khảo thí, đúng phiên bản bài thi và kỹ năng được đo; bảng đối chiếu chỉ mang tính tham khảo, không tự động thay thế chứng nhận mà trường hoặc nhà tuyển dụng yêu cầu.

Phân biệt các cặp thuật ngữ dễ nhầm và cách ghi nhớ

Bảng đối chiếu và lỗi người học Việt Nam thường mắc

Cặp thuật ngữ Khác biệt cốt lõi Ví dụ Lỗi thường gặp
Clause và phrase Clause là mệnh đề; phrase là cụm từ. Mệnh đề đầy đủ thường có S-V, nhưng cũng có mệnh đề không hữu hạn. She left là clause; in the room là phrase. Gọi mọi cụm giới từ là mệnh đề.
Tense và time Tense là phạm trù ngữ pháp; time là thời gian thực hoặc thời gian được nói tới. I am meeting him tomorrow dùng hình thức hiện tại để nói về tương lai. Nghĩ hình thức hiện tại chỉ nói về hiện tại.
V3 và P2 Trong nhiều bảng chia, cả hai cùng chỉ quá khứ phân từ. Go – went – gone: gone là V3 hoặc P2 theo quy ước đó. Tưởng V3 và P2 luôn là hai dạng khác nhau.
Phrasal verb và collocation Một bên gọi tên cấu trúc động từ với tiểu từ; bên kia nói về sự kết hợp từ tự nhiên. Look up a word; make a decision. Cho rằng mọi kết hợp động từ đều là phrasal verb.
Idiom và proverb Idiom thường là cụm có nghĩa quy ước; proverb thường là câu đúc kết kinh nghiệm. Break the ice; Practice makes perfect. Gọi mọi thành ngữ là tục ngữ.
Accent và dialect Accent liên quan phát âm; dialect có thể bao gồm khác biệt từ vựng và ngữ pháp. Hai người có thể phát âm khác nhau nhưng dùng cùng từ vựng. Gọi mọi khác biệt ngôn ngữ vùng miền là accent.
Phonetics và phonology Một bên nghiên cứu âm lời nói; bên kia nghiên cứu hệ thống và quy luật âm. Cách tạo /θ/ so với vai trò của /θ/ trong hệ thống âm tiếng Anh. Cho rằng hai lĩnh vực hoàn toàn đồng nghĩa.
Morpheme và syllable Hình vị là đơn vị nhỏ nhất mang nghĩa hoặc chức năng ngữ pháp; âm tiết là đơn vị âm. Unhappiness có ba hình vị un-happi-ness và bốn âm tiết. Đếm hình vị bằng cách đếm âm tiết.
Người học đối chiếu hai khái niệm ngữ pháp dễ nhầm trong sổ ghi chép
Đối chiếu cặp thuật ngữ giúp tránh lỗi dùng nhầm (Nguồn: edu)

Thuật ngữ morpheme /ˈmɔː.fiːm/ là hình vị; còn syllable /ˈsɪl.ə.bəl/ là âm tiết. Ví dụ: Unhappiness is a noun — unhappiness là một danh từ. Khi phân tích cấu tạo từ này, phần -ness tạo danh từ, còn việc đếm âm tiết dựa trên cách phát âm chứ không dựa trên số phần mang nghĩa.

Cách tạo flashcard thuật ngữ hiệu quả

Tạo thẻ giấy hoặc bộ Quizlet với một mặt là thuật ngữ, mặt còn lại gồm IPA, nghĩa, ví dụ và một khái niệm dễ nhầm. Ví dụ:

  • Mặt trước: clause là gì? Khác phrase thế nào?
  • Mặt sau: /klɔːz/ — mệnh đề; ví dụ she left. So sánh với cụm in the room.

Sau khi nhận diện được thẻ Anh–Việt, hãy đảo chiều: nhìn định nghĩa tiếng Việt và tự nhớ thuật ngữ. Vẽ sơ đồ chia nhóm ngữ pháp, phát âm, lớp học; mỗi lần gặp từ mới trong bài giảng, thêm một ví dụ của chính bạn. Định kỳ lấy một câu trong giáo trình để phân tích thay vì chỉ học thuộc định nghĩa.

Ôn tập thuật ngữ tiếng Anh bằng bộ flashcard tự làm trên bàn học
Đảo chiều thẻ Anh–Việt để ghi nhớ sâu hơn (Nguồn: twinkl)

Checklist tự kiểm tra và lộ trình tra cứu tiếp theo

Quiz kiểm tra nhanh

Chọn đáp án trước khi xem phần giải thích.

  1. Trong Tom reads books, books là: a) S; b) V; c) O; d) C.
  2. In the morning là: a) clause; b) phrase; c) câu hoàn chỉnh; d) động từ.
  3. IPA chủ yếu dùng để: a) chia thì; b) biểu diễn âm lời nói; c) chấm điểm bài thi; d) phân loại danh từ.
  4. Put off với nghĩa trì hoãn là: a) proverb; b) mạo từ; c) phrasal verb; d) âm tiết.
  5. Make a decision là ví dụ của: a) collocation; b) câu bị động; c) mệnh đề phụ; d) âm vị.
  6. Although it rained, we went out là: a) câu đơn; b) câu ghép; c) câu phức; d) cụm từ.
  7. V3 và P2 trong nhiều bảng chia: a) luôn khác nhau; b) cùng chỉ quá khứ phân từ; c) đều là dạng V-ing; d) là hai loại từ.
  8. Unlucky gồm bao nhiêu hình vị trong cách phân tích un + lucky? a) Một; b) hai; c) ba; d) bốn.
  9. Accent chủ yếu nói về: a) phát âm; b) điểm thi; c) thời gian; d) cách chia động từ.
  10. A1–C2 là: a) band IELTS; b) các bậc CEFR; c) mã đề TOEIC; d) sáu loại từ.

Đáp án: 1-c: books là tân ngữ của reads; 2-b: đó là cụm giới từ; 3-b: IPA biểu diễn âm; 4-c: put off là động từ kèm tiểu từ; 5-a: đây là kết hợp từ tự nhiên; 6-c: có mệnh đề phụ bắt đầu bằng although; 7-b: hai nhãn có thể cùng chỉ quá khứ phân từ; 8-b: un và lucky; 9-a: accent tập trung vào phát âm; 10-b: đó là các bậc năng lực CEFR.

Tự kiểm tra nhanh

1Trong ngữ pháp tiếng Anh, cả "Aspect" và "Voice" đôi khi đều được dịch sang tiếng Việt là "thể". Sự khác biệt về bản chất ngữ pháp giữa hai thuật ngữ này là gì?

2Cho câu sau: "They named their newborn baby Leo." Trong mô hình phân tích cấu trúc câu S-V-O-A-C, từ "Leo" đóng vai trò là thành phần nào?

3Khi phân tích câu phức "When the teacher explains a new term, the students write it down" theo mô hình S-V-O-A-C, những nhận định nào sau đây là đúng?

4Từ "unhappiness" có 4 âm tiết khi phát âm (un-hap-pi-ness) nhưng lại chỉ chứa 3 hình vị khi phân tích cấu tạo từ (un-happi-ness). Ví dụ này minh họa cho sự khác biệt nào?

5Người tự học tiếng Anh muốn tra từ điển để biết cách đọc chính xác một từ mới mà không bị phụ thuộc vào chữ viết nên học công cụ nào?

6Khi nghe phát âm tự nhiên cụm từ "next day", người nói có thể bỏ qua âm /t/ khiến cụm từ nghe giống như "nex day". Đây là ví dụ của hiện tượng ngữ âm nào trong Connected speech?

7Khi hiểu về các bài thi chứng chỉ và khung tham chiếu năng lực tiếng Anh (IELTS, TOEIC, CEFR), những phát biểu nào sau đây là đúng?

Checklist đã nắm vững thuật ngữ cơ bản

Mức 1 — Nhận biết

  • ☐ Giải thích được bằng tiếng Việt các từ noun, verb, tense và instruction.
  • ☐ Nhận ra S, V, O, A, C và biết IPA dùng để biểu diễn âm.

Mức 2 — Hiểu và nhận diện

  • ☐ Phân biệt được phrase với clause trong ví dụ thông thường.
  • ☐ Gán được thành phần cho một câu đơn và nhận ra bổ ngữ sau be.
  • ☐ Giải thích được sự khác biệt giữa collocation, idiom và phrasal verb mà không mặc định các nhãn luôn loại trừ nhau.

Mức 3 — Vận dụng

  • ☐ Phân tích được từng mệnh đề trong một câu ghép hoặc câu phức.
  • ☐ Tra và đọc được những ký hiệu IPA cơ bản trong từ điển đang dùng.
  • ☐ Giải thích được V3/P2, accent/dialect và giới hạn khi đối chiếu điểm thi với CEFR.

Nếu còn nhiều ô chưa đánh dấu, hãy bắt đầu bằng nhóm từ loại và chỉ dẫn lớp học; sau đó luyện S-V-O-A-C cùng phát âm. Khi chuyển sang luyện thi, bổ sung thuật ngữ IELTS, TOEIC hoặc CEFR đúng với tài liệu của bạn và tiếp tục ghi ví dụ mới vào bộ thẻ.

Xem video tóm tắt
Dữ liệu chính
Thuật ngữPhiên âm IPAPhân loại / NhómĐịnh nghĩa / Nghĩa tiếng ViệtVí dụ tiếng AnhBản dịch ví dụ
Noun/naʊn/Ngữ pháp (Từ loại)Danh từ: từ gọi tên người, vật, nơi chốn hoặc khái niệm.Water is important.Nước rất quan trọng.
Verb/vɜːb/Ngữ pháp (Từ loại)Động từ: từ diễn tả hành động, sự việc hoặc trạng thái.She runs.Cô ấy chạy.
Adjective/ˈædʒ.ɪk.tɪv/Ngữ pháp (Từ loại)Tính từ: từ chỉ đặc điểm, tính chất.The house is beautiful.Ngôi nhà đẹp.
Adverb/ˈæd.vɜːb/Ngữ pháp (Từ loại)Trạng từ: thường bổ nghĩa cho động từ, tính từ, trạng từ khác hoặc cả câu.He speaks slowly.Anh ấy nói chậm.
Pronoun/ˈprəʊ.naʊn/Ngữ pháp (Từ loại)Đại từ: từ có thể thay cho cụm danh từ hoặc chỉ người, vật trong ngữ cảnh.She is my friend.Cô ấy là bạn tôi.
Preposition/ˌprep.əˈzɪʃ.ən/Ngữ pháp (Từ loại)Giới từ: từ thể hiện quan hệ như vị trí, thời gian.The book is on the table.Sách ở trên bàn.
Conjunction/kənˈdʒʌŋk.ʃən/Ngữ pháp (Từ loại)Liên từ: từ nối các đơn vị ngôn ngữ.I stayed home because it rained.Tôi ở nhà vì trời mưa.
Interjection/ˌɪn.təˈdʒek.ʃən/Ngữ pháp (Từ loại)Thán từ: từ hoặc tiếng biểu lộ cảm xúc.Wow! That is amazing.Ôi! Thật tuyệt.
Article/ˈɑː.tɪ.kəl/Ngữ pháp (Từ loại)Mạo từ: a, an, the.I saw a dog.Tôi nhìn thấy một con chó.
Determiner/dɪˈtɜː.mɪ.nə/Ngữ pháp (Từ loại)Từ hạn định: từ đứng trước danh từ để giới hạn hoặc xác định đối tượng.This book is mine.Quyển sách này là của tôi.
Tense/tens/Ngữ phápThì: phạm trù ngữ pháp liên quan đến cách định vị sự việc trong thời gian.She works; she worked.Cô ấy làm việc; cô ấy đã làm việc.
Aspect/ˈæs.pekt/Ngữ phápThể diễn tiến: cách nhìn sự việc, chẳng hạn đang tiếp diễn hay đã hoàn thành.I am reading.Tôi đang đọc.
Clause/klɔːz/Ngữ phápMệnh đề: đơn vị thường có chủ ngữ và vị ngữ; cũng có mệnh đề rút gọn hoặc không nêu chủ ngữ.I know that she sings well.Tôi biết cô ấy hát hay.
Phrase/freɪz/Ngữ phápCụm từ: nhóm từ hoạt động như một đơn vị trong câu, không phải là một mệnh đề.We met in the morning.Chúng tôi gặp nhau vào buổi sáng.
Voice/vɔɪs/Ngữ phápThể chủ động hoặc bị động của cấu trúc câu.The cake was eaten.Chiếc bánh đã được ăn.
Auxiliary verb/ɔːɡˈzɪl.i.ə.ri vɜːb/Ngữ phápTrợ động từ: động từ hỗ trợ tạo cấu trúc ngữ pháp, như do, be, have.Do you like tea?Bạn có thích trà không?
Modal verb/ˈməʊ.dəl vɜːb/Ngữ phápĐộng từ khuyết thiếu, như can, must, should.You should study.Bạn nên học.
Infinitive/ɪnˈfɪn.ə.tɪv/Ngữ phápĐộng từ nguyên mẫu, có thể có hoặc không có to.I want to learn.Tôi muốn học.
Gerund/ˈdʒer.ənd/Ngữ phápDanh động từ: dạng V-ing có chức năng tương tự danh từ.Swimming is fun.Bơi lội rất vui.
Participle/pɑːˈtɪs.ɪ.pəl/Ngữ phápPhân từ: dạng động từ như hiện tại phân từ hoặc quá khứ phân từ.The chair is broken.Chiếc ghế bị hỏng.
Singular/ˈsɪŋ.ɡjə.lə/Ngữ phápDạng số ít.One child is here.Một đứa trẻ ở đây.
Plural/ˈplʊə.rəl/Ngữ phápDạng số nhiều.Two children are here.Hai đứa trẻ ở đây.
Countable noun/ˈkaʊn.tə.bəl naʊn/Ngữ phápDanh từ đếm được, có thể dùng với số đếm.I have three apples.Tôi có ba quả táo.
Uncountable noun/ʌnˈkaʊn.tə.bəl naʊn/Ngữ phápDanh từ không đếm được trong cách dùng đang xét.I need some water.Tôi cần một ít nước.
Comparative/kəmˈpær.ə.tɪv/Ngữ phápDạng so sánh hơn.This book is better.Cuốn sách này hay hơn.
Superlative/suːˈpɜː.lə.tɪv/Ngữ phápDạng so sánh nhất.She is the best student.Cô ấy là học sinh giỏi nhất.
Conditional sentence/kənˈdɪʃ.ən.əl ˈsen.təns/Ngữ phápCâu điều kiện.If it rains, I stay home.Nếu trời mưa, tôi ở nhà.
Reported speech/rɪˈpɔː.tɪd spiːtʃ/Ngữ phápLời nói gián tiếp, hay lời tường thuật.He said he was tired.Anh ấy nói rằng mình mệt.
S — subject/ˈsʌb.dʒekt/Thành phần câuChủ ngữ: thành phần mà câu nói đến; không phải lúc nào cũng là người thực hiện hành động.Mai sleeps.Mai ngủ.
V — verb/vɜːb/Thành phần câuĐộng từ hoặc cụm động từ làm vị ngữ cốt lõi.Mai sleeps.Mai ngủ.
O — object/ˈɒb.dʒekt/Thành phần câuTân ngữ: thành phần có quan hệ trực tiếp hoặc gián tiếp với động từ; không phải lúc nào cũng chịu tác động.I like music.Tôi thích âm nhạc.
A — adverbial/ədˈvɜː.bi.əl/Thành phần câuTrạng ngữ: thành phần chỉ thời gian, nơi chốn, cách thức hoặc quan hệ khác.We met at school.Chúng tôi gặp nhau ở trường.
C — complement/ˈkɒm.plɪ.mənt/Thành phần câuBổ ngữ: thành phần hoàn thiện ý về chủ ngữ hoặc tân ngữ.She is a doctor.Cô ấy là bác sĩ.
Phrasal verb/ˌfreɪ.zəl ˈvɜːb/Từ vựngCụm động từ gồm động từ và tiểu từ, chẳng hạn up hoặc off. Nghĩa của cả cụm có thể khác nghĩa của động từ đứng riêng.Please turn on the light.Hãy bật đèn.
Collocation/ˌkɒl.əˈkeɪ.ʃən/Từ vựngKết hợp từ thường đi với nhau theo cách dùng tự nhiên.She made a decision.Cô ấy đã đưa ra quyết định.
Idiom/ˈɪd.i.əm/Từ vựngThành ngữ: cụm có nghĩa quy ước không thể giải thích đơn giản chỉ bằng nghĩa từng từ.He told a joke to break the ice.Anh ấy kể chuyện cười để phá tan sự ngượng ngùng.
Proverb/ˈprɒv.ɜːb/Từ vựngTục ngữ: câu nói quen thuộc đúc kết kinh nghiệm hoặc lời khuyên.Practice makes perfect.Có luyện tập mới thành thạo.
Synonym/ˈsɪn.ə.nɪm/Từ vựngTừ đồng nghĩa hoặc gần nghĩa trong một ngữ cảnh.Big and large are similar.Big và large có nghĩa gần nhau.
Antonym/ˈæn.tə.nɪm/Từ vựngTừ trái nghĩa.Hot is the opposite of cold.Hot trái nghĩa với cold.
IPA/ˌaɪ piː ˈeɪ/Phát âmBảng mẫu tự ngữ âm quốc tế: hệ ký hiệu dùng để biểu diễn âm lời nói.The IPA transcription of cat is /kæt/.Phiên âm IPA của cat là /kæt/.
Phonics/ˈfɒn.ɪks/Phát âmPhương pháp dạy đọc dựa trên quan hệ giữa chữ viết và âm.Phonics helps learners sound out cat.Phonics giúp người học ghép âm để đọc cat.
Phoneme/ˈfəʊ.niːm/Phát âmÂm vị: đơn vị âm có khả năng phân biệt nghĩa.Ship and sheep differ in a vowel phoneme.Hai từ khác nhau ở một âm vị nguyên âm.
Vowel/ˈvaʊ.əl/Phát âmNguyên âm.See contains the vowel /iː/.See chứa nguyên âm /iː/.
Consonant/ˈkɒn.sə.nənt/Phát âmPhụ âm.Pen begins with the consonant /p/.Pen bắt đầu bằng phụ âm /p/.
Syllable/ˈsɪl.ə.bəl/Phát âmÂm tiết: đơn vị nhịp của lời nói.Apple has two syllables.Apple có hai âm tiết.
Stress/stres/Phát âmTrọng âm: độ nổi bật tương đối của một âm tiết.In about, stress falls on the second syllable.Trong about, trọng âm rơi vào âm tiết thứ hai.
Intonation/ˌɪn.təˈneɪ.ʃən/Phát âmNgữ điệu: sự thay đổi cao độ khi nói.Her intonation rises at the end.Ngữ điệu của cô ấy lên ở cuối câu.
Schwa/ʃwɑː/Phát âmÂm nguyên âm /ə/ thường gặp ở âm tiết không nhấn.About begins with a schwa.About bắt đầu bằng âm /ə/.
Linking/ˈlɪŋ.kɪŋ/Phát âm (Connected speech)Nối âm giữa các từ trong lời nói.In an apple, /n/ links to the following vowel.Trong an apple, /n/ nối với nguyên âm sau.
Elision/ɪˈlɪʒ.ən/Phát âm (Connected speech)Lược một âm trong một số ngữ cảnh nói tự nhiên.In next day, /t/ may be omitted.Trong next day, âm /t/ có thể bị lược.

Câu hỏi thường gặp

Thuật ngữ tiếng Anh nào quan trọng nhất khi mới bắt đầu học?

Hãy ưu tiên từ loại, chủ ngữ–động từ–tân ngữ, thì cơ bản, mạo từ, giới từ và các chỉ dẫn lớp học thường gặp. Học mỗi thuật ngữ cùng một ví dụ sẽ hữu ích hơn học thuộc định nghĩa riêng lẻ.

Có cần học IPA cho tất cả thuật ngữ tiếng Anh không?

Không nhất thiết phải thuộc mọi ký hiệu ngay từ đầu, nhưng biết cách đọc IPA giúp tra phát âm chính xác và nhận ra khác biệt giữa cách viết với cách đọc. Có thể ưu tiên âm và ký hiệu xuất hiện thường xuyên trong từ điển đang dùng.

Làm sao phân biệt thuật ngữ ngữ pháp với từ vựng tiếng Anh thông thường?

Thuật ngữ ngữ pháp gọi tên khái niệm hoặc chức năng trong ngôn ngữ, chẳng hạn clause hay auxiliary verb. Từ vựng thông thường chủ yếu dùng để diễn đạt nội dung, dù một từ vẫn có thể được nghiên cứu theo vai trò ngữ pháp.

Có thể quy đổi chính xác IELTS, TOEIC và CEFR cho nhau không?

Không có phép quy đổi một-một áp dụng chính xác cho mọi bài thi vì chúng đánh giá kỹ năng và dùng thang điểm khác nhau. Hãy xem bảng quy đổi của đơn vị khảo thí như ước lượng, không coi đó là chứng nhận tương đương.