Từ vựng tiếng Anh về gia đình và tổ tiên: IPA, ví dụ, xưng hô

Từ vựng tiếng Anh về gia đình chia theo thế hệ: phía trên là parents, grandparents và ancestor (tổ tiên); ngang hàng là spouse, siblings và cousin; phía dưới là children, grandchildren, nephew/niece và descendant (hậu duệ). Nhóm tổ tiên gồm năm từ chính: ancestor, ancestry/lineage (dòng dõi), forefather, descendant và generation.

Muốn tra cứu từ vựng tiếng Anh về gia đình và tổ tiên nhanh, hãy chia theo thế hệ. Trên là cha mẹ, ông bà và ancestor (tổ tiên); ngang hàng là vợ chồng, anh chị em và họ hàng; dưới là con cái, cháu và descendant (con cháu đời sau). Riêng nhóm tổ tiên, hãy nhớ năm từ then chốt: ancestor (tổ tiên), ancestry và lineage (dòng dõi), forefather (tiền nhân), descendant (hậu duệ) và generation (thế hệ). Bài viết sau đây giải nghĩa, ghi IPA, đưa câu ví dụ và đối chiếu cách gọi Anh–Việt, từ người thân gần đến thuật ngữ gia phả.

Các thành viên trong gia đình bằng tiếng Anh: bảng tra nhanh có IPA, nghĩa và câu ví dụ

Chân dung gia đình Việt Nam gồm ông bà, cha mẹ và con cái
Các thành viên gia đình qua nhiều thế hệ — từ grandparents đến grandchildren (Nguồn: baocaobang)

Từ vựng trong bảng sắp theo thế hệ để bạn tra nhanh. Phần phiên âm IPA ghi theo cách phát âm phổ biến; một số âm có thể khác nhẹ giữa Anh–Anh và Anh–Mỹ. Tiếng Anh không phân biệt grandparent, grandchild và cousin theo bên nội hay bên ngoài.

Thế hệ Từ tiếng Anh IPA Nghĩa tiếng Việt Câu ví dụ
Trên family /ˈfæməli/ gia đình My family is small. — Gia đình tôi ít người.
Trên parent /ˈperənt/ cha hoặc mẹ Each parent has a different job. — Mỗi phụ huynh có một công việc khác nhau.
Trên parents /ˈperənts/ cha mẹ My parents work in Hanoi. — Bố mẹ tôi làm việc ở Hà Nội.
Trên father /ˈfɑːðər/ cha, bố My father likes cooking. — Bố tôi thích nấu ăn.
Trên dad /dæd/ bố, ba (thân mật) Dad is at home. — Bố đang ở nhà.
Trên mother /ˈmʌðər/ mẹ My mother is a nurse. — Mẹ tôi là y tá.
Trên mum (BrE), mom (AmE) /mʌm/, /mɑːm/ mẹ (thân mật) Mum calls me every day. — Mẹ gọi cho tôi mỗi ngày.
Trên husband /ˈhʌzbənd/ chồng Her husband is a teacher. — Chồng cô ấy là giáo viên.
Trên wife /waɪf/ vợ His wife speaks English. — Vợ anh ấy nói tiếng Anh.
Trên spouse /spaʊs/ vợ hoặc chồng; bạn đời Please list your spouse’s name. — Vui lòng ghi tên vợ hoặc chồng của bạn.
Trên grandparent /ˈɡrænˌperənt/ ông hoặc bà One grandparent lives nearby. — Một người ông/bà sống gần đây.
Trên grandparents /ˈɡrænˌperənts/ ông bà My grandparents live in the countryside. — Ông bà tôi sống ở quê.
Trên grandfather /ˈɡrænˌfɑːðər/ ông My grandfather grows vegetables. — Ông tôi trồng rau.
Trên grandpa /ˈɡrænpɑː/ ông (thân mật) Grandpa tells funny stories. — Ông kể chuyện vui.
Trên grandmother /ˈɡrænˌmʌðər/ bà My grandmother makes tea. — Bà tôi pha trà.
Trên grandma /ˈɡrænmɑː/ bà (thân mật) Grandma lives with us. — Bà sống cùng chúng tôi.
Trên great-grandfather /ˌɡreɪt ˈɡrænˌfɑːðər/ ông cố My great-grandfather was born in Hue. — Ông cố tôi sinh ở Huế.
Trên great-grandmother /ˌɡreɪt ˈɡrænˌmʌðər/ bà cố We have a photo of my great-grandmother. — Nhà tôi có ảnh bà cố.

Cùng thế hệ: vợ chồng, anh chị em ruột, anh chị em họ

Thế hệ Từ tiếng Anh IPA Nghĩa tiếng Việt Câu ví dụ
Ngang spouse /spaʊs/ vợ hoặc chồng My spouse and I have one child. — Vợ chồng tôi có một con.
Ngang partner /ˈpɑːrtnər/ bạn đời, người yêu hoặc đối tác She came with her partner. — Cô ấy đến cùng bạn đời.
Ngang sibling /ˈsɪblɪŋ/ anh, chị hoặc em ruột I have one sibling. — Tôi có một anh/chị/em ruột.
Ngang siblings /ˈsɪblɪŋz/ anh chị em ruột My siblings are older than me. — Anh chị em tôi lớn tuổi hơn tôi.
Ngang brother /ˈbrʌðər/ anh hoặc em trai My brother studies biology. — Anh/em trai tôi học sinh học.
Ngang older brother /ˌoʊldər ˈbrʌðər/ anh trai My older brother is at university. — Anh trai tôi đang học đại học.
Ngang younger brother /ˌjʌŋɡər ˈbrʌðər/ em trai My younger brother likes football. — Em trai tôi thích bóng đá.
Ngang sister /ˈsɪstər/ chị hoặc em gái My sister plays the piano. — Chị/em gái tôi chơi đàn piano.
Ngang older sister /ˌoʊldər ˈsɪstər/ chị gái My older sister works in Da Nang. — Chị gái tôi làm việc ở Đà Nẵng.
Ngang younger sister /ˌjʌŋɡər ˈsɪstər/ em gái My younger sister is ten. — Em gái tôi mười tuổi.
Ngang twin /twɪn/ người sinh đôi; sinh đôi My cousins are twins. — Anh chị em họ của tôi là sinh đôi.
Ngang cousin /ˈkʌzən/ anh, chị, em họ; anh chị em họ My cousin lives in Hue. — Anh/chị/em họ tôi sống ở Huế.
Ngang first cousin /ˌfɜːrst ˈkʌzən/ anh chị em họ đời thứ nhất He is my first cousin. — Cậu ấy là anh/em họ đời thứ nhất của tôi.
Ngang second cousin /ˌsekənd ˈkʌzən/ anh chị em họ đời thứ hai They are second cousins. — Họ là anh chị em họ đời thứ hai.
Ngang relative /ˈrelətɪv/ họ hàng, người thân We visited a relative. — Chúng tôi đến thăm một người họ hàng.
Ngang relatives /ˈrelətɪvz/ họ hàng Our relatives gathered for lunch. — Họ hàng chúng tôi tụ họp ăn trưa.

Thế hệ dưới: con cái, cháu

Thế hệ Từ tiếng Anh IPA Nghĩa tiếng Việt Câu ví dụ
Dưới child /tʃaɪld/ con; đứa trẻ Their child is at school. — Con họ đang ở trường.
Dưới children /ˈtʃɪldrən/ các con; trẻ em They have three children. — Họ có ba người con.
Dưới son /sʌn/ con trai Their son is six years old. — Con trai họ sáu tuổi.
Dưới daughter /ˈdɔːtər/ con gái My daughter loves reading. — Con gái tôi thích đọc sách.
Dưới only child /ˌoʊnli ˈtʃaɪld/ con một He is an only child. — Cậu ấy là con một.
Dưới grandson /ˈɡrænsʌn/ cháu trai (con của con) Their grandson visits every Sunday. — Cháu trai họ đến thăm mỗi Chủ nhật.
Dưới granddaughter /ˈɡrændɔːtər/ cháu gái (con của con) Her granddaughter is a doctor. — Cháu gái bà là bác sĩ.
Dưới grandchild /ˈɡræntʃaɪld/ cháu (con của con) He has one grandchild. — Ông có một người cháu.
Dưới grandchildren /ˈɡræntʃɪldrən/ các cháu (con của con) They often see their grandchildren. — Họ thường gặp các cháu.
Dưới nephew /ˈnefjuː/ cháu trai (con của anh chị em) My nephew is learning to swim. — Cháu trai tôi đang học bơi.
Dưới niece /niːs/ cháu gái (con của anh chị em) My niece drew this picture. — Cháu gái tôi vẽ bức tranh này.

Phân biệt nhanh: từ parent chỉ một cha hoặc mẹ, còn parents là cha mẹ. Từ relative nghĩa là họ hàng nói chung, chứ không chỉ cha mẹ. Tiếng Anh thường dùng cùng một từ cho cả cháu nội và cháu ngoại: grandchildren. Muốn nêu rõ bên nào, hãy thêm on my son’s side hoặc on my daughter’s side, tùy theo quan hệ bạn đang trình bày.

Nuclear family, extended family, blended family: phân biệt các mô hình gia đình

Cụm từ IPA Thành phần thường được nói đến Ví dụ
nuclear family /ˌnuːkliər ˈfæməli/ cha mẹ và con cái sống cùng nhau We live in a nuclear family. — Chúng tôi sống trong gia đình hạt nhân.
extended family /ɪkˌstendɪd ˈfæməli/ gia đình mở rộng, có thêm họ hàng; đôi khi nhiều thế hệ sống chung My extended family meets every summer. — Đại gia đình tôi gặp nhau mỗi mùa hè.
blended family /ˌblendɪd ˈfæməli/ gia đình hình thành khi người có con từ quan hệ trước kết hôn hoặc sống cùng nhau He is part of a blended family. — Cậu ấy thuộc một gia đình có con riêng của hai bên.
stepfamily /ˈstepˌfæməli/ gia đình có quan hệ kế do cha hoặc mẹ tái hôn Her stepfamily welcomed her warmly. — Gia đình kế đón cô ấy thân tình.
single-parent family /ˌsɪŋɡəl ˈperənt ˈfæməli/ gia đình có một cha hoặc mẹ nuôi con She grew up in a single-parent family. — Cô ấy lớn lên trong gia đình đơn thân.
childless couple /ˈtʃaɪldləs ˈkʌpəl/ cặp vợ chồng không có con They are a childless couple by choice. — Họ chủ động chọn cuộc sống không con.

Mô hình nuclear family thường chỉ cha mẹ và con cái, tức gia đình trung tâm gồm hai thế hệ. Định nghĩa nhấn vào thành phần gia đình, không bắt buộc mọi người phải sống chung một nhà. Họ hàng hay ông bà sống cùng nhiều thế hệ thường gọi là extended family. Cụm từ này cũng không hàm ý gia đình chỉ có một thế hệ; cách dùng có thể thay đổi tùy ngữ cảnh.

Gia đình hạt nhân nhỏ gồm cha mẹ và hai con trong phòng khách
Mô hình nuclear family: cha mẹ và con cái (Nguồn: tuoitre)
Bạn có thể đang thắc mắcTừ vựng tiếng Anh về trẻ em và gia đìnhTừ vựng tiếng Anh về trẻ em và gia đình: Tra cứu, IPA, ví dụXem câu trả lời

In-law, step- và half-: ba tiền tố/hậu tố quan hệ dễ nhầm

Quan hệ in-law (qua hôn nhân)

Hậu tố -in-law chỉ quan hệ qua hôn nhân. Daughter-in-law là con dâu, tức vợ của con trai, chứ không phải con gái ruột hay cách gọi chị/em dâu. Chị/em dâu thường là sister-in-law.

Từ IPA Nghĩa Ví dụ
mother-in-law /ˈmʌðər ɪn lɔː/ mẹ chồng hoặc mẹ vợ My mother-in-law lives nearby. — Mẹ chồng tôi sống gần đây.
father-in-law /ˈfɑːðər ɪn lɔː/ bố chồng hoặc bố vợ I called my father-in-law. — Tôi gọi cho bố vợ.
son-in-law /ˈsʌn ɪn lɔː/ con rể Their son-in-law is a chef. — Con rể họ là đầu bếp.
daughter-in-law /ˈdɔːtər ɪn lɔː/ con dâu Our daughter-in-law is very kind. — Con dâu chúng tôi rất tử tế.
brother-in-law /ˈbrʌðər ɪn lɔː/ anh/em rể; anh/em chồng hoặc vợ My brother-in-law works in Hue. — Anh/em rể tôi làm việc ở Huế.
sister-in-law /ˈsɪstər ɪn lɔː/ chị/em dâu; chị/em chồng hoặc vợ My sister-in-law is a designer. — Chị/em dâu tôi là nhà thiết kế.

Hai từ brother-in-law và sister-in-law có thể chỉ nhiều quan hệ khác nhau. Nếu cần chính xác, hãy nói my husband’s sister (chị/em gái của chồng), my wife’s brother (anh/em trai của vợ), hoặc my brother’s wife (vợ của anh/em trai tôi). Danh từ ghép này thường tạo số nhiều ở thành tố đầu: sisters-in-law, mothers-in-law.

Quan hệ step- (qua việc cha hoặc mẹ tái hôn)

Tiền tố step- dùng khi quan hệ người thân hình thành vì cha hoặc mẹ kết hôn lại. Đừng nhầm step- với half-.

Từ IPA Nghĩa Ví dụ
stepmother /ˈstepˌmʌðər/ mẹ kế My stepmother is very supportive. — Mẹ kế luôn ủng hộ tôi.
stepfather /ˈstepˌfɑːðər/ cha dượng Her stepfather drives her to school. — Cha dượng đưa cô ấy đến trường.
stepsister /ˈstepsɪstər/ chị/em gái kế I share a room with my stepsister. — Tôi ở chung phòng với chị/em gái kế.
stepbrother /ˈstepbrʌðər/ anh/em trai kế My stepbrother is in college. — Anh/em trai kế của tôi học cao đẳng.
stepdaughter /ˈstepdɔːtər/ con gái riêng của vợ hoặc chồng He has a stepdaughter. — Ông ấy có con gái riêng của vợ.
stepson /ˈstepsʌn/ con trai riêng của vợ hoặc chồng Her stepson is twelve. — Con trai riêng của chồng cô ấy mười hai tuổi.
Gia đình kế với cha dượng, mẹ kế và các con riêng đi dạo cùng nhau
Quan hệ step- hình thành khi cha hoặc mẹ tái hôn (Nguồn: baophapluat)

Quan hệ half- (chung một cha hoặc một mẹ)

Hai từ half-brother và half-sister là anh em cùng cha khác mẹ, hoặc cùng mẹ khác cha. Ví dụ: một người mẹ có con với hai người cha khác nhau, những người con này là half-siblings của nhau.

Từ IPA Nghĩa Ví dụ
half-brother /ˈhæf ˌbrʌðər/ anh/em trai cùng cha hoặc cùng mẹ My half-brother and I have the same mother. — Anh/em trai cùng mẹ với tôi.
half-sister /ˈhæf ˌsɪstər/ chị/em gái cùng cha hoặc cùng mẹ She has a half-sister. — Cô ấy có chị/em gái cùng cha hoặc cùng mẹ.
half-sibling /ˈhæf ˌsɪblɪŋ/ anh/chị/em cùng cha hoặc cùng mẹ We are half-siblings. — Chúng tôi là anh chị em cùng cha hoặc cùng mẹ.

Uncle, aunt và bảng đối chiếu xưng hô Anh–Việt: chú, bác, cậu, cô, dì gọi thế nào?

Tiếng Anh thường không phân chia uncle và aunt theo bên nội, bên ngoài hay tuổi lớn nhỏ như tiếng Việt. Nói thông thường, dùng uncle hoặc aunt là tự nhiên; bạn chỉ cần thêm thông tin về cha mẹ khi muốn làm rõ.

Từ tiếng Anh Cách gọi tiếng Việt Bên nội/bên ngoài Cách nói rõ nghĩa bằng tiếng Anh Ví dụ
uncle chú (em trai của bố) Bên nội my father’s younger brother My uncle, my father’s younger brother, lives in Hue. — Chú tôi sống ở Huế.
uncle bác trai (anh trai của bố) Bên nội my father’s older brother; my paternal uncle My paternal uncle is a doctor. — Bác trai bên nội của tôi là bác sĩ.
uncle cậu (anh/em trai của mẹ) Bên ngoài my mother’s brother; my maternal uncle My maternal uncle taught me to swim. — Cậu tôi dạy tôi bơi.
uncle dượng (chồng của cô/dì) Qua hôn nhân my aunt’s husband; my uncle by marriage My aunt’s husband is from Canada. — Dượng tôi đến từ Canada.
aunt cô (em gái của bố) Bên nội my father’s younger sister My aunt lives nearby. — Cô tôi sống gần đây.
aunt bác gái (chị gái của bố) Bên nội my father’s older sister; my paternal aunt My paternal aunt is the eldest. — Bác gái bên nội là người lớn tuổi nhất.
aunt dì (em gái của mẹ) Bên ngoài my mother’s younger sister; my maternal aunt My maternal aunt sends me gifts. — Dì tôi gửi quà cho tôi.
aunt thím (vợ của chú), mợ (vợ của cậu) Qua hôn nhân my uncle’s wife; my aunt by marriage My uncle’s wife cooks very well. — Thím tôi nấu ăn rất ngon.
cousin anh/chị/em họ Cả hai bên my cousin on my mother’s/father’s side My cousin on my mother’s side is older than me. — Anh họ bên ngoài lớn tuổi hơn tôi.
nephew cháu trai, con của anh/chị/em Tùy nhánh my brother’s son; my sister’s son My nephew is five. — Cháu trai tôi năm tuổi.
niece cháu gái, con của anh/chị/em Tùy nhánh my brother’s daughter; my sister’s daughter My niece loves drawing. — Cháu gái tôi thích vẽ.

Từ paternal (/pəˈtɜːrnəl/) nghĩa là thuộc bên cha; maternal (/məˈtɜːrnəl/) là thuộc bên mẹ. Ví dụ: my paternal grandmother (bà nội), my maternal grandfather (ông ngoại). Từ cousin không cho biết giới tính hay tuổi; muốn cụ thể hơn, hãy nói my older female cousin (chị họ) hoặc my younger male cousin (em họ).

Từ first cousin thường là anh chị em họ chung ông bà; second cousin thường có chung cụ. Cụm cousin once removed chỉ quan hệ lệch một thế hệ, chẳng hạn con của anh/chị/em họ của cha mẹ. Nói cơ bản, chỉ cần dùng cousin; các nhãn chính xác hơn hữu ích khi mô tả gia phả.

Họ hàng bên nội bên ngoại quây quần bên mâm cơm gia đình Việt Nam
Tiếng Anh không phân biệt họ nội họ ngoại như tiếng Việt (Nguồn: thinhvuongvietnam)

Từ vựng tổ tiên, dòng dõi và gia phả: ancestor, descendant, lineage, generation

Thuật ngữ ancestor chỉ người thuộc thế hệ trước trong dòng họ — nếu bạn đang tra nghĩa tổ tiên trong tiếng Anh, đây là từ trung tính để bắt đầu — còn descendant là người thuộc thế hệ sau. Trong khi đó relative chỉ họ hàng nói chung, ancestor nhấn vào thế hệ đi trước. Phần này phân biệt tổ tiên, dòng dõi và quan hệ gia phả để bạn không nhầm lẫn từ gần nghĩa.

Ancestor, forefather, predecessor: khi nào dùng từ nào

Từ IPA Nghĩa và cách dùng Ví dụ
ancestor /ˈænsestər/ tổ tiên; từ trung tính, chỉ người đi trước trong dòng họ My ancestors came from Hue. — Tổ tiên tôi đến từ Huế.
ancestry /ˈænsestri/ nguồn gốc, dòng dõi tổ tiên She is researching her ancestry. — Cô ấy đang tìm hiểu dòng dõi của mình.
forefather /ˈfɔːrˌfɑːðər/ tiền nhân, tổ tiên; thường trang trọng hoặc mang sắc thái lịch sử The village honours its forefathers. — Ngôi làng tưởng nhớ các bậc tiền nhân.
predecessor /ˈpriːdəsesər/ người tiền nhiệm trong chức vụ, vai trò hoặc vị trí; không mặc nhiên là tổ tiên My predecessor left detailed notes. — Người tiền nhiệm để lại ghi chú chi tiết.
descendant /dɪˈsendənt/ hậu duệ, con cháu đời sau She is a descendant of the family. — Cô ấy là hậu duệ của gia đình đó.
offspring /ˈɔːfsprɪŋ/ con cái, hậu duệ; có thể dùng cho người và động vật The tree produced many offspring. — Cây tạo ra nhiều cây con.
heir /er/ người thừa kế; quan hệ thừa kế, không nhất thiết đồng nghĩa với hậu duệ He is the heir to the estate. — Anh ấy là người thừa kế tài sản.
generation /ˌdʒenəˈreɪʃən/ thế hệ; nhóm người cùng mức độ cách nhau trong gia phả Three generations live here. — Ba thế hệ sống ở đây.
lineage /ˈlɪniɪdʒ/ dòng dõi, chuỗi tổ tiên–hậu duệ The family can trace its lineage back centuries. — Gia đình có thể lần theo dòng dõi qua nhiều thế kỷ.
bloodline /ˈblʌdˌlaɪn/ dòng máu, dòng huyết thống The story follows a royal bloodline. — Câu chuyện theo dấu một dòng máu hoàng tộc.
heritage /ˈherɪtɪdʒ/ di sản, di sản văn hóa hoặc nguồn gốc được truyền lại Food is part of our cultural heritage. — Ẩm thực là một phần di sản văn hóa của chúng tôi.
genealogy /ˌdʒiːniˈælədʒi/ phả hệ học; việc nghiên cứu quan hệ gia đình qua các thế hệ Genealogy helps us organize family records. — Phả hệ học giúp chúng tôi sắp xếp hồ sơ gia đình.
family tree /ˈfæməli triː/ cây gia đình, sơ đồ phả hệ We made a family tree for school. — Chúng tôi làm cây gia đình cho bài học.
pedigree /ˈpedɪɡriː/ phả hệ, gia phả; cũng thường dùng cho nguồn gốc giống vật nuôi The document records the family pedigree. — Tài liệu ghi lại phả hệ gia đình.
clan /klæn/ thị tộc, dòng họ hoặc nhóm gia đình lớn The clan met for a reunion. — Dòng họ họp mặt.
ancestral /ænˈsestrəl/ thuộc về tổ tiên They returned to their ancestral home. — Họ trở về quê nhà tổ tiên.
direct descendant /dəˌrekt dɪˈsendənt/ hậu duệ trực hệ He is a direct descendant of the founder. — Ông ấy là hậu duệ trực hệ của người sáng lập.
collateral relative /kəˌlætərəl ˈrelətɪv/ họ hàng bên chi, không thuộc đường thẳng tổ tiên–con cháu A cousin is a collateral relative. — Anh chị em họ là họ hàng bên chi.
Ảnh gia đình cũ và tài liệu gia phả trên bàn gỗ
Ancestor, lineage, genealogy — những từ chỉ tổ tiên và dòng dõi (Nguồn: giaphadaiviet)

Hai từ ancestor và relative không thay thế lẫn nhau: ông bà cố có thể là ancestor của bạn; cô, chú và cousin là relatives, chứ không phải ancestors. Từ forefather thường trang trọng hơn ancestor. Còn predecessor chủ yếu chỉ người giữ chức vụ trước bạn — ví dụ hiệu trưởng hoặc người đứng đầu trước đây — chứ không phải từ thông thường để gọi tổ tiên.

Descendant, offspring, heir và các từ chỉ con cháu

Từ descendant chỉ quan hệ thế hệ sau trong gia phả. Còn offspring thường chỉ con cái của người hoặc con non của động vật. Riêng heir nói về quyền thừa kế; một người có thể là heir nhưng không phải hậu duệ ruột, tùy luật và hoàn cảnh. Cụm lineal descendant là hậu duệ trực hệ theo đường cha mẹ–con; họ hàng như cousin nằm ở nhánh bên, gọi là collateral relative.

Phả hệ phụ hệ, mẫu hệ và họ hàng bên chi

Từ patrilineal (/ˌpætrɪˈlɪniəl/) nghĩa là theo dòng cha; matrilineal (/ˌmætrɪˈlɪniəl/) nghĩa là theo dòng mẹ. Hai từ này là tính từ mô tả cách xác định hoặc lần theo một dòng phả hệ, không phải tên gọi thay cho người thân. Ví dụ: The records follow a matrilineal line. — Hồ sơ lần theo dòng bên mẹ.

Cụm collateral relatives chỉ họ hàng không nằm trên cùng đường thẳng tổ tiên–hậu duệ, như cô chú, dì cậu và anh chị em họ. Từ này hữu ích khi đọc tài liệu gia phả; giao tiếp thông thường, relatives thường đã đủ rõ.

Thờ cúng tổ tiên và lòng hiếu thảo trong tiếng Anh

Cụm từ IPA Nghĩa Ví dụ
ancestor worship /ˈænsestər ˌwɜːrʃɪp/ thờ cúng tổ tiên Ancestor worship is part of some family traditions. — Thờ cúng tổ tiên là một phần trong một số truyền thống gia đình.
ancestral altar /ænˈsestrəl ˈɔːltər/ bàn thờ gia tiên The family keeps an ancestral altar at home. — Gia đình đặt bàn thờ gia tiên ở nhà.
filial piety /ˌfɪliəl ˈpaɪəti/ lòng hiếu thảo, sự kính trọng và chăm sóc cha mẹ The story explores filial piety. — Câu chuyện khai thác chủ đề lòng hiếu thảo.
death anniversary /ˈdeθ ˌænɪˈvɜːrsəri/ ngày giỗ We gather for my grandfather’s death anniversary. — Chúng tôi sum họp trong ngày giỗ ông.
pay respect to one’s ancestors /peɪ rɪˈspekt tə wʌnz ˈænsestərz/ tưởng nhớ, tỏ lòng kính trọng tổ tiên They pay respect to their ancestors. — Họ tưởng nhớ tổ tiên.
Bàn thờ gia tiên với hương, hoa quả và chân đèn trong nhà Việt
Ancestor worship và ancestral altar — thờ cúng tổ tiên (Nguồn: dothosondong86)

Gọi tên các đời tổ tiên: great-grandparents, great-great-grandparents và xa hơn

Quy tắc cơ bản: thêm great- trước grandparent khi lùi thêm một thế hệ phía trên ông bà; phía dưới grandchild cũng làm tương tự. Các từ cổ như cụ, kỵ gọi khác tùy vùng miền và gia đình, nên không phải lúc nào cũng có bản dịch tiếng Anh khớp chính xác.

Quan hệ so với bản thân Tiếng Anh IPA Tiếng Việt Ví dụ
Bố mẹ parents /ˈperənts/ cha mẹ My parents grew up in Vietnam. — Bố mẹ tôi lớn lên ở Việt Nam.
Ông bà grandparents /ˈɡrænˌperənts/ ông bà nội hoặc ngoại My grandparents live nearby. — Ông bà tôi sống gần đây.
Ông/bà của ông bà great-grandparents /ˌɡreɪt ˈɡrænˌperənts/ ông bà cố We found a photo of our great-grandparents. — Chúng tôi tìm thấy ảnh ông bà cố.
Thế hệ trước great-grandparents great-great-grandparents /ˌɡreɪt ˌɡreɪt ˈɡrænˌperənts/ cụ, kỵ; có thể diễn giải theo gia đình We know little about our great-great-grandparents. — Chúng tôi biết ít về các cụ đời xa.
Thêm một đời phía trên 3rd great-grandparent /θɜːrd ˌɡreɪt ˈɡrænˌperənt/ tổ tiên cách xa thêm một đời She found the name of a 3rd great-grandparent. — Cô ấy tìm thấy tên một tổ tiên đời xa.
Thêm hai đời phía trên 4th great-grandparent /fɔːrθ ˌɡreɪt ˈɡrænˌperənt/ tổ tiên cách xa thêm hai đời A record mentions his 4th great-grandparent. — Một hồ sơ nhắc đến tổ tiên đời thứ tư.
Con của cháu great-grandchild /ˌɡreɪt ˈɡræntʃaɪld/ chắt She met her great-grandchild. — Bà đã gặp chắt.
Con của chắt great-great-grandchild /ˌɡreɪt ˌɡreɪt ˈɡræntʃaɪld/ chút, theo một số cách gọi tiếng Việt He met his great-great-grandchild. — Ông đã gặp hậu duệ đời xa.

Bạn có thể gặp cách viết third great-grandparent hoặc 3rd great-grandparent. Cách gọi này tương đương great-great-great-grandparent, tức "great" lặp ba lần; số thứ tự cho biết chính số lần lặp đó theo cách gọi gia phả. Muốn tránh nhầm, hãy diễn đạt bằng số thế hệ, chẳng hạn an ancestor from five generations ago (một tổ tiên cách đây năm thế hệ). Quy đổi từ great-great-grandparent sang các từ cổ như “cụ” hay “kỵ” phụ thuộc cách gọi trong mỗi gia đình.

Bốn thế hệ trong một gia đình đứng cạnh nhau chụp ảnh
Từ parents đến great-great-grandchildren — các đời tổ tiên (Nguồn: calibridal)

Cây gia đình (family tree) bằng tiếng Anh: cách đọc và tự vẽ sơ đồ của bạn

Sơ đồ dưới đây là nhánh minh họa; gia đình thực tế có thể nhiều anh chị em, nhiều cuộc hôn nhân hoặc các quan hệ step- và half- khác nhau. Nhãn "paternal side" chỉ bên nội, còn "maternal side" chỉ bên ngoài.

                 Generation +2: great-grandparents
                    [Great-grandfather] ═ [Great-grandmother]
                                  │
                 Generation +1: grandparents
          [Grandfather] ═ [Grandmother]     [Grandfather] ═ [Grandmother]
             paternal side                         maternal side
                     │                                  │
          ┌──────────┴──────────┐             ┌─────────┴─────────┐
       [Father]              [Uncle] ═ [Aunt] [Mother]          [Aunt]
          ║                         │             ║                │
          ║                    [Cousins]          ║            [Cousins]
          └═══════════════════════[Mother]════════┘
                                   │
                  Generation 0: your generation
                      ┌───────────┼───────────┐
                   [You] ───── [Sister] ─── [Brother]
                                  │
                 Generation -1: children's generation
                            [Nephew]   [Niece]

Dấu ═ trong sơ đồ thể hiện cặp vợ chồng, đường dọc là quan hệ cha mẹ–con, đường ngang giữa anh chị em cho biết cùng thế hệ. Sơ đồ thực tế có thể kẻ riêng các nhánh để dễ đọc. Đường nối không tự cho thấy quan hệ step- hay half-; hãy ghi nhãn cạnh tên, ví dụ half-brother hoặc stepmother.

  • Từ generation là thế hệ; spouse là vợ hoặc chồng; siblings là anh chị em ruột.
  • Từ branch là nhánh gia đình; root là gốc. Trong cây gia đình, hai từ này thường mô tả hình ảnh sơ đồ, không phải nhãn quan hệ họ hàng cụ thể.
  • Các ancestors nằm ở các thế hệ phía trên bạn; descendants nằm ở các thế hệ phía dưới.
Sơ đồ cây gia đình vẽ tay với các nhánh và khung tròn trên giấy
Cây gia đình family tree: ancestors ở trên, descendants ở dưới (Nguồn: twinkl)

Để tự vẽ cây gia đình, làm lần lượt:

  1. Đặt bản thân làm mốc

    Viết tên mình ở giữa trang và ghi nhãn “You”.


  2. Thêm cha mẹ và anh chị em

    Đặt cha mẹ ở thế hệ trên, anh chị em cùng hàng với bạn; nối các quan hệ bằng đường dễ hiểu.


  3. Đi lên các thế hệ tổ tiên

    Thêm grandparents rồi great-grandparents; đánh dấu paternal side và maternal side khi cần.


  4. Thêm họ hàng bên cạnh

    Ghi chú uncle, aunt và cousin ở các nhánh phù hợp; xuống thế hệ sau ghi nephew, niece hoặc con cháu của bạn.


  5. Ghi nhãn quan hệ đặc biệt

    Thêm step- hoặc half- trước từ chỉ người thân nếu quan hệ cần được nói rõ.


  6. Kiểm tra và luyện nói

    Đọc từng nhánh thành câu, chẳng hạn “She is my maternal aunt” hoặc “He is my cousin on my father’s side”.

Phát âm đúng các từ dễ sai: daughter, nephew, niece, cousin

Từ IPA Lưu ý cho người Việt
daughter /ˈdɔːtər/ “gh” câm; không đọc thành /g/. Nhấn âm đầu.
nephew /ˈnefjuː/ “ph” phát âm /f/. Một số giọng cũng có cách đọc /ˈnevjuː/.
niece /niːs/ Âm cuối là /s/ vô thanh; đừng bỏ hoặc biến thành /z/.
cousin /ˈkʌzən/ “ou” phát âm /ʌ/, gần nguyên âm trong cup, không phải /aʊ/ như cow.
grandmother /ˈɡrænˌmʌðər/ Âm /ð/ trong mother cần đặt đầu lưỡi gần răng; không đọc thành /d/ hoàn toàn.
sibling /ˈsɪblɪŋ/ Có âm /ŋ/ cuối như trong sing, không thêm âm /g/ bật mạnh.
ancestor /ˈænsestər/ Trọng âm ở âm đầu: AN-ces-tor.
descendant /dɪˈsendənt/ Trọng âm ở âm thứ hai: de-SCEN-dant.
Người học tiếng Anh đeo tai nghe luyện phát âm với cuốn từ điển
Luyện phát âm daughter, nephew, niece, cousin đúng chuẩn (Nguồn: vnexpress)

Muốn luyện, hãy tra phiên âm IPA và nghe mẫu phát âm trong từ điển có âm thanh. Sau đó nghe một câu ngắn, dừng lại và nhái theo vài lần. Chú ý trọng âm và âm cuối trước khi nói nhanh. Giọng Anh–Anh và Anh–Mỹ có thể khác ở nguyên âm hoặc âm /r/ cuối; hãy nhất quán với một mẫu khi mới học.

Mẹo phát âm

Đọc từ trong câu thay vì chỉ lặp âm rời: “My niece visited my daughter.” Câu ngắn giúp bạn nghe và luyện cả nối âm lẫn nhịp câu.

Viết đoạn giới thiệu gia đình bằng tiếng Anh và luyện tập ngay

Đoạn văn mẫu giới thiệu gia đình

Mẫu cơ bản:

There are four people in my family: my parents, my younger brother, and me. My father is an engineer, and my mother is a teacher. My brother is twelve years old. We live in Hanoi and enjoy having dinner together. I also have two cousins who live nearby.

Nghĩa: Gia đình tôi có bốn người: bố mẹ, em trai và tôi. Bố tôi là kỹ sư, còn mẹ tôi là giáo viên. Em trai tôi mười hai tuổi. Chúng tôi sống ở Hà Nội và thích ăn tối cùng nhau. Tôi cũng có hai người anh chị em họ sống gần đây.

Mẫu có nhắc đến tổ tiên:

My family comes from a village in northern Vietnam. My maternal grandparents still live there, and my parents often visit them. I am learning about my ancestors and making a family tree with my relatives. We gather to remember our family members and pay respect to our ancestors. I feel proud of my family heritage.

Nghĩa: Gia đình tôi có nguồn gốc từ một ngôi làng ở miền Bắc Việt Nam. Ông bà ngoại tôi vẫn sống ở đó và bố mẹ tôi thường đến thăm ông bà. Tôi đang tìm hiểu về tổ tiên và làm cây gia đình cùng họ hàng. Chúng tôi sum họp để tưởng nhớ người thân và bày tỏ lòng kính trọng với tổ tiên. Tôi tự hào về di sản gia đình mình.

Để tự viết, hãy thay thông tin trong mẫu bằng số thành viên, quan hệ, nơi ở và một hoạt động gia đình thực tế. Nếu chưa biết từ như maternal uncle, hãy dùng cách giải thích đơn giản hơn: my mother’s brother.

Học sinh viết đoạn văn tiếng Anh giới thiệu gia đình vào vở
Tự viết đoạn giới thiệu gia đình bằng tiếng Anh (Nguồn: avakids)

Thành ngữ thường gặp về gia đình

  • Thành ngữ like two peas in a pod nghĩa là giống nhau như đúc hoặc rất thân thiết. My twin cousins are like two peas in a pod. — Hai anh em họ sinh đôi của tôi giống nhau như đúc.
  • Câu blood is thicker than water nhấn mạnh quan hệ gia đình thường được xem là bền chặt. Sắc thái phụ thuộc ngữ cảnh; không nên dùng như một quy tắc áp đặt cho mọi gia đình.
  • Cụm the black sheep of the family chỉ người bị xem là khác biệt hoặc gây tai tiếng trong gia đình. Cụm này có sắc thái tiêu cực, nên cân nhắc trước khi dùng để nói về người thật.
Hai trái đậu Hà Lan giống hệt nhau trong một quả mở
Thành ngữ like two peas in a pod — giống nhau như đúc (Nguồn: vnexpress)

Bài tập và đáp án

1. Chọn từ phù hợp: ancestor, relative, descendant.

  • A person from an earlier generation in your family is an __.
  • Your aunt is your __.
  • A person from a later generation in your family is a __.

2. Điền từ còn thiếu: niece, nephew, maternal, daughter-in-law.

  • My sister’s son is my __.
  • My mother’s sister is my __ aunt.
  • My son’s wife is my __.
  • My brother’s daughter is my __.

3. Dịch sang tiếng Anh: “Ông ngoại tôi sống cùng dì tôi.”

Đáp án: 1) ancestor; relative; descendant. 2) nephew; maternal; daughter-in-law; niece. 3) My maternal grandfather lives with my aunt hoặc, nếu cần nói rõ, My maternal grandfather lives with my mother’s sister.

Checklist tự học

  • Tôi phân biệt được parent, parents và relatives.
  • Tôi biết uncle và aunt có thể cần thêm paternal, maternal hoặc lời giải thích để khớp cách gọi tiếng Việt.
  • Tôi phân biệt được quan hệ in-law, step- và half-.
  • Tôi dùng ancestor cho tổ tiên, descendant cho hậu duệ và relative cho họ hàng nói chung.
  • Tôi có thể đọc thành tiếng daughter, nephew, niece và cousin, chú ý trọng âm cùng âm cuối.
  • Tôi viết được một đoạn ngắn giới thiệu gia đình và xác định ai thuộc bên nội, ai thuộc bên ngoài.
Bộ thẻ ghi nhớ từ vựng tiếng Anh xếp trên bàn học
Học từ vựng gia đình bằng thẻ ghi nhớ và sơ đồ cây gia đình (Nguồn: edupia)

Hãy chọn năm từ bạn dùng nhất, viết mỗi từ vào một thẻ cùng nghĩa và một câu ví dụ về gia đình của bạn. Sau đó đọc sơ đồ family tree thành tiếng; nếu gặp quan hệ chưa diễn đạt được, bổ sung nhãn vào cây và luyện lại bằng một câu hoàn chỉnh.

Bạn có thể đang thắc mắcTừ vựng tiếng Anh về tối ưu và cải thiệnTừ vựng tiếng Anh về tối ưu và cải thiện: Improve, Optimize, EnhanceXem câu trả lời

Câu hỏi thường gặp

Ancestor là gì trong tiếng Anh?

Ancestor /ˈænsestər/ là tổ tiên, người thuộc các thế hệ trước có quan hệ huyết thống với bạn, như ông bà, ông bà cố. Ví dụ: "My ancestors came from Hue."

Relative và ancestor khác nhau thế nào?

Relative là họ hàng nói chung, gồm cả người cùng thế hệ hoặc bên chi như cousin, aunt. Ancestor chỉ những người đi trước trong dòng huyết thống trực hệ của bạn.

Tiếng Anh có phân biệt họ hàng bên nội và bên ngoại không?

Từ vựng cơ bản như uncle, aunt, cousin, grandparent không phân biệt. Khi cần, người ta thêm paternal (bên nội) hoặc maternal (bên ngoại), ví dụ "my maternal grandmother".

Làm sao để nhớ nhanh từ vựng về gia đình?

Hãy vẽ cây gia đình của chính bạn và ghi nhãn tiếng Anh cho từng người. Học theo thế hệ và đặt một câu ví dụ cho mỗi từ sẽ giúp nhớ lâu hơn danh sách rời rạc.

Sister-in-law có nghĩa là gì?

Sister-in-law có thể là chị/em dâu, chị/em vợ, chị/em chồng hoặc vợ của anh/em trai, tùy ngữ cảnh. Muốn nói rõ hơn, có thể giải thích thêm như "my husband’s sister".