Thuật ngữ y tế tiếng Anh là các từ vựng chuyên ngành mô tả cơ thể, triệu chứng, bệnh lý, xét nghiệm và thủ thuật y khoa. Phần lớn được ghép từ tiền tố, gốc từ và hậu tố Latin/Hy Lạp, ví dụ hyper- + glyc + -emia = hyperglycemia (tăng đường huyết).
Thuật ngữ y tế tiếng Anh gồm những từ dùng để mô tả cơ thể, triệu chứng, bệnh lý, xét nghiệm và chăm sóc người bệnh. Các bảng dưới đây giúp bạn tra nghĩa tiếng Việt và phiên âm của hơn 150 mục từ, từ diagnosis đến myocardial infarction, theo những nhóm thường gặp trong học tập và thực hành.
Bài viết hỗ trợ việc học tiếng Anh chuyên ngành y, không thay thế tư vấn, chẩn đoán hay chỉ định điều trị. Khi chăm sóc người bệnh, hãy kiểm tra thuật ngữ, chữ viết tắt và y lệnh theo quy định của cơ sở. Nếu chưa rõ, hãy xác nhận với người có thẩm quyền.
Bảng tra nhanh: 40 thuật ngữ y khoa tiếng Anh thông dụng nhất kèm nghĩa và phiên âm
Thuật ngữ y tế tiếng Anh là gì và ai cần học
Nhiều thuật ngữ chuyên môn được tạo từ các thành tố gốc Hy Lạp hoặc Latin. Một số khác là từ tiếng Anh thông dụng nhưng mang nghĩa riêng trong bối cảnh y tế. Sinh viên y dược, điều dưỡng, dược sĩ và nhân viên y tế có thể dùng những từ này khi đọc tài liệu, xem hồ sơ bệnh án hoặc giao tiếp với bệnh nhân nước ngoài.
Bảng dưới đây phù hợp để bắt đầu tra cứu. Cột ví dụ minh họa cách ghép từ, không hướng dẫn điều trị.
| Thuật ngữ tiếng Anh | IPA | Nghĩa tiếng Việt | Ví dụ ngắn |
|---|---|---|---|
| patient | /ˈpeɪʃənt/ | người bệnh, bệnh nhân | a new patient: bệnh nhân mới |
| doctor | /ˈdɑːktər/ | bác sĩ | see a doctor: gặp bác sĩ |
| nurse | /nɜːrs/ | điều dưỡng | ask the nurse: hỏi điều dưỡng |
| hospital | /ˈhɑːspɪtəl/ | bệnh viện | at the hospital: tại bệnh viện |
| clinic | /ˈklɪnɪk/ | phòng khám | visit a clinic: đến phòng khám |
| appointment | /əˈpɔɪntmənt/ | cuộc hẹn khám | book an appointment: đặt lịch khám |
| symptom | /ˈsɪmptəm/ | triệu chứng | report a symptom: báo triệu chứng |
| sign | /saɪn/ | dấu hiệu | a clinical sign: dấu hiệu lâm sàng |
| pain | /peɪn/ | đau, cơn đau | severe pain: đau dữ dội |
| fever | /ˈfiːvər/ | sốt | have a fever: bị sốt |
| cough | /kɔːf/ | ho | persistent cough: ho dai dẳng |
| nausea | /ˈnɔːziə/ | buồn nôn | feel nausea: cảm thấy buồn nôn |
| vomiting | /ˈvɑːmɪtɪŋ/ | nôn | repeated vomiting: nôn nhiều lần |
| fatigue | /fəˈtiːɡ/ | mệt mỏi | report fatigue: báo mệt mỏi |
| dizziness | /ˈdɪzinəs/ | chóng mặt | sudden dizziness: chóng mặt đột ngột |
| diagnosis | /ˌdaɪəɡˈnoʊsɪs/ | chẩn đoán | confirm a diagnosis: xác nhận chẩn đoán |
| prognosis | /prɑːɡˈnoʊsɪs/ | tiên lượng | discuss the prognosis: trao đổi về tiên lượng |
| treatment | /ˈtriːtmənt/ | điều trị, phương pháp điều trị | start treatment: bắt đầu điều trị |
| examination | /ɪɡˌzæmɪˈneɪʃən/ | sự thăm khám | physical examination: khám thể chất |
| test | /test/ | xét nghiệm, kiểm tra | order a test: chỉ định xét nghiệm |
| result | /rɪˈzʌlt/ | kết quả | test result: kết quả xét nghiệm |
| medical history | /ˈmedɪkəl ˈhɪstəri/ | bệnh sử, tiền sử y khoa | review the medical history: xem bệnh sử |
| medical record | /ˈmedɪkəl ˈrekərd/ | hồ sơ bệnh án | check the medical record: kiểm tra hồ sơ |
| prescription | /prɪˈskrɪpʃən/ | đơn thuốc; việc kê đơn | check the prescription: kiểm tra đơn thuốc |
| medication | /ˌmedɪˈkeɪʃən/ | thuốc; việc dùng thuốc | take medication: dùng thuốc |
| allergy | /ˈælərdʒi/ | dị ứng | drug allergy: dị ứng thuốc |
| infection | /ɪnˈfekʃən/ | nhiễm trùng | bacterial infection: nhiễm khuẩn |
| inflammation | /ˌɪnfləˈmeɪʃən/ | tình trạng viêm | signs of inflammation: dấu hiệu viêm |
| injury | /ˈɪndʒəri/ | chấn thương, tổn thương | a knee injury: chấn thương đầu gối |
| wound | /wuːnd/ | vết thương | clean the wound: làm sạch vết thương |
| surgery | /ˈsɜːrdʒəri/ | phẫu thuật | undergo surgery: trải qua phẫu thuật |
| emergency | /ɪˈmɜːrdʒənsi/ | tình huống cấp cứu | medical emergency: cấp cứu y khoa |
| recovery | /rɪˈkʌvəri/ | sự hồi phục | recovery after surgery: hồi phục sau mổ |
| prevention | /prɪˈvenʃən/ | phòng ngừa | infection prevention: phòng ngừa nhiễm trùng |
| vaccine | /vækˈsiːn/ | vắc-xin | receive a vaccine: nhận vắc-xin |
| blood pressure | /ˈblʌd ˌpreʃər/ | huyết áp | measure blood pressure: đo huyết áp |
| heart rate | /ˈhɑːrt reɪt/ | nhịp tim | check heart rate: kiểm tra nhịp tim |
| temperature | /ˈtemprətʃər/ | nhiệt độ; thân nhiệt | take a temperature: đo thân nhiệt |
| breathing | /ˈbriːðɪŋ/ | sự hô hấp, thở | difficulty breathing: khó thở |
| consent | /kənˈsent/ | sự đồng ý, chấp thuận | obtain consent: lấy sự đồng ý |
Cách đọc phiên âm IPA trong bảng
Các phiên âm trong bài chủ yếu theo cách phát âm Anh–Mỹ; từ điển có thể ghi những biến thể hợp lệ khác. Dấu /ˈ/ đứng trước âm tiết mang trọng âm chính, còn /ˌ/ đánh dấu trọng âm phụ. Âm /ə/ thường xuất hiện ở âm tiết không nhấn. Chẳng hạn, diagnosis /ˌdaɪəɡˈnoʊsɪs/ nhấn vào âm tiết ngay sau dấu /ˈ/.
Bạn không cần thuộc hết IPA rồi mới học từ mới. Hãy nghe bản ghi trong từ điển, xác định trọng âm và đọc theo. Với từ dài, nên kiểm tra phát âm trước khi dùng trong giao tiếp.
Cách giải mã thuật ngữ y khoa qua tiền tố – gốc từ – hậu tố
Quy trình 3 bước giải mã một thuật ngữ lạ
Một thuật ngữ có thể gồm tiền tố, gốc từ và hậu tố, nhưng không phải từ nào cũng có đủ cả ba phần. Gốc từ thường gợi đến bộ phận hoặc khái niệm; tiền tố bổ sung ý nghĩa như vị trí hay tốc độ; hậu tố thường chỉ tình trạng hoặc thủ thuật.
-
Tìm hậu tố
Nhìn phần cuối để xác định từ nói về tình trạng, bệnh hay thủ thuật.
-
Tìm gốc từ và tiền tố
Xác định cơ quan hoặc khái niệm, rồi xem phần đầu có bổ sung ý nghĩa nào không.
-
Ghép nghĩa và kiểm tra
Diễn đạt nghĩa tự nhiên bằng tiếng Việt, sau đó đối chiếu từ điển y khoa và ngữ cảnh trước khi dùng.
Nguyên âm nối, thường là -o-, giúp ghép các thành tố. Chẳng hạn, cardi/o là dạng kết hợp của gốc chỉ tim. Tuy nhiên, không phải chữ o nào cũng là nguyên âm nối, và không phải từ nào cũng có thể phân tích bằng cách bỏ chữ o. Nghĩa của từng phần chỉ mang tính gợi ý, không bảo đảm thể hiện trọn nghĩa lâm sàng của thuật ngữ.
Bảng tiền tố và hậu tố thường gặp
Các thành tố dưới đây dùng để phân tích từ, nhưng không phải lúc nào cũng được đọc riêng như một từ hoàn chỉnh. Phiên âm và nghĩa của thuật ngữ ví dụ được trình bày trong các bảng tra hoặc phần bài tập.
| Thành tố | Loại | Nghĩa tiếng Việt | Ví dụ thuật ngữ và nghĩa |
|---|---|---|---|
| hyper- | tiền tố | cao, quá mức | hyperglycemia: tăng đường huyết |
| hypo- | tiền tố | thấp, thiếu | hypoglycemia: hạ đường huyết |
| brady- | tiền tố | chậm | bradycardia: nhịp tim chậm |
| tachy- | tiền tố | nhanh | tachycardia: nhịp tim nhanh |
| peri- | tiền tố | quanh | pericarditis: viêm màng ngoài tim |
| intra- | tiền tố | bên trong | intravenous: trong tĩnh mạch |
| -itis | hậu tố | viêm | gastritis: viêm dạ dày |
| -ectomy | hậu tố | phẫu thuật cắt bỏ | nephrectomy: phẫu thuật cắt thận |
| -ostomy | hậu tố | phẫu thuật tạo lỗ mở | colostomy: phẫu thuật mở thông đại tràng |
| -oma | hậu tố | khối u | lymphoma: u lympho |
| -pathy | hậu tố | bệnh lý | neuropathy: bệnh lý thần kinh |
| -algia | hậu tố | đau | myalgia: đau cơ |
| -emia | hậu tố | tình trạng liên quan đến máu | hyperglycemia: tăng đường huyết |
| -scopy | hậu tố | quan sát bằng dụng cụ nội soi | endoscopy: nội soi |
| -megaly | hậu tố | sự to lên | hepatomegaly: gan to |
| -penia | hậu tố | giảm, thiếu | leukopenia: giảm bạch cầu |
| -rrhea | hậu tố | chảy hoặc tiết dịch | rhinorrhea: chảy nước mũi |
Đuôi -oma không cho biết khối u là lành tính hay ác tính. Khi gặp thuật ngữ chỉ thủ thuật, hãy phân biệt -ectomy (cắt bỏ) với -ostomy (tạo lỗ mở).
Gốc từ Latin/Hy Lạp theo bộ phận cơ thể
| Thành tố | Loại | Nghĩa tiếng Việt | Ví dụ thuật ngữ và nghĩa |
|---|---|---|---|
| cardi/o | gốc từ kết hợp | tim | tachycardia: nhịp tim nhanh |
| gastr/o | gốc từ kết hợp | dạ dày | gastritis: viêm dạ dày |
| enter/o | gốc từ kết hợp | ruột, thường là ruột non | gastroenteritis: viêm dạ dày ruột |
| hepat/o | gốc từ kết hợp | gan | hepatomegaly: gan to |
| nephr/o | gốc từ kết hợp | thận | nephrectomy: phẫu thuật cắt thận |
| neur/o | gốc từ kết hợp | thần kinh | neuropathy: bệnh lý thần kinh |
| dermat/o | gốc từ kết hợp | da | dermatitis: viêm da |
| glyc/o | gốc từ kết hợp | đường | hyperglycemia: tăng đường huyết |
| leuk/o | gốc từ kết hợp | trắng; liên quan bạch cầu trong ví dụ | leukopenia: giảm bạch cầu |
| rhin/o | gốc từ kết hợp | mũi | rhinorrhea: chảy nước mũi |
| my/o | gốc từ kết hợp | cơ | myalgia: đau cơ |
Ví dụ, gastroenteritis /ˌɡæstroʊˌentəˈraɪtɪs/ gồm gastr/o (dạ dày), enter (ruột) và -itis (viêm), nghĩa là viêm dạ dày ruột. Nephrectomy /nɪˈfrektəmi/ ghép gốc chỉ thận với -ectomy, nghĩa là phẫu thuật cắt thận. Hepatomegaly /ˌhepətoʊˈmeɡəli/ kết hợp gốc chỉ gan với -megaly, nghĩa là gan to.
Thử giải mã: 5 từ chưa từng gặp
Hãy thử tách các thành tố trước khi xem lời giải. Dạng kết hợp trong bảng là công cụ tra cứu; khi thành từ hoàn chỉnh, nguyên âm nối có thể có hoặc không.
- Hyperglycemia /ˌhaɪpərɡlaɪˈsiːmiə/: hyper- (cao) + glyc (đường) + -emia (tình trạng trong máu) → tăng đường huyết.
- Bradycardia /ˌbrædiˈkɑːrdiə/: brady- (chậm) + cardi (tim) + -ia (tình trạng) → nhịp tim chậm.
- Leukopenia /ˌluːkəˈpiːniə/: leuk/o (trắng, ở đây chỉ bạch cầu) + -penia (giảm) → giảm bạch cầu.
- Rhinorrhea /ˌraɪnəˈriːə/: rhin/o (mũi) + -rrhea (chảy dịch) → chảy nước mũi.
- Myalgia /maɪˈældʒə/: my (cơ) + -algia (đau) → đau cơ.
Từ vựng tiếng Anh y khoa theo chuyên khoa: tim mạch, tiêu hóa, hô hấp, thần kinh, sản phụ khoa
Các bảng dưới đây kết hợp từ vựng về giải phẫu, triệu chứng, bệnh lý và thủ thuật để bạn học trong ngữ cảnh. Một thuật ngữ có thể xuất hiện ở nhiều chuyên khoa; hãy chọn cách dịch phù hợp với câu và hồ sơ cụ thể, đặc biệt với các vấn đề thần kinh như mất trí nhớ tiếng Anh.
Tim mạch và hô hấp
| Thuật ngữ tiếng Anh | IPA | Nghĩa tiếng Việt |
|---|---|---|
| heart | /hɑːrt/ | tim |
| artery | /ˈɑːrtəri/ | động mạch |
| vein | /veɪn/ | tĩnh mạch |
| pulse | /pʌls/ | mạch |
| hypertension | /ˌhaɪpərˈtenʃən/ | tăng huyết áp |
| hypotension | /ˌhaɪpoʊˈtenʃən/ | hạ huyết áp |
| arrhythmia | /əˈrɪðmiə/ | rối loạn nhịp tim |
| tachycardia | /ˌtækiˈkɑːrdiə/ | nhịp tim nhanh |
| heart failure | /ˈhɑːrt ˌfeɪljər/ | suy tim |
| myocardial infarction | /ˌmaɪoʊˈkɑːrdiəl ɪnˈfɑːrkʃən/ | nhồi máu cơ tim |
| chest pain | /ˈtʃest peɪn/ | đau ngực |
| lung | /lʌŋ/ | phổi |
| airway | /ˈerweɪ/ | đường thở |
| asthma | /ˈæzmə/ | hen phế quản |
| bronchitis | /brɑːŋˈkaɪtɪs/ | viêm phế quản |
| pneumonia | /nuːˈmoʊniə/ | viêm phổi |
| shortness of breath | /ˈʃɔːrtnəs əv breθ/ | cảm giác khó thở |
| oxygen | /ˈɑːksɪdʒən/ | oxy |
| inhaler | /ɪnˈheɪlər/ | dụng cụ hít thuốc |
| respiratory rate | /ˈrespərətɔːri reɪt/ | nhịp thở |
Tiêu hóa và gan mật
| Thuật ngữ tiếng Anh | IPA | Nghĩa tiếng Việt |
|---|---|---|
| esophagus | /ɪˈsɑːfəɡəs/ | thực quản |
| stomach | /ˈstʌmək/ | dạ dày |
| intestine | /ɪnˈtestɪn/ | ruột |
| liver | /ˈlɪvər/ | gan |
| gallbladder | /ˈɡɔːlblædər/ | túi mật |
| abdomen | /ˈæbdəmən/ | bụng |
| abdominal pain | /æbˈdɑːmɪnəl peɪn/ | đau bụng |
| gastritis | /ɡæˈstraɪtɪs/ | viêm dạ dày |
| gastroenteritis | /ˌɡæstroʊˌentəˈraɪtɪs/ | viêm dạ dày ruột |
| diarrhea | /ˌdaɪəˈriːə/ | tiêu chảy |
| constipation | /ˌkɑːnstɪˈpeɪʃən/ | táo bón |
| hepatitis | /ˌhepəˈtaɪtɪs/ | viêm gan |
| jaundice | /ˈdʒɔːndɪs/ | vàng da, vàng mắt |
| ulcer | /ˈʌlsər/ | vết loét |
| endoscopy | /enˈdɑːskəpi/ | nội soi |
| colonoscopy | /ˌkoʊləˈnɑːskəpi/ | nội soi đại tràng |
| hemorrhage | /ˈhemərɪdʒ/ | xuất huyết |
Thần kinh, cơ xương khớp, da liễu
| Thuật ngữ tiếng Anh | IPA | Nghĩa tiếng Việt |
|---|---|---|
| brain | /breɪn/ | não |
| nerve | /nɜːrv/ | dây thần kinh |
| headache | /ˈhedeɪk/ | đau đầu |
| migraine | /ˈmaɪɡreɪn/ | chứng đau nửa đầu |
| stroke | /stroʊk/ | đột quỵ |
| seizure | /ˈsiːʒər/ | cơn co giật; cơn động kinh tùy ngữ cảnh |
| numbness | /ˈnʌmnəs/ | cảm giác tê |
| weakness | /ˈwiːknəs/ | yếu, yếu sức |
| bone | /boʊn/ | xương |
| muscle | /ˈmʌsəl/ | cơ |
| joint | /dʒɔɪnt/ | khớp |
| fracture | /ˈfræktʃər/ | gãy xương |
| arthritis | /ɑːrˈθraɪtɪs/ | viêm khớp |
| osteoporosis | /ˌɑːstioʊpəˈroʊsɪs/ | loãng xương |
| sprain | /spreɪn/ | bong gân |
| skin | /skɪn/ | da |
| rash | /ræʃ/ | phát ban |
| itching | /ˈɪtʃɪŋ/ | ngứa |
| dermatitis | /ˌdɜːrməˈtaɪtɪs/ | viêm da |
| blister | /ˈblɪstər/ | mụn nước, bóng nước |
Nhi khoa, sản phụ khoa và sức khỏe sinh sản
| Thuật ngữ tiếng Anh | IPA | Nghĩa tiếng Việt |
|---|---|---|
| infant | /ˈɪnfənt/ | trẻ nhỏ, trẻ nhũ nhi |
| newborn | /ˈnuːbɔːrn/ | trẻ sơ sinh |
| childhood | /ˈtʃaɪldhʊd/ | thời thơ ấu |
| growth | /ɡroʊθ/ | sự tăng trưởng |
| development | /dɪˈveləpmənt/ | sự phát triển |
| dehydration | /ˌdiːhaɪˈdreɪʃən/ | mất nước |
| breastfeeding | /ˈbrestfiːdɪŋ/ | việc cho bú mẹ |
| pregnancy | /ˈpreɡnənsi/ | thai kỳ; tình trạng mang thai |
| pregnant | /ˈpreɡnənt/ | mang thai |
| uterus | /ˈjuːtərəs/ | tử cung |
| ovary | /ˈoʊvəri/ | buồng trứng |
| menstruation | /ˌmenstruˈeɪʃən/ | kinh nguyệt |
| contraception | /ˌkɑːntrəˈsepʃən/ | biện pháp tránh thai |
| prenatal | /ˌpriːˈneɪtəl/ | trước sinh |
| labor | /ˈleɪbər/ | chuyển dạ |
| delivery | /dɪˈlɪvəri/ | cuộc sinh; sự sinh con |
| miscarriage | /ˈmɪskærɪdʒ/ | sẩy thai |
| cesarean section | /sɪˈzeriən ˈsekʃən/ | mổ lấy thai |
Trong pneumonia, chữ p đầu không đọc; trong phlebotomy, ph được phát âm là /f/, không phải âm câm. Esophagus nhấn âm thứ hai, còn hemorrhage nhấn âm đầu. Khi luyện nói, hãy nghe trọn cụm myocardial infarction và đánh dấu hai trọng âm chính.
Chính tả Anh–Anh thường dùng haemorrhage, oesophagus và paediatrics; các bảng ở đây theo Anh–Mỹ với hemorrhage, esophagus và pediatrics. Chữ ch trong chronic và bronchitis đọc là /k/, nhưng không phải từ nào có ch cũng phát âm như vậy.
Thuật ngữ xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh và dược học bằng tiếng Anh
Xét nghiệm
| Thuật ngữ tiếng Anh | IPA | Nghĩa tiếng Việt |
|---|---|---|
| blood test | /ˈblʌd test/ | xét nghiệm máu |
| blood sample | /ˈblʌd ˌsæmpəl/ | mẫu máu |
| urine sample | /ˈjʊrɪn ˌsæmpəl/ | mẫu nước tiểu |
| urinalysis | /ˌjʊrɪˈnæləsɪs/ | xét nghiệm nước tiểu |
| biopsy | /ˈbaɪɑːpsi/ | sinh thiết |
| culture | /ˈkʌltʃər/ | nuôi cấy |
| phlebotomy | /fləˈbɑːtəmi/ | thủ thuật lấy máu tĩnh mạch |
| blood glucose | /ˈblʌd ˈɡluːkoʊs/ | đường huyết |
| cholesterol | /kəˈlestərɔːl/ | cholesterol |
| specimen | /ˈspesəmən/ | bệnh phẩm, mẫu xét nghiệm |
| positive | /ˈpɑːzətɪv/ | dương tính |
| negative | /ˈneɡətɪv/ | âm tính |
| abnormal | /æbˈnɔːrməl/ | bất thường |
| elevated | /ˈeləveɪtɪd/ | tăng cao |
| reference range | /ˈrefərəns reɪndʒ/ | khoảng tham chiếu |
Kết quả dương tính không mặc nhiên đồng nghĩa với bệnh nặng; ý nghĩa còn tùy loại xét nghiệm và bối cảnh. Khi đọc khoảng tham chiếu, hãy căn cứ vào báo cáo của phòng xét nghiệm.
Chẩn đoán hình ảnh
| Thuật ngữ tiếng Anh | IPA | Nghĩa tiếng Việt |
|---|---|---|
| X-ray | /ˈeks reɪ/ | tia X; phim hoặc chụp X-quang tùy ngữ cảnh |
| ultrasound | /ˈʌltrəsaʊnd/ | siêu âm |
| CT scan | /ˌsiː ˈtiː skæn/ | chụp cắt lớp vi tính |
| MRI | /ˌem ɑːr ˈaɪ/ | chụp cộng hưởng từ |
| mammography | /mæˈmɑːɡrəfi/ | chụp X-quang tuyến vú |
| radiology | /ˌreɪdiˈɑːlədʒi/ | chuyên ngành chẩn đoán hình ảnh |
Nội soi cho phép quan sát bên trong cơ thể, nhưng khác với các phương pháp chẩn đoán hình ảnh dùng tia X, siêu âm hoặc cộng hưởng từ.
Thuốc và dạng bào chế
| Thuật ngữ tiếng Anh | IPA | Nghĩa tiếng Việt |
|---|---|---|
| dose | /doʊs/ | liều dùng |
| side effect | /ˈsaɪd ɪˌfekt/ | tác dụng phụ |
| contraindication | /ˌkɑːntrəˌɪndɪˈkeɪʃən/ | chống chỉ định |
| antibiotic | /ˌæntibaɪˈɑːtɪk/ | thuốc kháng sinh |
| analgesic | /ˌænəlˈdʒiːzɪk/ | thuốc giảm đau |
| tablet | /ˈtæblət/ | viên nén |
| capsule | /ˈkæpsuːl/ | viên nang |
| injection | /ɪnˈdʒekʃən/ | thuốc tiêm; việc tiêm |
| syrup | /ˈsɪrəp/ | si-rô |
| dosage form | /ˈdoʊsɪdʒ fɔːrm/ | dạng bào chế |
| intravenous | /ˌɪntrəˈviːnəs/ | thuộc đường tĩnh mạch |
| oral | /ˈɔːrəl/ | thuộc đường uống |
Từ viết tắt y khoa trong hồ sơ bệnh án và đơn thuốc: BP, ECG, CBC, PRN, STAT, BD, TDS
Chữ viết tắt y khoa (medical abbreviation) là những ký hiệu rút gọn dùng trong tài liệu y khoa. Bảng dưới đây giúp bạn nhận diện khi đọc; điều đó không có nghĩa mọi chữ viết tắt đều được phép ghi trong y lệnh tại mọi cơ sở. Có thể đọc tên chữ cái theo tiếng Anh. Với chữ viết tắt gốc Latin, nên học nghĩa đầy đủ thay vì đoán cách phát âm.
Viết tắt trong hồ sơ bệnh án
| Viết tắt | Dạng đầy đủ tiếng Anh | Nghĩa tiếng Việt | Ngữ cảnh sử dụng |
|---|---|---|---|
| BP | blood pressure | huyết áp | sinh hiệu |
| HR | heart rate | nhịp tim | sinh hiệu |
| RR | respiratory rate | nhịp thở | sinh hiệu; có thể mang nghĩa khác ở ngữ cảnh khác |
| BMI | body mass index | chỉ số khối cơ thể | đánh giá thể trạng |
| ECG hoặc EKG | electrocardiogram | điện tâm đồ | thăm dò tim |
| CBC | complete blood count | tổng phân tích tế bào máu | xét nghiệm máu |
| CT | computed tomography | chụp cắt lớp vi tính | chẩn đoán hình ảnh |
| MRI | magnetic resonance imaging | chụp cộng hưởng từ | chẩn đoán hình ảnh |
| ICU | intensive care unit | đơn vị hồi sức tích cực | khoa phòng |
| ER | emergency room | phòng cấp cứu | khoa phòng; tên gọi tùy nơi |
| ED | emergency department | khoa cấp cứu | khoa phòng |
| Hx | history | bệnh sử, tiền sử | hồ sơ bệnh án |
| Dx | diagnosis | chẩn đoán | hồ sơ bệnh án |
| MS | multiple sclerosis; mitral stenosis | bệnh đa xơ cứng; hẹp van hai lá | phải xác định theo ngữ cảnh |
Viết tắt trong đơn thuốc
| Viết tắt | Dạng đầy đủ tiếng Anh hoặc Latin | Nghĩa tiếng Việt | Ngữ cảnh sử dụng |
|---|---|---|---|
| OD | once daily; cũng có thể là oculus dexter | một lần mỗi ngày; hoặc mắt phải | đa nghĩa, cần xác nhận |
| BD | bis die | hai lần mỗi ngày | tần suất, thường gặp trong cách dùng Anh–Anh |
| TDS | ter die sumendum | dùng ba lần mỗi ngày | tần suất |
| QDS | quater die sumendum | dùng bốn lần mỗi ngày | tần suất |
| PRN | pro re nata | khi cần | dùng theo điều kiện của y lệnh |
| STAT | statim | ngay lập tức | thời điểm thực hiện |
| PO | per os | đường uống | đường dùng |
| IV | intravenous | đường tĩnh mạch | đường dùng |
| IM | intramuscular | đường tiêm bắp | đường dùng |
| SC | subcutaneous | đường dưới da | đường dùng; kiểm tra quy định cơ sở |
Viết tắt dễ gây nhầm lẫn
Khi lập y lệnh, viết đầy đủ thường an toàn hơn. Danh sách chữ viết tắt cần tránh có thể khác nhau giữa các tổ chức và quốc gia. Đừng tự đoán hoặc sửa y lệnh chưa rõ; hãy liên hệ người kê đơn để xác nhận.
| Cách ghi dễ nhầm | Nguy cơ | Cách ghi rõ hơn |
|---|---|---|
| QD, QOD | nhầm mỗi ngày với cách ngày hoặc tần suất khác | viết daily hoặc every other day đầy đủ |
| U | có thể bị đọc thành chữ số | viết units |
| IU | có thể nhầm với IV | viết international units |
| MS, MSO4, MgSO4 | nhầm morphine sulfate với magnesium sulfate | viết đầy đủ tên thuốc |
| TIW | nhầm số lần dùng trong tuần hoặc trong ngày | viết rõ số lần và ngày dùng |
| cc | có thể bị đọc sai | dùng mL |
| 5.0 mg | dấu thập phân có thể bị bỏ sót, thành 50 mg | viết 5 mg |
| .5 mg | dấu thập phân có thể bị bỏ sót | viết 0.5 mg theo quy ước ghi số của cơ sở |
Trong chỉ định thuốc, OD có thể được hiểu là mỗi ngày một lần; trong nhãn khoa, OD có thể chỉ mắt phải. Đừng chọn nghĩa chỉ vì thấy quen. Hãy đối chiếu toàn bộ y lệnh và xác nhận nếu còn nghi ngờ.
Tên tiếng Anh của các chuyên khoa, loại bác sĩ và khoa phòng trong bệnh viện
Bác sĩ chuyên khoa
Hậu tố -ology thường chỉ lĩnh vực nghiên cứu hoặc chuyên khoa; -ologist thường chỉ người làm trong lĩnh vực đó. Chức danh cụ thể còn tùy trình độ, hệ thống cấp phép và quốc gia.
| Thuật ngữ tiếng Anh | IPA | Nghĩa tiếng Việt |
|---|---|---|
| cardiology | /ˌkɑːrdiˈɑːlədʒi/ | chuyên khoa tim mạch |
| cardiologist | /ˌkɑːrdiˈɑːlədʒɪst/ | bác sĩ tim mạch |
| gastroenterologist | /ˌɡæstroʊˌentəˈrɑːlədʒɪst/ | bác sĩ tiêu hóa |
| neurologist | /nʊˈrɑːlədʒɪst/ | bác sĩ thần kinh |
| dermatologist | /ˌdɜːrməˈtɑːlədʒɪst/ | bác sĩ da liễu |
| pediatrician | /ˌpiːdiəˈtrɪʃən/ | bác sĩ nhi khoa |
| obstetrician | /ˌɑːbstəˈtrɪʃən/ | bác sĩ sản khoa |
| gynecologist | /ˌɡaɪnəˈkɑːlədʒɪst/ | bác sĩ phụ khoa |
| general practitioner | /ˌdʒenərəl prækˈtɪʃənər/ | bác sĩ đa khoa |
| family medicine | /ˈfæməli ˌmedɪsɪn/ | y học gia đình |
| surgeon | /ˈsɜːrdʒən/ | bác sĩ phẫu thuật |
Thuật ngữ general practitioner thường được viết tắt là GP. Vai trò cụ thể có thể khác nhau giữa các hệ thống y tế, nên không mặc nhiên tương đương với mọi chức danh bác sĩ gia đình tại Việt Nam. Nếu định hướng sang ngành dược tiếng Anh, các mục pharmacist và pharmacy là nền tảng.
Điều dưỡng, dược sĩ và kỹ thuật viên
| Thuật ngữ tiếng Anh | IPA | Nghĩa tiếng Việt |
|---|---|---|
| midwife | /ˈmɪdwaɪf/ | hộ sinh |
| pharmacist | /ˈfɑːrməsɪst/ | dược sĩ |
| laboratory technician | /ˈlæbrətɔːri tekˈnɪʃən/ | kỹ thuật viên xét nghiệm |
| radiographer | /ˌreɪdiˈɑːɡrəfər/ | kỹ thuật viên chẩn đoán hình ảnh |
Khoa phòng trong bệnh viện
| Thuật ngữ tiếng Anh | IPA | Nghĩa tiếng Việt |
|---|---|---|
| emergency department | /ɪˈmɜːrdʒənsi dɪˈpɑːrtmənt/ | khoa cấp cứu |
| outpatient clinic | /ˈaʊtpeɪʃənt ˈklɪnɪk/ | phòng khám ngoại trú |
| operating room | /ˈɑːpəreɪtɪŋ ruːm/ | phòng mổ |
| ward | /wɔːrd/ | khoa hoặc buồng điều trị nội trú tùy ngữ cảnh |
| pharmacy | /ˈfɑːrməsi/ | nhà thuốc; khoa dược tùy ngữ cảnh |
| laboratory | /ˈlæbrətɔːri/ | phòng xét nghiệm |
| public health | /ˌpʌblɪk ˈhelθ/ | y tế công cộng |
Cặp thuật ngữ dễ nhầm và mẫu hội thoại song ngữ với bệnh nhân
Phân biệt các cặp từ dễ nhầm
| Cặp thuật ngữ | Phân biệt bằng tiếng Việt |
|---|---|
| acute /əˈkjuːt/ và chronic /ˈkrɑːnɪk/ | Cấp tính thường chỉ tình trạng khởi phát nhanh hoặc diễn biến ngắn; mạn tính chỉ tình trạng kéo dài. Cấp tính không đồng nghĩa với nặng. |
| benign /bɪˈnaɪn/ và malignant /məˈlɪɡnənt/ | Lành tính và ác tính, thường dùng để mô tả khối u; cần đánh giá chuyên môn để xác định tính chất cụ thể. |
| sign /saɪn/ và symptom /ˈsɪmptəm/ | Dấu hiệu có thể được quan sát hoặc đo; triệu chứng là điều người bệnh cảm nhận rồi báo lại. |
| diagnosis /ˌdaɪəɡˈnoʊsɪs/ và prognosis /prɑːɡˈnoʊsɪs/ | Chẩn đoán xác định tình trạng bệnh; tiên lượng nhận định diễn biến hoặc kết cục có thể xảy ra. |
Hội thoại bác sĩ – bệnh nhân
Bối cảnh: tiếp đón tại phòng khám. Đây là mẫu luyện giao tiếp, không phải mẫu khai thác bệnh sử đầy đủ.
- Bác sĩ: What brings you in today? — Hôm nay điều gì khiến anh/chị đến khám?
- Bệnh nhân: I have had a cough for three days. — Tôi bị ho ba ngày nay.
- Bác sĩ: Do you have a fever or shortness of breath? — Anh/chị có sốt hoặc khó thở không?
- Bệnh nhân: I have a fever, but I am breathing normally. — Tôi có sốt nhưng vẫn thở bình thường.
- Bác sĩ: Do you have any allergies or take any medications? — Anh/chị có dị ứng hoặc đang dùng thuốc nào không?
- Bệnh nhân: I am allergic to penicillin. — Tôi dị ứng với penicillin.
- Bác sĩ: I will examine you and discuss whether you need any tests. — Tôi sẽ khám và trao đổi xem anh/chị có cần làm xét nghiệm nào không.
Hội thoại điều dưỡng – bệnh nhân
Bối cảnh: điều dưỡng đo sinh hiệu và nhắc lại hướng dẫn cho một thuốc giả định đã được kê. Cần kiểm tra liều, thời điểm uống và tác dụng phụ theo thuốc, y lệnh và người bệnh thực tế.
- Điều dưỡng: Good morning. I am your nurse today. May I check your vital signs? — Chào anh/chị. Hôm nay tôi là điều dưỡng phụ trách. Tôi kiểm tra sinh hiệu cho anh/chị nhé?
- Bệnh nhân: Yes, please. — Vâng.
- Điều dưỡng: Please relax your arm. I will check your blood pressure and pulse. — Anh/chị thả lỏng tay. Tôi sẽ đo huyết áp và kiểm tra mạch.
- Điều dưỡng: Your blood pressure is 130 over 85. I will record it for the clinical team. — Huyết áp của anh/chị là 130 trên 85. Tôi sẽ ghi lại để nhóm điều trị theo dõi.
- Bệnh nhân: How should I take this medicine? — Tôi nên dùng thuốc này như thế nào?
- Điều dưỡng: Your prescription says one tablet twice a day. Let us check the label together. — Đơn ghi một viên, ngày hai lần. Chúng ta cùng kiểm tra nhãn thuốc nhé.
- Bệnh nhân: What if I notice a problem? — Nếu tôi thấy có vấn đề thì sao?
- Điều dưỡng: Please tell us immediately, especially if you develop trouble breathing. — Hãy báo ngay cho chúng tôi, đặc biệt nếu anh/chị thấy khó thở.
Khi đọc huyết áp bằng tiếng Anh, 130 over 85 là đọc chỉ số tâm thu trước, rồi đến chỉ số tâm trương. Đừng tự kết luận một kết quả riêng lẻ là bình thường hay bất thường khi chưa có đủ bối cảnh.
Sau khi giải thích, có thể hỏi: “Could you tell me how you will take this medicine?” — Anh/chị có thể nhắc lại cách dùng thuốc không? Câu hỏi này giúp nhận ra phần cần giải thích thêm, nhưng không thay thế việc kiểm tra y lệnh.
Lộ trình học thuật ngữ y khoa cho người mới bắt đầu và nguồn từ điển Anh–Việt miễn phí
Lộ trình 4 tuần
Người mới có thể bắt đầu với 5–10 từ mỗi ngày, rồi điều chỉnh theo thời gian thực tế. Học theo chuyên khoa hoặc bộ phận cơ thể giúp bạn đặt từ vào ngữ cảnh; danh sách A–Z hữu ích hơn khi cần tra một mục cụ thể.
- ☐ Tuần 1 — Cấu tạo từ: học các tiền tố, hậu tố và gốc từ trong bài; làm lại bài tập năm từ, cố gắng đúng ít nhất bốn từ.
- ☐ Tuần 2 — Triệu chứng và bệnh: chia 40 từ cốt lõi thành các nhóm nhỏ; bổ sung 15 từ thuộc chuyên khoa bạn thường gặp. Nghe rồi đọc lại 10 từ khó.
- ☐ Tuần 3 — Xét nghiệm và viết tắt: tạo thẻ cho 20 từ về xét nghiệm, hình ảnh hoặc thuốc; học nhận diện 20 chữ viết tắt và ôn những trường hợp dễ nhầm. Không dùng chữ viết tắt chưa được cơ sở cho phép.
- ☐ Tuần 4 — Giao tiếp: đọc thành tiếng hai hội thoại, đổi vai bác sĩ, điều dưỡng và bệnh nhân; luyện hỏi về triệu chứng và xác nhận người bệnh hiểu hướng dẫn.
Trên mỗi thẻ, ghi thuật ngữ, IPA, nghĩa tiếng Việt và một cụm từ ngắn. Ôn cách quãng, chẳng hạn sau một, ba và bảy ngày. Bạn cũng có thể dùng hồ sơ mẫu đã loại bỏ thông tin cá nhân để tập đọc từ trong ngữ cảnh.
Nguồn từ điển và tài liệu miễn phí
- MedlinePlus: đọc nội dung giải thích sức khỏe bằng tiếng Anh phổ thông để đối chiếu ngữ cảnh. Nội dung phổ thông không thay thế hướng dẫn điều trị tại cơ sở.
- Merriam-Webster Medical Dictionary: tra nghĩa chuyên ngành và nghe phát âm nếu mục từ có bản ghi. Khi cần, hãy so sánh biến thể Anh–Mỹ với một từ điển phát âm uy tín khác.
- Harvard Health Publishing và healthdirect: tham khảo phần giải thích thuật ngữ dành cho độc giả phổ thông; healthdirect có ví dụ giúp phân biệt một số khái niệm thường gặp.
- MedicalEnglish.com: tham khảo thuật ngữ theo ngữ cảnh và các bài học; kiểm tra điều kiện truy cập trước khi tải hoặc lưu kết quả.
- Tài liệu của trường y, bệnh viện hoặc thư viện: tìm giáo trình và bảng thuật ngữ Anh–Việt do cơ sở công bố; kiểm tra tác giả, bản quyền và thời điểm biên soạn. Bản dịch trong tài liệu vẫn cần được đối chiếu với ngữ cảnh chuyên môn.
- Anki hoặc Quizlet: tạo bộ thẻ từ các bảng trong bài. Trước khi học, hãy kiểm tra từng thẻ do cộng đồng chia sẻ vì nội dung có thể sai hoặc thiếu ngữ cảnh.
Muốn tạo bản PDF từ bài này, hãy mở chức năng In của trình duyệt, chọn Lưu dưới dạng PDF, xem trước các bảng trên khổ giấy phù hợp rồi lưu. Nếu trang in cắt mất cột, thử chuyển sang khổ ngang hoặc giảm tỷ lệ. Đây là bản PDF do bạn tự tạo, không phải tệp tải sẵn hay từ điển chính thức.
Khi tra mã bệnh, hãy phân biệt ICD, hệ thống phân loại bệnh, với SNOMED CT, hệ thống thuật ngữ lâm sàng có cấu trúc. Hai hệ thống phục vụ những mục đích khác nhau và không thay thế từ điển Anh–Việt thông thường.
Checklist tự kiểm tra
- ☐ Đọc và giải thích được ít nhất 30 thuật ngữ thông dụng, đồng thời kiểm tra trọng âm bằng từ điển.
- ☐ Tách và giải thích được năm từ mới dựa trên gốc từ, tiền tố hoặc hậu tố; sau đó đối chiếu nghĩa đầy đủ.
- ☐ Nhận diện được 15 chữ viết tắt, nêu được các nghĩa dễ nhầm và biết khi nào cần hỏi lại người kê đơn.
- ☐ Hoàn thành một hội thoại không nhìn gợi ý; nhờ người học cùng kiểm tra độ rõ và cách diễn đạt.
- ☐ Tạo một bản PDF hoặc bộ thẻ cá nhân, rồi chọn nhóm từ liên quan trực tiếp đến công việc hoặc môn học tiếp theo.
1Khi đọc hồ sơ phẫu thuật của bệnh nhân, điều dưỡng thấy chỉ định thủ thuật y khoa. Sự khác biệt căn bản giữa hai hậu tố -ectomy và -ostomy trong thuật ngữ phẫu thuật là gì?
Theo quy tắc phân tích thành tố, hậu tố -ectomy có nghĩa là cắt bỏ (như trong phẫu thuật cắt thận), còn -ostomy có nghĩa là tạo lỗ mở (như mở thông đại tràng).
2Một bệnh nhân đến khám báo rằng mình bị đau ngực và mệt mỏi. Bác sĩ tiến hành kiểm tra và ghi nhận huyết áp của bệnh nhân là 140/90 mmHg. Theo định nghĩa y khoa, 'đau ngực' và 'huyết áp 140/90 mmHg' lần lượt được phân loại là gì?
Triệu chứng là điều người bệnh tự cảm nhận và báo lại, còn dấu hiệu là yếu tố khách quan có thể đo đạc hoặc quan sát được bởi nhân viên y tế.
3Trong y lệnh và đơn thuốc, một số chữ viết tắt dễ gây nhầm lẫn nguy hại cho người bệnh. Những cách ghi nào dưới đây nằm trong danh sách cảnh báo cần tránh và nên được viết đầy đủ?
Viết tắt QD hoặc QOD dễ bị đọc nhầm lẫn giữa dùng hàng ngày và dùng cách ngày, gây sai lệch tần suất dùng thuốc.
4Sau khi xem xét kết quả xét nghiệm của bệnh nhân, bác sĩ kết luận bệnh nhân bị viêm dạ dày và tiên đoán bệnh nhân sẽ phục hồi hoàn toàn sau 1 tuần điều trị. Việc xác định 'viêm dạ dày' và dự đoán 'phục hồi sau 1 tuần' tương ứng với hai thuật ngữ tiếng Anh nào?
Diagnosis (chẩn đoán) là việc xác định tình trạng bệnh lý hiện tại, còn prognosis (tiên lượng) là nhận định về diễn biến và kết cục tương lai.
5Khi nghe điều dưỡng báo cáo chỉ số huyết áp của bệnh nhân bằng tiếng Anh là '130 over 85', thông tin này được hiểu chính xác như thế nào?
Quy ước đọc huyết áp bằng tiếng Anh đọc chỉ số tâm thu (systolic) trước từ 'over', sau đó là chỉ số tâm trương (diastolic).
6Phân tích các thành tố cấu tạo nên thuật ngữ y khoa giúp giải mã nghĩa của từ mới. Những cặp phân tích thuật ngữ nào dưới đây là ĐÚNG?
Thuật ngữ này kết hợp hai gốc từ chỉ cơ quan tiêu hóa và hậu tố chỉ tình trạng viêm để tạo thành nghĩa 'viêm dạ dày ruột'.
7Một sinh viên y khoa cho rằng tình trạng 'cấp tính' (acute) luôn có nghĩa là bệnh rất nặng, còn 'mạn tính' (chronic) nghĩa là bệnh nhẹ. Nhận định này có chính xác không?
Thuật ngữ acute mô tả đặc tính thời gian khởi phát và diễn tiến nhanh của bệnh chứ không phản ánh độ nguy hiểm hay mức độ nghiêm trọng.
| Thuật ngữ tiếng Anh | Phiên âm IPA | Nghĩa tiếng Việt | Phân loại / Chuyên khoa | Ví dụ hoặc Ngữ cảnh sử dụng |
|---|---|---|---|---|
| abnormal | /æbˈnɔːrməl/ | bất thường | Xét nghiệm | Kết quả nằm ngoài giới hạn chuẩn |
| abdomen | /ˈæbdəmən/ | bụng | Tiêu hóa và gan mật | Vùng cơ thể |
| abdominal pain | /æbˈdɑːmɪnəl peɪn/ | đau bụng | Tiêu hóa và gan mật | Triệu chứng tiêu hóa |
| acute | /əˈkjuːt/ | cấp tính | Từ vựng diễn giải lâm sàng | Chỉ tình trạng khởi phát nhanh hoặc diễn biến ngắn (cấp tính không đồng nghĩa với nặng) |
| airway | /ˈerweɪ/ | đường thở | Tim mạch và hô hấp | Giải phẫu/Cấp cứu hô hấp |
| allergy | /ˈælərdʒi/ | dị ứng | Bệnh lý / Triệu chứng | drug allergy: dị ứng thuốc |
| analgesic | /ˌænəlˈdʒiːzɪk/ | thuốc giảm đau | Thuốc và dạng bào chế | Nhóm thuốc điều trị đau |
| antibiotic | /ˌæntibaɪˈɑːtɪk/ | thuốc kháng sinh | Thuốc và dạng bào chế | Nhóm thuốc diệt khuẩn |
| appointment | /əˈpɔɪntmənt/ | cuộc hẹn khám | Thuật ngữ y khoa thông dụng | book an appointment: đặt lịch khám |
| arrhythmia | /əˈrɪðmiə/ | rối loạn nhịp tim | Tim mạch và hô hấp | Bệnh lý tim mạch |
| artery | /ˈɑːrtəri/ | động mạch | Tim mạch và hô hấp | Mạch máu |
| arthritis | /ɑːrˈθraɪtɪs/ | viêm khớp | Thần kinh, cơ xương khớp, da liễu | Bệnh lý cơ xương khớp |
| asthma | /ˈæzmə/ | hen phế quản | Tim mạch và hô hấp | Bệnh lý hô hấp |
| BD | /ˌbiː ˈdiː/ | hai lần mỗi ngày (Gốc Latin: bis die) | Viết tắt đơn thuốc | Chỉ định tần suất uống thuốc (thường gặp trong cách dùng Anh–Anh) |
| benign | /bɪˈnaɪn/ | lành tính | Từ vựng diễn giải lâm sàng | Thường dùng để mô tả khối u |
| biopsy | /ˈbaɪɑːpsi/ | sinh thiết | Xét nghiệm | Xét nghiệm giải phẫu bệnh |
| blister | /ˈblɪstər/ | mụn nước, bóng nước | Thần kinh, cơ xương khớp, da liễu | Tổn thương da liễu |
| blood glucose | /ˈblʌd ˈɡluːkoʊs/ | đường huyết | Xét nghiệm | Chỉ số xét nghiệm hóa sinh |
| blood pressure | /ˈblʌd ˌpreʃər/ | huyết áp | Sinh hiệu / Tim mạch | measure blood pressure: đo huyết áp |
| blood sample | /ˈblʌd ˌsæmpəl/ | mẫu máu | Xét nghiệm | Bệnh phẩm phòng xét nghiệm |
| blood test | /ˈblʌd test/ | xét nghiệm máu | Xét nghiệm | Chỉ định xét nghiệm cận lâm sàng |
| BMI | /ˌbiː em ˈaɪ/ | chỉ số khối cơ thể (Viết tắt của body mass index) | Viết tắt hồ sơ bệnh án | ngữ cảnh: đánh giá thể trạng |
| bone | /boʊn/ | xương | Thần kinh, cơ xương khớp, da liễu | Giải phẫu cơ xương khớp |
| BP | /ˌbiː ˈpiː/ | huyết áp (Viết tắt của blood pressure) | Viết tắt hồ sơ bệnh án | ngữ cảnh: sinh hiệu |
| Bradycardia | /ˌbrædiˈkɑːrdiə/ | nhịp tim chậm | Giải mã từ / Tim mạch | Phân tích: brady- (chậm) + cardi (tim) + -ia (tình trạng) |
| brain | /breɪn/ | não | Thần kinh, cơ xương khớp, da liễu | Giải phẫu thần kinh |
| breastfeeding | /ˈbrestfiːdɪŋ/ | việc cho bú mẹ | Nhi khoa, sản phụ khoa | Nuôi dưỡng trẻ nhỏ |
| breathing | /ˈbriːðɪŋ/ | sự hô hấp, thở | Hô hấp / Sinh hiệu | difficulty breathing: khó thở |
| bronchitis | /brɑːŋˈkaɪtɪs/ | viêm phế quản | Tim mạch và hô hấp | Phát âm: ch trong bronchitis đọc là /k/ |
| capsule | /ˈkæpsuːl/ | viên nang | Thuốc và dạng bào chế | Dạng bào chế đường uống |
| cardiologist | /ˌkɑːrdiˈɑːlədʒɪst/ | bác sĩ tim mạch | Chuyên khoa / Bác sĩ | Chức danh bác sĩ |
| cardiology | /ˌkɑːrdiˈɑːlədʒi/ | chuyên khoa tim mạch | Chuyên khoa / Bác sĩ | Lĩnh vực chuyên khoa |
| CBC | /ˌsiː biː ˈsiː/ | tổng phân tích tế bào máu (Viết tắt của complete blood count) | Viết tắt hồ sơ bệnh án | ngữ cảnh: xét nghiệm máu |
| cesarean section | /sɪˈzeriən ˈsekʃən/ | mổ lấy thai | Nhi khoa, sản phụ khoa | Phẫu thuật sản khoa |
| chest pain | /ˈtʃest peɪn/ | đau ngực | Tim mạch và hô hấp | Triệu chứng |
| childhood | /ˈtʃaɪldhʊd/ | thời thơ ấu | Nhi khoa, sản phụ khoa | Giai đoạn phát triển |
| cholesterol | /kəˈlestərɔːl/ | cholesterol | Xét nghiệm | Chỉ số mỡ máu |
| chronic | /ˈkrɑːnɪk/ | mạn tính | Từ vựng diễn giải lâm sàng | Mạn tính chỉ tình trạng kéo dài. |
| clinic | /ˈklɪnɪk/ | phòng khám | Thuật ngữ y khoa thông dụng | visit a clinic: đến phòng khám |
| colonoscopy | /ˌkoʊləˈnɑːskəpi/ | nội soi đại tràng | Tiêu hóa và gan mật | Thủ thuật chẩn đoán tiêu hóa |
| consent | /kənˈsent/ | sự đồng ý, chấp thuận | Y đức / Thủ tục y tế | obtain consent: lấy sự đồng ý |
| constipation | /ˌkɑːnstɪˈpeɪʃən/ | táo bón | Tiêu hóa và gan mật | Triệu chứng tiêu hóa |
| contraception | /ˌkɑːntrəˈsepʃən/ | biện pháp tránh thai | Nhi khoa, sản phụ khoa | Sức khỏe sinh sản |
| contraindication | /ˌkɑːntrəˌɪndɪˈkeɪʃən/ | chống chỉ định | Thuốc và dạng bào chế | Trường hợp không được dùng thuốc |
| cough | /kɔːf/ | ho | Thuật ngữ y khoa thông dụng | persistent cough: ho dai dẳng |
| CT | /ˌsiː ˈtiː/ | chụp cắt lớp vi tính (Viết tắt của computed tomography) | Viết tắt hồ sơ bệnh án | ngữ cảnh: chẩn đoán hình ảnh |
| CT scan | /ˌsiː ˈtiː skæn/ | chụp cắt lớp vi tính | Chẩn đoán hình ảnh | Kỹ thuật quét cắt lớp |
| culture | /ˈkʌltʃər/ | nuôi cấy | Xét nghiệm | Xét nghiệm vi sinh |
| dehydration | /ˌdiːhaɪˈdreɪʃən/ | mất nước | Nhi khoa, sản phụ khoa | Tình trạng lâm sàng thường gặp ở trẻ |
| delivery | /dɪˈlɪvəri/ | cuộc sinh; sự sinh con | Nhi khoa, sản phụ khoa | Sự sinh nở |
Câu hỏi thường gặp
Thuật ngữ y khoa tiếng Anh khác gì với tiếng Anh thông thường?
Thuật ngữ y khoa chủ yếu được cấu tạo từ tiền tố, gốc từ và hậu tố Latin/Hy Lạp nên có quy tắc riêng và nghĩa rất chính xác. Tiếng Anh thông thường ít khi có cấu trúc ghép này nên người học cần làm quen riêng.
Nên học từ vựng y khoa theo A–Z hay theo chuyên khoa?
Học theo chuyên khoa hoặc bộ phận cơ thể thường hiệu quả hơn vì các từ liên quan được gom lại, dễ liên kết ngữ cảnh và nhớ lâu. Danh sách A–Z phù hợp hơn khi cần tra nhanh một từ.
Người mới bắt đầu nên học bao nhiêu thuật ngữ y khoa mỗi ngày?
Khoảng 5–10 từ mỗi ngày, ưu tiên học gốc từ và tiền tố, hậu tố trước để suy ra nhiều từ. Ôn lại theo cách quãng sau 1, 3 và 7 ngày để ghi nhớ lâu dài.
Điều dưỡng cần ưu tiên nhóm từ vựng tiếng Anh nào?
Điều dưỡng nên ưu tiên từ vựng về sinh hiệu, triệu chứng thường gặp, chăm sóc người bệnh, đường dùng thuốc và viết tắt trong hồ sơ. Sau đó học mẫu câu giao tiếp với bệnh nhân.
Có cần học thuộc IPA để đọc đúng thuật ngữ y khoa không?
Không bắt buộc phải thuộc toàn bộ, nhưng nắm các ký hiệu IPA cơ bản và quy tắc trọng âm giúp tự đọc được từ mới. Nên kết hợp nghe phát âm từ từ điển trực tuyến để kiểm chứng.