Vật liệu và kim loại tiếng Anh là gì? Bảng từ vựng có IPA

Trong tiếng Anh, vật liệu là material /məˈtɪəriəl/ (Anh) hoặc /məˈtɪriəl/ (Mỹ), còn kim loại là metal /ˈmetl/. Hai từ không đồng nghĩa: metal là một loại material — thép, đồng, nhôm là metals, còn nhựa, gỗ, bê tông là materials nhưng không phải metals.

Trong tiếng Anh, “vật liệu” là material /məˈtɪəriəl/ (Anh) hoặc /məˈtɪriəl/ (Mỹ), còn “kim loại” là metal /ˈmetl/. Cả hai đều là danh từ: material chỉ vật liệu chung hoặc một loại vật liệu, còn metal chỉ nhóm kim loại. Do đó, thép, nhôm, đồng đều là metals; nhựa, gỗ, thủy tinh thì là materials chứ không phải metals. Phần dưới đây sẽ giúp bạn phân biệt nghĩa, phát âm và tra cứu từ vựng thường gặp khi học, làm xây dựng hay đọc tài liệu kỹ thuật.

Material là vật liệu, metal là kim loại: nghĩa, phát âm và cách phân biệt

Material /məˈtɪəriəl/ và khi nào dùng số ít, số nhiều

Material vừa dùng như danh từ không đếm được (vật liệu nói chung) vừa dùng như danh từ đếm được (một loại vật liệu hoặc tài liệu) tùy ngữ cảnh. Dạng số nhiều materials chỉ nhiều loại vật liệu.

  • Steel is a strong construction material. — Thép là một vật liệu xây dựng bền.
  • We tested three materials. — Chúng tôi đã thử ba loại vật liệu.
  • The teacher gave us reading materials. — Giáo viên phát cho chúng tôi tài liệu đọc.

Cụm thường gặp: raw material (nguyên liệu thô), building materials (vật liệu xây dựng), material properties (tính chất vật liệu), material selection (lựa chọn vật liệu).

Từ này nhấn vào công dụng — vật liệu được chọn để chế tạo, xây dựng hoặc cấu thành sản phẩm. Trọng âm rơi vào âm tiết thứ hai: ma-TE-ri-al. Cuối từ thường nghe như /əl/; khi tập phát âm hãy nghe cả giọng Anh lẫn Mỹ vì nguyên âm đọc khác nhau.

Các loại vật liệu như thép, nhựa, gỗ và thủy tinh đặt cạnh nhau
Material là nhóm lớn gồm nhiều loại vật liệu khác nhau (Nguồn: thepsata)

Metal /ˈmetl/ và các từ cùng họ

Metal là danh từ chỉ kim loại, trọng âm ở âm tiết đầu. Chữ l cuối vẫn phát âm, tuy trong lời nói nhanh có thể nghe gọn. Một vài từ cùng họ:

  • metallic (tính từ): thuộc kim loại hoặc có ánh kim, ví dụ metallic paint — sơn ánh kim.
  • metallurgy (danh từ): ngành luyện kim.
  • metallic taste: vị kim loại.
  • sheet metal: kim loại tấm.

Dễ nhớ: materials là nhóm lớn, metals chỉ một nhánh con. Nhựa, gỗ, bê tông, thủy tinh là vật liệu nhưng không phải kim loại.

Nhiều mẫu kim loại sáng bóng như đồng, nhôm, thép và niken
Metal là một nhóm con bên trong materials (Nguồn: hlc-metalparts)

Material và metal khác nhau thế nào qua ví dụ

Câu trả lời gọn: metal là một loại material. Khi nói về đồ làm bằng kim loại, hãy dùng tên cụ thể như steel, copper, aluminum; còn khi nói chung về chất liệu chế tạo thì dùng material.

  • What material is this pipe made of? — Ống này làm bằng vật liệu gì?
  • The pipe is made of metal. — Ống làm bằng kim loại.
  • The metal pipe is made of steel. — Ống kim loại này làm bằng thép.
Ống thép, đồng và nhôm minh họa câu hỏi vật liệu làm ống
Ba ống kim loại khác nhau giúp phân biệt material, metal và tên kim loại cụ thể (Nguồn: ieltsgeneral)

Cũng đừng trộn material với ba từ dễ nhầm trong tài liệu kỹ thuật: substance là chất xét theo thành phần, matter là vật chất nói chung, còn medium là môi trường hoặc môi chất trung gian. Bảng so sánh đầy đủ của bốn từ này nằm ở phần sau của bài.

Tên các loại kim loại bằng tiếng Anh: bảng IPA theo nhóm ferrous, non-ferrous, alloy và kim loại quý

Kim loại đen và kim loại màu

Khi phân nhóm từ vựng, ferrous metals chỉ kim loại chứa sắt (kim loại đen); non-ferrous metals là kim loại màu, không chứa sắt. Alloy nghĩa là hợp kim. Các nhãn dưới đây chỉ hỗ trợ tra cứu, không thay thế phân loại theo tiêu chuẩn kỹ thuật.

Từ tiếng Anh IPA Từ loại Nghĩa tiếng Việt Nhóm Ví dụ song ngữ
iron /ˈaɪərn/ danh từ sắt; nguyên tố Fe Kim loại đen Iron is extracted from iron ore. — Sắt được tách từ quặng sắt.
steel /stiːl/ danh từ thép Kim loại đen, hợp kim This frame is made of steel. — Khung này làm bằng thép.
cast iron /ˌkɑːst ˈaɪərn/ danh từ gang Kim loại đen The pan is made of cast iron. — Cái chảo làm bằng gang.
copper /ˈkɒpər/ (Anh), /ˈkɑːpər/ (Mỹ) danh từ đồng Kim loại màu Copper wire is used in the cable. — Dây đồng được dùng trong cáp.
aluminum / aluminium /əˈluːmɪnəm/ (Mỹ), /ˌæljəˈmɪniəm/ (Anh) danh từ nhôm Kim loại màu The can is made of aluminum. — Cái lon làm bằng nhôm.
zinc /zɪŋk/ danh từ kẽm Kim loại màu The steel is coated with zinc. — Thép được phủ kẽm.
tin /tɪn/ danh từ thiếc Kim loại màu Tin is used in some solders. — Thiếc được dùng trong một số loại thiếc hàn.
lead /led/ danh từ chì Kim loại màu Lead is a heavy metal. — Chì là một kim loại nặng.
nickel /ˈnɪkl/ danh từ niken Kim loại màu Nickel is used in some stainless steels. — Niken được dùng trong một số loại thép không gỉ.
titanium /taɪˈteɪniəm/ danh từ titan Kim loại màu Titanium is used in aircraft parts. — Titan được dùng trong các bộ phận máy bay.
So sánh kim loại đen như sắt thép với kim loại màu như đồng nhôm kẽm
Ferrous và non-ferrous metals nhìn khác nhau rõ trên mẫu thật (Nguồn: phelieuviet)

Hợp kim thường gặp

Alloy /ˈælɔɪ/ là hợp kim — vật liệu kim loại tạo từ một kim loại kết hợp với một hay nhiều nguyên tố khác. Steel là hợp kim nền sắt; brass và bronze là hợp kim nền đồng.

Từ tiếng Anh IPA Nghĩa tiếng Việt Ví dụ song ngữ
alloy /ˈælɔɪ/ hợp kim Brass is an alloy of copper and zinc. — Đồng thau là hợp kim của đồng và kẽm.
carbon steel /ˈkɑːrbən stiːl/ thép carbon Carbon steel is used in structural parts. — Thép carbon được dùng trong các bộ phận kết cấu.
alloy steel /ˈælɔɪ stiːl/ thép hợp kim The component is made of alloy steel. — Chi tiết được làm bằng thép hợp kim.
stainless steel /ˌsteɪnləs ˈstiːl/ thép không gỉ, inox The sink is made of stainless steel. — Bồn rửa được làm bằng thép không gỉ.
brass /brɑːs/ (Anh), /bræs/ (Mỹ) đồng thau, hợp kim đồng-kẽm The valve is made of brass. — Van được làm bằng đồng thau.
bronze /brɒnz/ đồng thiếc, đồng điếu The statue is made of bronze. — Bức tượng được làm bằng đồng thiếc.
solder /ˈsɒldər/ (Anh), /ˈsɑːdər/ (Mỹ) thiếc hàn; hợp kim hàn The wires are joined with solder. — Các dây được nối bằng thiếc hàn.
Chi tiết đồng thau, đồng thiếc và thép không gỉ trên mặt bàn
Alloy như brass, bronze và stainless steel có màu và bề mặt khác nhau (Nguồn: donghopkim)

Kim loại quý và đất hiếm

Precious metals là kim loại quý như vàng, bạc, bạch kim. Rare-earth elements là các nguyên tố đất hiếm; tên nhóm không có nghĩa là chúng cực hiếm trong vỏ Trái Đất. Ở mức tra cứu nhập môn, chỉ cần nhớ tên nhóm và vài ví dụ tiêu biểu.

Từ tiếng Anh IPA Nghĩa tiếng Việt Ví dụ song ngữ
gold /ɡəʊld/ (Anh), /ɡoʊld/ (Mỹ) vàng The ring is made of gold. — Chiếc nhẫn làm bằng vàng.
silver /ˈsɪlvər/ bạc The contact is made of silver. — Tiếp điểm được làm bằng bạc.
platinum /ˈplætɪnəm/ bạch kim Platinum is used in some catalysts. — Bạch kim được dùng trong một số chất xúc tác.
rare-earth element /ˌrer ˈɜːrθ ˈelɪmənt/ nguyên tố đất hiếm Neodymium is a rare-earth element. — Neodymium là một nguyên tố đất hiếm.
uranium /jʊˈreɪniəm/ urani Uranium is a radioactive element. — Urani là một nguyên tố phóng xạ.
Vàng bạc bạch kim cùng mẫu khoáng đất hiếm trong khay
Percious metals sáng bóng khác với mẫu đất hiếm xám nhạt (Nguồn: finvest)

Heavy metal chỉ kim loại nặng, dùng trong khoa học và môi trường; cùng từ này còn gọi một thể loại nhạc. Hãy chọn nghĩa theo ngữ cảnh.

Aluminum hay aluminium: viết sao cho đúng

Aluminium (viết aluminum ở Mỹ/Canada) là hai cách viết của cùng một kim loại: nhôm. Đọc bản vẽ hay datasheet thì giữ nguyên cách viết của tài liệu và đối chiếu mác hợp kim nếu cần; khác biệt chính tả không có nghĩa là vật liệu khác nhau.

Bạn có thể đang thắc mắcVật lý tiếng anh gọi là gì?Vật lý tiếng Anh là gì? Physics /ˈfɪzɪks/, cách đọc & từ vựngXem câu trả lời

Vật liệu phi kim và vật liệu xây dựng bằng tiếng Anh, kể cả vật liệu công nghệ mới

Nhóm phi kim thường gặp

Lưu ý: cement là xi măng, thành phần tạo nên concrete (bê tông); hai từ không thay thế nhau. Glass dịch là thủy tinh hay kính tùy ngữ cảnh, còn xốp trong tiếng Anh thường là foam.

Từ tiếng Anh IPA Nghĩa tiếng Việt Ví dụ song ngữ
plastic /ˈplæstɪk/ nhựa The cover is made of plastic. — Vỏ được làm bằng nhựa.
rubber /ˈrʌbər/ cao su Rubber seals prevent leaks. — Gioăng cao su giúp ngăn rò rỉ.
glass /ɡlæs/ thủy tinh, kính The bottle is made of glass. — Chai làm bằng thủy tinh.
wood /wʊd/ gỗ This panel is made of wood. — Tấm này làm bằng gỗ.
ceramic /səˈræmɪk/ gốm, vật liệu gốm Ceramic tiles cover the floor. — Gạch gốm lát sàn.
concrete /ˈkɑːŋkriːt/ bê tông The column is made of concrete. — Cột được làm bằng bê tông.
cement /sɪˈment/ xi măng Cement is used to make concrete. — Xi măng được dùng để làm bê tông.
fabric /ˈfæbrɪk/ vải The filter is made of fabric. — Bộ lọc được làm bằng vải.
leather /ˈleðər/ da The gloves are made of leather. — Găng tay làm bằng da.
paper /ˈpeɪpər/ giấy Paper is made from wood pulp. — Giấy được làm từ bột gỗ.
Nhựa, cao su, kính, gỗ, gốm và bê tông xếp theo nhóm vật liệu phi kim
Non-metal materials gồm nhiều bề mặt rất khác kim loại (Nguồn: nhuacongnghiepthoidung)

Từ vựng vật liệu xây dựng

Trên bản vẽ và báo giá, các từ như reinforced concrete, rebar, plywood, gypsum board hay stone (đá) cho biết vật liệu hoặc cấu kiện yêu cầu. Để dịch chính xác, hãy đọc cả cụm từ và mô tả đi kèm, không chỉ tra từng từ riêng lẻ.

Từ tiếng Anh IPA Nghĩa tiếng Việt Ví dụ song ngữ
building material /ˈbɪldɪŋ məˌtɪəriəl/ vật liệu xây dựng Concrete is a common building material. — Bê tông là vật liệu xây dựng phổ biến.
reinforced concrete /ˌriːɪnˈfɔːrst ˈkɑːŋkriːt/ bê tông cốt thép The building uses reinforced concrete. — Tòa nhà sử dụng bê tông cốt thép.
rebar /ˈriːbɑːr/ thép thanh, cốt thép Rebar reinforces the concrete slab. — Cốt thép gia cường bản bê tông.
plywood /ˈplaɪwʊd/ gỗ dán The formwork is made of plywood. — Cốp pha làm bằng gỗ dán.
tile /taɪl/ gạch ốp lát The wall is covered with ceramic tiles. — Tường được ốp gạch gốm.
gypsum board /ˈdʒɪpsəm bɔːrd/ tấm thạch cao The partition uses gypsum board. — Vách ngăn sử dụng tấm thạch cao.
brick /brɪk/ gạch The wall is built with bricks. — Bức tường được xây bằng gạch.
Cốt thép, gỗ dán, gạch, tấm thạch cao và khối bê tông tại công trường
Vật liệu xây dựng thường xuất hiện cùng nhau trên bản vẽ và hiện trường (Nguồn: toomva)

Graphene, composite, metamaterials, hợp kim nhớ hình

Composite /ˈkɑːmpəzɪt/ là vật liệu tổng hợp, cấu tạo từ nhiều thành phần để đạt đặc tính mong muốn. Ví dụ carbon-fiber composite là composite sợi carbon; fiberglass là vật liệu sợi thủy tinh — đừng dịch máy thành “thủy tinh sợi”.

  • graphene /ˈɡræfiːn/: graphene, vật liệu dạng lớp carbon, xuất hiện trong bài viết về vật liệu mới.
  • metamaterial /ˌmetəməˈtɪəriəl/: siêu vật liệu, thuật ngữ nghiên cứu về vật liệu có cấu trúc thiết kế đặc biệt.
  • shape-memory alloy /ˈʃeɪp ˌmeməri ˈælɔɪ/: hợp kim nhớ hình.
  • nanomaterial /ˌnænoʊməˈtɪəriəl/: vật liệu nano.
Tấm composite sợi carbon, mẫu graphene và vật liệu nano trong phòng thí nghiệm
Vật liệu công nghệ mới thường có cấu trúc lớp và bề mặt đặc biệt (Nguồn: chautot)

Đây là từ khóa nhận diện chủ đề trong tài liệu hiện đại; để hiểu sản phẩm cụ thể cần xem thành phần và định nghĩa đi kèm.

Những cặp dễ dịch nhầm: iron và steel, brass và bronze, đồng thau và đồng thiếc

Iron và steel: sắt hay thép

Iron là sắt; steel là thép — hợp kim nền sắt chứa carbon. Do đó, dầm, khung, ống thép gọi là steel, không phải iron. Sắt nguyên chất và thép không thay thế lẫn nhau. Thép có nhiều loại: carbon steel (thép carbon), alloy steel (thép hợp kim), stainless steel (thép không gỉ). Cast iron là gang; wrought iron là sắt rèn.

Brass và bronze: đồng thau hay đồng thiếc

Brass là đồng thau (hợp kim đồng + kẽm); bronze thường là đồng thiếc (hợp kim đồng + thiếc). Copper là kim loại đồng — kim loại nền. Dịch cả ba thành “đồng” sẽ xóa mất sự khác biệt giữa kim loại và hợp kim.

  • The fitting is made of brass. — Đầu nối làm bằng đồng thau.
  • The sculpture is made of bronze. — Tác phẩm điêu khắc làm bằng đồng thiếc.
  • The cable contains copper wire. — Cáp chứa dây đồng.
Ba mẫu đồng, đồng thau và đồng thiếc có màu sắc khác nhau
Copper, brass và bronze dễ nhầm vì đều liên quan tới đồng (Nguồn: shlionmetal)

Các cặp dễ lẫn khác: tin/lead, alloy/compound

Từ hoặc cặp từ Nghĩa tiếng Việt Khác biệt chính Ví dụ đúng Lỗi dịch hay gặp
tin / lead thiếc / chì Tin đọc /tɪn/; lead nghĩa chì đọc /led/. Động từ lead (dẫn dắt) đọc /liːd/. Tin is used in some solders. — Thiếc được dùng trong một số loại thiếc hàn. Nhầm tin với hộp thiếc trong mọi ngữ cảnh; đọc lead chỉ theo một cách.
alloy / compound hợp kim / hợp chất Hợp kim là vật liệu kim loại; compound là hợp chất hóa học, không mặc định là kim loại. Brass is an alloy. — Đồng thau là hợp kim. Dịch cả hai thành “hợp chất”.
metal / metallic kim loại / thuộc kim loại, ánh kim Metal là danh từ; metallic thường là tính từ. The paint has a metallic finish. — Lớp sơn có bề mặt ánh kim. Dùng metallic như tên vật liệu trong mọi câu.
material / substance vật liệu / chất Material nhấn vào công dụng chế tạo; substance nhấn vào bản chất hoặc thành phần. This material is suitable for the part. — Vật liệu này phù hợp với chi tiết. Dịch mọi nghĩa “chất” thành material.

Made of, made from, made with và made out of: chọn cấu trúc nào khi nói về vật liệu

Quy tắc thực tế: nếu vật liệu còn nhận ra được trong thành phẩm, dùng made of; nếu nguyên liệu đã biến đổi, dùng made from. Quy tắc này giúp chọn nhanh, tuy nhiên cách dùng vẫn phụ thuộc vào điều người nói muốn nhấn mạnh.

Nhìn thấy hoặc nhận ra vật liệu chính? → made of
Nguyên liệu đã qua biến đổi?          → made from
Muốn nhấn một thành phần cụ thể?      → made with
Đồ cũ được tận dụng thành vật khác?    → made out of (thường khẩu ngữ)
Cấu trúc Cách dùng thường gặp Ví dụ song ngữ
made of Vật liệu chính còn nhận ra được The bridge is made of steel. — Cây cầu làm bằng thép.
made from Nguyên liệu bị biến đổi hoặc nói về nguồn gốc Paper is made from wood. — Giấy được làm từ gỗ.
made with Nhấn vào thành phần cụ thể The component is made with recycled plastic. — Chi tiết được làm với nhựa tái chế.
made out of Thường nói về việc tận dụng vật liệu có sẵn; sắc thái thân mật hơn The sculpture is made out of scrap metal. — Tác phẩm điêu khắc được làm từ phế liệu kim loại.
Gỗ tròn, bột giấy và tờ giấy cho thấy made of khác made from
Made of giữ nhận ra vật liệu; made from chỉ nguồn nguyên liệu đã biến đổi (Nguồn: vanphongphamhl)

Ví dụ thêm để áp dụng:

  1. This bottle is made of glass. — Chai này làm bằng thủy tinh.
  2. Steel is made from iron and carbon. — Thép được tạo từ sắt và carbon.
  3. The window frame is made of aluminum. — Khung cửa sổ làm bằng nhôm.
  4. The plastic is made from recycled materials. — Nhựa này được làm từ vật liệu tái chế.
  5. The cake is made with butter. — Bánh được làm với bơ.
  6. She made a table out of old pallets. — Cô ấy làm một chiếc bàn từ các pallet cũ.
  7. This part is made with a steel insert. — Chi tiết này có phần chèn bằng thép.
  8. The cup is made out of a reused metal can. — Chiếc cốc được làm từ một lon kim loại tái sử dụng.

Made of tự nhiên khi mô tả ghế thép, chai thủy tinh, khung nhôm. Made from phù hợp với giấy từ gỗ hay thép từ sắt và carbon. Đừng áp dụng cứng nhắc: quan trọng là vật liệu còn nhận ra được, hay câu nhấn vào nguồn gốc, thành phần, hay cách tận dụng.

Material, substance, matter và medium: dùng từ nào trong văn cảnh kỹ thuật

Bốn từ này cùng xuất hiện trong tài liệu kỹ thuật nhưng không đồng nghĩa. Hãy chọn theo ý muốn diễn đạt: mục đích sử dụng, thành phần, vật chất chung hay môi trường trung gian.

Từ Nghĩa lõi Khi nào dùng Ví dụ đúng Lỗi hay gặp
material vật liệu Vật liệu dùng để làm ra sản phẩm hoặc cấu kiện Steel is a common construction material. — Thép là vật liệu xây dựng phổ biến. Dùng substance khi muốn nói vật liệu chế tạo.
substance chất Chất được xem xét theo thành phần hoặc tính chất, chẳng hạn chất độc The substance must be stored safely. — Chất này phải được bảo quản an toàn. Dịch mọi “chất liệu” thành substance.
matter vật chất; cũng có nghĩa là vấn đề Khoa học tổng quát: vật chất, chất hữu cơ; trong giao tiếp có thể là “vấn đề” Organic matter enriches the soil. — Chất hữu cơ làm đất màu mỡ. Hiểu What’s the matter? là câu hỏi về vật chất.
medium môi trường, môi chất hoặc phương tiện truyền dẫn Môi trường làm mát, nuôi cấy hoặc truyền âm/tín hiệu Water is used as a cooling medium. — Nước được dùng làm môi trường làm mát. Dịch thành vật liệu mà không xét chức năng trung gian.

Mẹo nhớ: material nhấn vào việc dùng để làm gì; substance nhấn vào đó là chất gì; matter nói về vật chất chung; medium là môi trường hoặc phương tiện cho một quá trình. Số nhiều của medium là media hoặc mediums tùy ngữ cảnh.

Cách đọc ký hiệu và mác vật liệu quốc tế: AISI, ASTM, JIS, DIN, SUS304

Mỗi tiêu chuẩn viết tắt từ đâu

Ký hiệu tiêu chuẩn giúp nhận diện hệ quy chiếu, nhưng chỉ một mã ngắn chưa đủ để khẳng định thành phần hay tính chất. Trên đơn hàng, bản vẽ, chứng chỉ, hãy đọc kèm tiêu chuẩn, mác, dạng sản phẩm và tài liệu kiểm định.

Ký hiệu Cách đọc Nhận biết nhập môn
AISI Đọc từng chữ cái “A-I-S-I” Hệ ký hiệu thường gặp trong tài liệu về thép của Mỹ.
SAE Đọc “S-A-E” Hệ ký hiệu thường đi cùng nhóm tiêu chuẩn kỹ thuật của Mỹ.
ASTM Đọc từng chữ cái “A-S-T-M” Tên tổ chức xây dựng tiêu chuẩn; mã thường có dạng ASTM kèm chữ và số.
JIS Đọc “J-I-S” Tiêu chuẩn công nghiệp Nhật Bản; có thể gặp ký hiệu như SUS304 hoặc SS400.
DIN Đọc “DIN” Ký hiệu gắn với hệ tiêu chuẩn Đức; tài liệu hiện nay có thể viện dẫn tiêu chuẩn DIN hoặc DIN EN.
EN Đọc “E-N” Tiêu chuẩn châu Âu; mác vật liệu có thể gồm chữ và số, chẳng hạn S235JR.
Thanh thép công nghiệp với thẻ trắng trơn và thước cặp đo kiểm
Ký hiệu AISI ASTM JIS DIN cần đi kèm tiêu chuẩn và chứng chỉ riêng (Nguồn: bina)

Các tên AISI, ASTM, JIS và DIN không phải tên một loại thép. Chúng chỉ đến hệ thống hoặc tổ chức tiêu chuẩn; phần chữ số/chữ cái sau đó mới giúp nhận diện mác hoặc quy cách cụ thể.

Giải mã SUS304 từng phần

SUS304 là ký hiệu JIS phổ biến cho thép không gỉ mác 304. Ở mức tra cứu cơ bản, người ta thường đối chiếu với AISI 304; hệ EN có thể thấy 1.4301 hoặc tên thép tương ứng. Đây chỉ là nhận diện gần đúng, không đảm bảo các tiêu chuẩn hoàn toàn trùng khớp.

Loại vật liệu AISI/ASTM JIS DIN/EN Cách đọc và ghi chú
Thép không gỉ 304 AISI 304; ASTM A240 TP304 trong phạm vi sản phẩm được tiêu chuẩn đó quy định SUS304 1.4301; có thể gặp tên X5CrNi18-10 Thường được đối chiếu là inox 304; xác nhận tiêu chuẩn và dạng sản phẩm trước khi đặt hàng.
Thép không gỉ 316 AISI 316; cần ghi đúng tiêu chuẩn sản phẩm SUS316 Có thể gặp 1.4401 hoặc mác EN liên quan Không suy ra thay thế trực tiếp chỉ từ số 316; cần kiểm tra chứng chỉ.
Thép kết cấu ASTM A36 trong phạm vi quy định tương ứng SS400 S235JR thường được đem ra đối chiếu Các mác này không mặc định đồng nhất; cần so yêu cầu thiết kế và tiêu chuẩn gốc.

Các ký hiệu tương đương chỉ hỗ trợ nhận biết. Thành phần, giới hạn cơ tính, dạng sản phẩm, yêu cầu thử nghiệm có thể khác giữa các tiêu chuẩn hoặc phiên bản; khi mua hay nghiệm thu, hãy kiểm tra tiêu chuẩn gốc và chứng chỉ của đúng lô hàng.

Ống thép không gỉ sáng bóng xếp trong kho với thước đo
SUS304 thường được đối chiếu nhập môn với AISI 304 nhưng vẫn cần chứng chỉ (Nguồn: baoonvietnam)

Đọc nhanh CO/CQ và bản vẽ

CO thường là chứng nhận xuất xứ; CQ là chứng nhận chất lượng. Trên hồ sơ vật liệu, các cụm sau giúp tra thông tin đối chiếu:

  • Grade: mác vật liệu.
  • Specification / spec: quy cách hoặc tiêu chuẩn áp dụng.
  • Heat number: số mẻ luyện, dùng truy xuất lô.
  • Mill test certificate (MTC): chứng chỉ thử nghiệm nhà máy, ghi kết quả kiểm tra lô theo tài liệu đi kèm.

Khi chỉ thấy “304” đơn lẻ, đừng cho là đủ để đặt hàng. Hãy tìm thêm tiêu chuẩn (JIS, ASTM…), dạng sản phẩm, yêu cầu chất lượng và chứng chỉ liên quan.

Từ vựng gia công, xử lý bề mặt và khuyết tật kim loại: welding, casting, annealing, corrosion

Gia công và tạo hình

Từ tiếng Anh IPA Nghĩa tiếng Việt Ví dụ song ngữ
welding /ˈweldɪŋ/ hàn The welding joint must be inspected. — Mối hàn cần được kiểm tra.
casting /ˈkæstɪŋ/ đúc The housing is made by casting. — Vỏ được chế tạo bằng phương pháp đúc.
forging /ˈfɔːrdʒɪŋ/ rèn Forging is used to shape the metal part. — Rèn được dùng để tạo hình chi tiết kim loại.
machining /məˈʃiːnɪŋ/ gia công cơ khí, cắt gọt The hole is finished by machining. — Lỗ được hoàn thiện bằng gia công cắt gọt.
stamping /ˈstæmpɪŋ/ dập The bracket is made by stamping. — Giá đỡ được chế tạo bằng phương pháp dập.
rolling /ˈroʊlɪŋ/ cán Rolling produces flat steel sheet. — Cán tạo ra thép tấm phẳng.
Tia lửa hàn, khuôn đúc, phôi rèn và máy gia công kim loại trong xưởng
Welding, casting, forging và machining là các cách tạo hình kim loại khác nhau (Nguồn: cosmovina)

Xử lý nhiệt và xử lý bề mặt

Từ tiếng Anh IPA Nghĩa tiếng Việt Ví dụ song ngữ
annealing /əˈniːlɪŋ/ ủ The metal is annealed before further processing. — Kim loại được ủ trước công đoạn tiếp theo.
quenching /ˈkwentʃɪŋ/ tôi The part undergoes quenching. — Chi tiết trải qua công đoạn tôi.
galvanizing /ˈɡælvənaɪzɪŋ/ mạ kẽm Galvanizing protects the steel surface. — Mạ kẽm bảo vệ bề mặt thép.
plating /ˈpleɪtɪŋ/ mạ The component has a nickel plating. — Chi tiết được mạ niken.
anodizing /ˈænədaɪzɪŋ/ anot hóa Anodizing is used on aluminum parts. — Anot hóa được dùng cho các chi tiết nhôm.
coating /ˈkoʊtɪŋ/ lớp phủ; công đoạn phủ The coating protects the surface. — Lớp phủ bảo vệ bề mặt.
painting /ˈpeɪntɪŋ/ sơn The steel is painted after cleaning. — Thép được sơn sau khi làm sạch.

Khuyết tật và hư hỏng thường gặp

Từ tiếng Anh IPA Nghĩa tiếng Việt Ví dụ song ngữ
corrosion /kəˈroʊʒən/ ăn mòn Corrosion was found near the joint. — Phát hiện ăn mòn gần mối nối.
rust /rʌst/ gỉ sét Rust is visible on the steel surface. — Có thể thấy gỉ trên bề mặt thép.
oxidation /ˌɑːksɪˈdeɪʃən/ oxy hóa Oxidation changed the surface color. — Oxy hóa làm thay đổi màu bề mặt.
metal fatigue /ˈmetl fəˌtiːɡ/ mỏi kim loại Metal fatigue can cause a crack. — Mỏi kim loại có thể gây nứt.
porosity /pɔːˈrɑːsəti/ độ rỗ, lỗ rỗ Porosity was detected in the casting. — Phát hiện lỗ rỗ trong vật đúc.
crack /kræk/ vết nứt A crack was found in the component. — Phát hiện một vết nứt trên chi tiết.
Gỉ sét, ăn mòn, vết nứt và lỗ rỗ trên bề mặt kim loại
Rust thường gắn với sắt thép còn corrosion rộng hơn trên nhiều kim loại (Nguồn: baoduongcokhi)

Rust chỉ gỉ sắt/thép trong dùng phổ biến; corrosion rộng hơn, chỉ ăn mòn của nhiều vật liệu. Do đó, corrosion of aluminum (ăn mòn nhôm) tự nhiên hơn là gọi là rust.

Trong giao tiếp công việc, có thể dùng các câu ngắn:

  • Please galvanize the steel parts. — Vui lòng mạ kẽm các chi tiết thép.
  • We found porosity in the casting. — Chúng tôi phát hiện lỗ rỗ trong vật đúc.
  • The surface shows signs of corrosion. — Bề mặt có dấu hiệu ăn mòn.
  • The weld has a crack. — Mối hàn có vết nứt.

Học thuộc từ vựng vật liệu và kim loại: mini-quiz, flashcard và checklist tự kiểm tra

Mini-quiz tự kiểm tra

Điền từ hoặc chọn đáp án phù hợp. Hãy thử làm trước khi xem đáp án.

  1. The window frame is made ___ aluminum. (of / from)
  2. Paper is made ___ wood. (of / from)
  3. Cây cầu làm bằng thép: The bridge is made of ___. (iron / steel)
  4. Brass là hợp kim của đồng và gì? (thiếc / kẽm)
  5. Bronze thường là hợp kim của đồng và gì? (thiếc / kẽm)
  6. Từ nào chỉ bạch kim? (nickel / platinum / zinc)
  7. Lead nghĩa là chì được phát âm thế nào? (/led/ hay /liːd/)
  8. Dịch a sculpture made out of scrap metal.
  9. Heat number trên chứng chỉ vật liệu là gì? (nhiệt độ / số mẻ luyện / số lượng hàng)
  10. SUS304 thường được đối chiếu ở mức nhập môn với mác nào? (AISI 304 / AISI 1020)

Đáp án: 1. of, vì khung nhôm còn nhận ra được; 2. from, vì gỗ đã biến đổi thành giấy; 3. steel; 4. kẽm; 5. thiếc; 6. platinum; 7. /led/; 8. “một tác phẩm điêu khắc làm từ phế liệu kim loại”; 9. số mẻ luyện; 10. AISI 304, nhưng cần kiểm tra tiêu chuẩn và chứng chỉ thực tế.

Gợi ý bộ flashcard theo nhóm

Tạo bộ thẻ trên Anki hoặc Quizlet theo nhóm, không trộn lẫn toàn bộ từ mới. Mỗi thẻ nên có từ, IPA, nghĩa, một cụm thường gặp và một câu ví dụ. Ví dụ:

  • copper /ˈkɒpər/ — đồng — copper wire — Copper wire is used in the cable.
  • stainless steel /ˌsteɪnləs ˈstiːl/ — thép không gỉ — stainless steel pipe.
  • galvanizing /ˈɡælvənaɪzɪŋ/ — mạ kẽm — hot-dip galvanizing.
  • corrosion /kəˈroʊʒən/ — ăn mòn — corrosion resistance.

Chia thẻ thành nhóm kim loại, phi kim, vật liệu xây dựng, gia công, khuyết tật. Học ít mỗi ngày, ôn lại theo lịch cách quãng; mục tiêu 5–10 từ/ngày chỉ là gợi ý, không bắt buộc. Ưu tiên nhớ cụm và câu, không chỉ bản dịch đơn lẻ.

Checklist ghi nhớ trước khi đọc tài liệu kỹ thuật

  • ☐ Đọc đúng trọng âm material và metal.
  • ☐ Nhớ rằng metal là một nhóm con của material.
  • ☐ Phân biệt iron/steel, brass/bronze và tin/lead.
  • ☐ Chọn được made of, made from, made with hoặc made out of theo ý muốn diễn đạt.
  • ☐ Nhận ra các từ xây dựng như reinforced concrete, rebar và plywood.
  • ☐ Hiểu các từ gia công cơ bản như welding, casting, forging, machining và galvanizing.
  • ☐ Khi thấy mác vật liệu, kiểm tra cả tiêu chuẩn, quy cách và chứng chỉ thay vì suy luận từ con số riêng lẻ.

Sơ đồ ôn nhanh có thể viết tay: material → metal → ferrous / non-ferrous / alloy / precious metals; nhánh kia là non-metal materials như plastic, glass, wood, concrete. Sau đó tự đặt một câu cho mỗi nhánh để biến bảng tra cứu thành vốn từ thực dụng.

Bạn có thể đang thắc mắcThiết bị điện tiếng anh là gì?Thiết bị điện tiếng Anh là gì? Phiên âm, cách dùng và ví dụXem câu trả lời

Câu hỏi thường gặp

Thép không gỉ tiếng Anh là gì?

Thép không gỉ là stainless steel, phát âm /ˌsteɪnləs ˈstiːl/. Trong tài liệu kỹ thuật, loại phổ biến thường được ghi theo mác như 304 hoặc 316.

Kim loại nặng tiếng Anh là gì?

Kim loại nặng là heavy metal (số nhiều heavy metals), như lead, mercury, cadmium. Trong ngữ cảnh âm nhạc, heavy metal lại là thể loại nhạc, nên cần xem ngữ cảnh.

Raw material khác material ở điểm nào?

Raw material là nguyên liệu thô, chưa qua chế biến, như quặng hoặc gỗ tròn. Material là từ rộng hơn, gồm cả nguyên liệu thô lẫn vật liệu đã qua xử lý.

Metal và metallic khác nhau thế nào?

Metal là danh từ chỉ kim loại, còn metallic là tính từ nghĩa là thuộc kim loại hoặc có ánh kim loại. Ví dụ: a metallic taste là vị kim loại, metallic paint là sơn ánh kim.

Hợp kim tiếng Anh là gì và có những loại nào phổ biến?

Hợp kim là alloy, phát âm /ˈælɔɪ/ hoặc /əˈlɔɪ/. Các hợp kim thường gặp là steel, brass, bronze và stainless steel.